Kluczowe wnioski
Zagrożeniem nie jest brak pracy, lecz zbyt mało pracy dla wszystkich.
Powolny ucisk. W latach 90. XIX wieku miasta obawiały się, że końskie odchody i padłe konie zaleją ulice. Z czasem samochody wyparły konie, a kryzys zniknął. Ta historia często służy jako argument uspokajający: technologia przynosi rozwiązania. Ekonomista Wassily Leontief dostrzegł w niej mroczniejszą lekcję: maszyny wyparły z gospodarki pracownika wykonującego niezbędną pracę. Susskind nie twierdzi, że wszystkie miejsca pracy nagle znikną. Chodzi o to, że technologia będzie stopniowo ograniczać zakres zadań wykonywanych przez ludzi, aż pozostała praca nie wystarczy dla wszystkich, którzy chcą ją wykonywać.
Patrz poza liczbę miejsc pracy. Rolnictwo i przemysł wytwórczy nadal generują znaczną produkcję, ale potrzebują znacznie mniej pracowników niż dawniej. Zagrożeniem jest nie tylko bezrobocie. Wynagrodzenia, bezpieczeństwo zatrudnienia, status i jakość dostępnej pracy mogą się pogarszać, nawet gdy dane o zatrudnieniu wyglądają korzystnie.
Historia o koniach jest przydatna właśnie dlatego, że nie stanowi prostej prognozy. Pokazuje, jak technologia może rozwiązać jeden problem, a zarazem wywołać mniej widoczną zmianę, która dotyka osoby wypierane z rynku pracy. Rozróżnienie między brakiem pracy a brakiem wystarczającej liczby godnych miejsc pracy sprzyja też lepszej debacie publicznej: nagłówkowe wskaźniki zatrudnienia mogą ukrywać spadek aktywności zawodowej, niepewne zatrudnienie lub obniżające się płace. Ta analogia ma jednak swoje granice. Ludzie mogą głosować, uczyć się i organizować, czego konie nie mogły robić, dlatego o rezultacie decydują zarówno instytucje, jak i wynalazki.
Zanim ocenisz ogólny wpływ automatyzacji, osobno prześledź wypieranie pracowników i powstawanie nowego popytu.
Działają jednocześnie dwie siły. Siła wypierająca usuwa ludzi z zadań, które mogą wykonywać maszyny. Siła uzupełniająca zwiększa popyt na pracę ludzi w innych obszarach. Historycznie komplementarność działała trzema kanałami: technologia podnosiła produktywność pracowników, wzrost gospodarczy zwiększał popyt, a nowe branże tworzyły odmienne rodzaje pracy.
Zagadka bankomatu. Wraz z upowszechnianiem się bankomatów w Stanach Zjednoczonych w każdym oddziale banku potrzeba było mniej kasjerów. Mimo to między końcem lat 80. XX wieku a 2010 rokiem zatrudnienie kasjerów wzrosło o około 20 procent. Bankomaty obniżyły koszty prowadzenia oddziałów i pozwoliły kasjerom pomagać klientom w bardziej złożonych sprawach, a banki otwierały więcej oddziałów, by sprostać rosnącemu popytowi. Ten przykład pokazuje, dlaczego samo liczenie zadań, które zniknęły, może prowadzić do błędnych wniosków. Nie dowodzi jednak, że nowy popyt zawsze przeważa; równowaga zależy od tego, co ludzie nadal potrafią robić lepiej niż maszyny.
Model dwóch sił zastępuje prosty spór o to, czy automatyzacja niszczy, czy tworzy miejsca pracy, wyjaśnieniem przyczyn i skutków. Pyta, dokąd trafiają korzyści z wyższej produktywności, jak reagują ceny i popyt oraz czy nowe zadania nadal wymagają pracy ludzi. To dla decydentów lepsze pytanie niż rozstrzyganie, czy dana technologia jest dobra, czy zła. Przykład bankomatów ostrzega też przed traktowaniem historycznych średnich jak gwarancji: to, że technologia stworzyła komplementarne miejsca pracy w bankowości, nie dowodzi, że przyszłe narzędzia zrobią to samo w każdej branży.
Oceniaj automatyzację zadanie po zadaniu, bo nazwy zawodów ukrywają różnorodność pracy.
Zawody składają się z wielu zadań. Hipoteza Autora–Levy’ego–Murnane’a, często skracana do hipotezy ALM, wyjaśnia, jak technologia może wydrążać zawody ze średniego przedziału płac. Koncentruje się na zadaniach, a nie nazwach zawodów. Wcześniejsze systemy komputerowe dobrze radziły sobie z zadaniami rutynowymi, czyli czynnościami, które można opisać jako zestaw konkretnych kroków. Zadania wymagające wiedzy ukrytej — wykorzystywanej przez ludzi, choć trudno im ją wyjaśnić — wydawały się trudniejsze do zautomatyzowania. W wielu zawodach biurowych i produkcyjnych wykonywano rutynowe zadania, podczas gdy niektóre wysoko opłacane profesje i nisko opłacane usługi w większym stopniu wymagały osądu, kontaktu z ludźmi lub sprawności manualnej.
Częściowa automatyzacja ma znaczenie. Badanie McKinsey z 2017 roku wykazało, że przy użyciu dostępnej technologii można było w pełni zautomatyzować mniej niż 5 procent zawodów, ale ponad 60 procent obejmowało zadania, które dało się zautomatyzować przynajmniej w 30 procentach. Zawód może przetrwać, choć znaczna część wykonywanej w nim pracy ulegnie zmianie.
Analiza na poziomie zadań pomaga wyjaśnić, dlaczego zawód może formalnie nadal istnieć, a jednocześnie zmieniają się praca na początkowym etapie kariery, poziom zatrudnienia i siła przetargowa pracowników. Pozwala też uniknąć mylących stwierdzeń, że cały zawód jest albo bezpieczny, albo skazany na zagładę. Ujęcie oparte na zadaniach rutynowych jest przydatne, ale nie stanowi mapy na zawsze: uczenie maszynowe potrafi wykonywać czynności, które niegdyś zaliczano do ukrytych lub nierutynowych. Trwalsza jest lekcja metodologiczna. Prognozy powinny opisywać, które czynności się zmieniają, kogo to dotyczy i w jakich warunkach, zamiast przypisywać jednemu zawodowi pojedyncze prawdopodobieństwo automatyzacji.
Maszyny nie muszą myśleć jak ludzie, by ich przewyższać.
Inna droga do osiągnięcia sprawności. Pierwsi badacze sztucznej inteligencji często próbowali naśladować ludzkie rozumowanie. Rewolucja pragmatyczna oznacza zwrot ku budowaniu maszyn, które skutecznie wykonują dane zadanie dowolną metodą, niezależnie od tego, czy przypomina ona nasz sposób działania. Deep Blue pokonał mistrza szachowego Garry’ego Kasparova, analizując ogromną liczbę możliwych ruchów, a nie naśladując jego intuicję. AlphaGo uczył się na podstawie partii ekspertów i wielokrotnej gry; późniejszy AlphaGo Zero uczył się już tylko na podstawie reguł gry i rozgrywek z samym sobą.
Uważaj na błąd dotyczący sztucznej inteligencji. Polega on na błędnym przekonaniu, że maszyna może wykonać ludzkie zadanie tylko wtedy, gdy odtworzy ludzkie myślenie. System potrafi rozpoznać zmianę nowotworową albo wygenerować projekt bez ludzkiego osądu czy kreatywności. Jego wewnętrzny sposób działania może być obcy, ale jego praktyczne możliwości i tak mają znaczenie.
To rozróżnienie oddziela dwa często mylone pytania: czy maszyna ma zdolność rozumienia podobną do ludzkiej oraz czy potrafi wykonywać wartościową funkcję. Pierwsze ma znaczenie dla filozofii i świadomości, drugie — dla rynków pracy i odpowiedzialności. Porównanie z człowiekiem nadal może być przydatne, gdy zadanie wymaga zaufania, wyjaśnienia lub odpowiedzialności. Jednak domaganie się ludzkiego sposobu myślenia jako dowodu zdolności maszyny jest niewiarygodnym kryterium. Instytucje potrzebują standardów oceny rezultatów i nadzoru, a nie tylko uspokajających opowieści o tym, jak działa system.
Oceniaj możliwości maszyn niezależnie od tego, czy pracodawcy zdecydują się je wdrożyć.
Maszyny wkraczają w coraz więcej obszarów. Przejmowanie zadań przez maszyny (task encroachment) to ich nieustanne wkraczanie w obszary pracy wykonywanej wcześniej przez ludzi. Susskind dzieli ludzkie zdolności na trzy obszary: fizyczny, poznawczy i emocjonalny. Roboty zbierają dziś plony i układają cegły; oprogramowanie analizuje umowy prawne i pomaga w diagnozowaniu chorób; systemy analizują też twarze, głosy i sygnały emocjonalne. Nie chodzi o to, że każde zadanie jest już zautomatyzowane, lecz o to, że wczorajsze ograniczenia mogą stać się jutrzejszymi zwykłymi narzędziami.
Możliwość techniczna to nie to samo co wdrożenie. O tym, czy maszyna zostanie użyta, decydują jej koszt w porównaniu z płacami, zadania powszechne w danym regionie, przepisy i akceptacja społeczna. Niska cena pracy może sprawić, że ręczne wykonanie będzie bardziej opłacalne niż użycie maszyn. Starzejące się społeczeństwo Japonii i niedobór pracowników opieki skłoniły do inwestowania w roboty opiekuńcze, podczas gdy inne społeczeństwa podchodziły do tego ostrożniej.
Oddzielenie technicznej możliwości od rzeczywistego wdrożenia pozwala uniknąć dwóch przeciwstawnych błędów: uznawania każdej demonstracji za zapowiedź rychłej rewolucji na rynku pracy oraz założenia, że dzisiejsze bariery nie znikną. Wdrożenie jest wyborem społecznym i ekonomicznym, a nie prostym odzwierciedleniem postępu inżynieryjnego. To rozróżnienie rodzi też pytanie o podział korzyści: kto przejmuje oszczędności, gdy pracodawca automatyzuje pracę, a kto ponosi koszty transformacji? Społeczeństwo może z zadowoleniem przyjmować bezpieczniejsze lub bardziej dostępne usługi, a jednocześnie wymagać od pracodawców uwzględnienia sytuacji pracowników, których dotkną zmiany.
Przygotuj się na trzy rodzaje wypierania z rynku pracy: związane z umiejętnościami, tożsamością i miejscem zamieszkania.
Praca może być poza zasięgiem. Frykcyjne bezrobocie technologiczne opisuje sytuację, w której miejsca pracy nadal istnieją, ale część osób wypartych z rynku nie ma do nich dostępu. Susskind wskazuje trzy przeszkody: niedopasowanie umiejętności, gdy pracownikom brakuje wymaganego przygotowania; niedopasowanie tożsamości, gdy dostępna praca kłóci się z tym, jak ludzie postrzegają swoją rolę lub status; oraz niedopasowanie lokalizacyjne, gdy miejsca pracy są daleko, a przeprowadzka jest trudna. Byli pracownicy fabryk mogą na przykład mieć trudności ze zdobyciem nowych kwalifikacji, odrzucać usługi postrzegane jako praca o niższym statusie albo nie mieć środków na przeprowadzkę.
Uwzględniaj tych, którzy znikają z danych. Stopa bezrobocia nie obejmuje osób, które przestają szukać pracy. Liczą się więc także wskaźniki aktywności zawodowej, płace, bezpieczeństwo zatrudnienia i jakość pracy. Gdy wielu pracowników konkuruje o niewielką pulę dostępnych miejsc, płace i warunki mogą się pogorszyć, nawet jeśli oficjalna liczba miejsc pracy się nie zmienia.
Ramy trzech rodzajów niedopasowania sprawiają, że przemiany na rynku pracy stają się bardziej ludzkie i konkretne. Samo szkolenie nie rozwiąże problemu wynikającego z miejsca zamieszkania, tożsamości społecznej czy braku stabilnej pracy. Wskazuje to również, że politykę należy oceniać pod kątem tego, czy ludzie rzeczywiście mogą z niej skorzystać, a nie tylko tego, czy dany program istnieje. Szczególnej uwagi wymaga kwestia tożsamości: odrzucenie pracy może wynikać z oczekiwań społecznych, ale może też być racjonalną reakcją na niskie płace, złe warunki lub utratę cenionego zawodu.
Nie zakładaj, że wzrost gospodarczy automatycznie tworzy miejsca pracy dla ludzi.
Wzrost może omijać pracowników. Strukturalne bezrobocie technologiczne oznacza, że ogólnie jest zbyt mało miejsc pracy dla ludzi, a nie tylko niedopasowanie między pracownikami a wolnymi etatami. Historycznie wzrost gospodarczy sprzyjał pracy ludzi, ponieważ zwykle to oni najlepiej nadawali się do wykonywania nowych lub rozwijających się zadań. Susskind nazywa to założeniem o przewadze człowieka. W miarę jak maszyny przejmują coraz więcej zadań, założenie to słabnie: większy popyt na towary nie musi oznaczać większego popytu na pracę ludzi.
Produkcja i zatrudnienie mogą się rozchodzić. Brytyjskie rolnictwo wytwarzało ponad pięć razy więcej niż w 1861 roku, podczas gdy udział rolników wśród pracujących spadł z 26,9 procent do 1,2 procent. W badaniu amerykańskich rynków pracy z lat 1990–2007 jeden dodatkowy robot przemysłowy na tysiąc pracowników wiązał się z około 5,6 mniejszą liczbą miejsc pracy i płacami niższymi o 0,5 procent w całej gospodarce. Sam wzrost nie gwarantuje, że korzyści będą szeroko dzielone.
Argument ten podważa silną intuicję ekonomiczną: większa produkcja powinna tworzyć więcej pracy, bo ludzie wydają nowo uzyskane dochody. Taki mechanizm zwrotny może działać, ale zależy od tego, kto wykonuje dodatkowe zadania. Główna niewiadoma nie dotyczy tego, czy technologia zwiększa produkcję, lecz tego, czy praca ludzi pozostaje niezbędnym wkładem, gdy produkcja rośnie. Wyniki dotyczące robotów są dowodem odnoszącym się do konkretnej technologii i okresu, a nie uniwersalnym prawem. Ich znaczenie polega na tym, że pokazują możliwość strat w skali całej gospodarki nawet po uwzględnieniu efektów uzupełniających.
Przygotuj się na podział dobrobytu, gdy wynagrodzenia przestaną zapewniać dochód wszystkim.
Dochód zależy od własności. Kapitał ludzki to umiejętności i zdolności, dzięki którym ludzie zarabiają na życie; tradycyjny kapitał obejmuje takie aktywa jak nieruchomości, maszyny, oprogramowanie i udziały. Jeśli technologia ogranicza popyt na pracę, a zarazem zwiększa zyski z wartościowych aktywów, osoby nieposiadające żadnej z tych form kapitału, którą można wykorzystać na rynku, mogą mieć niewielkie dochody. Obecne nierówności są sygnałem ostrzegawczym: majątek i dochody z kapitału są skoncentrowane, a wzrost produktywności nie zawsze szedł w parze ze wzrostem wynagrodzeń pracowników.
Buduj instytucje służące dzieleniu się. Duże Państwo (Big State) to propozycja Susskinda, by zmienić rolę państwa: zamiast tworzyć dobrobyt, miałoby go dzielić. Do możliwych zadań państwa należą opodatkowanie wysokich dochodów, kapitału i zysków wielkich firm; upowszechnianie własności kapitału za pośrednictwem publicznych funduszy majątkowych; oraz wspieranie wynagrodzeń i warunków pracy pracowników w okresie transformacji. Właściwe rozwiązania zależą od wyborów politycznych, ale w miarę kurczenia się popytu na pracę poleganie wyłącznie na wynagrodzeniach staje się coraz mniej realne.
Takie ujęcie przedstawia automatyzację jako kwestię instytucjonalną, a nie technologiczną łamigłówkę. Jeśli korzyści ze wzrostu produktywności przypadają właścicielom, to właśnie struktura własności i zasady opodatkowania decydują, czy obfitość dóbr przyniesie powszechne bezpieczeństwo, czy pogłębi rozwarstwienie. Publiczne fundusze majątkowe stanowią alternatywę dla transferów pieniężnych, bo dają szerszemu gronu udział w przyszłych zyskach, wymagają jednak przejrzystego zarządzania i zaufania publicznego. Propozycja nie jest politycznie neutralna: decyzje o tym, które aktywa opodatkować i komu przyznać wsparcie, wyrażają sądy na temat sprawiedliwości, odpowiedzialności i przynależności.
Ucz zadaniom, których maszyny jeszcze nie potrafią wykonywać, i wspieraj naukę przez całe życie.
Edukacja musi się dostosować. W najbliższej perspektywie Susskind zaleca nauczanie umiejętności, których maszyny jeszcze dobrze nie opanowały, oraz poprawę dostępu do kształcenia technicznego. Oznacza to zmianę tego, czego się uczy, jak się uczy i kiedy. Spersonalizowane systemy nauczania mogłyby dostosowywać program do ucznia, a kursy online docierać do znacznie większej liczby osób niż zajęcia w tradycyjnej sali. Nauka powinna też trwać w dorosłym życiu, gdy pracownicy przechodzą między różnymi rolami.
Szkolenie nie jest jednak uniwersalnym rozwiązaniem. Ludzie różnią się zdolnościami, ilością wolnego czasu i zasobami, a niektóre umiejętności mogą być dla nich trudne lub niemożliwe do zdobycia. Nawet udane przekwalifikowanie nie rozwiąże problemu bezrobocia strukturalnego, jeśli w gospodarce zabraknie wystarczającego popytu na pracę ludzi. Chodzi o to, by edukacja była praktyczną odpowiedzią na trwające przemiany, a nie obietnicą, że dzięki dalszej nauce da się bez końca utrzymać zatrudnienie wszystkich.
Najlepsze rozumienie idei uczenia się przez całe życie nie polega na żądaniu, by jednostki brały na siebie każde ryzyko związane ze zmianą technologiczną. To publiczne zobowiązanie do zapewnienia dostępnej i użytecznej edukacji, połączone z realistycznymi oczekiwaniami wobec tego, co szkolenia mogą osiągnąć. Spersonalizowane nauczanie może poprawić efekty, ale sama forma cyfrowa nie gwarantuje motywacji, ukończenia kursu ani szans na rozwój. Głębszym sprawdzianem polityki jest to, czy edukacja poszerza możliwości ludzi, zamiast jedynie skuteczniej rozdzielać ich między kurczącą się pulę miejsc pracy.
Reguluj działalność wielkich firm technologicznych jako podmiotów politycznych, a nie tylko monopolistów.
Władza wykracza poza ceny. Polityka konkurencji bada, czy dominujące firmy szkodzą konsumentom przez ceny, jakość lub ograniczanie innowacji. Susskind twierdzi, że firmy technologiczne sprawują również władzę polityczną: platformy kształtują to, co ludzie widzą, sposób rozpowszechniania informacji i decyzje podejmowane w ich sprawach. Kolejność wyników wyszukiwania, system rekomendacji czy decyzja o przyznaniu uprawnienia oparta na danych mogą wpływać na debatę publiczną i szanse jednostek, nawet gdy usługa jest bezpłatna.
Stwórz publiczny nadzór. Proponowany Urząd Nadzoru nad Władzą Polityczną Technologii (Political Power Oversight Authority) miałby badać systemy technologiczne, wymagać przejrzystości oraz ograniczać wpływy firm lub dzielić je na mniejsze podmioty, gdy ich oddziaływanie na wspólne życie obywatelskie staje się nadmierne. Nie oznacza to, że firmy technologiczne nie powinny mieć żadnego wpływu. To wezwanie, by decyzje dotyczące wolności, demokracji i sprawiedliwości nie były pozostawione wyłącznie prywatnym firmom ani ich samoregulacji.
Rozróżnienie między władzą gospodarczą a polityczną jest istotne, ponieważ wybór konsumenta nie nadaje automatycznie demokratycznej legitymacji. Ktoś może cenić daną platformę, a zarazem nie mieć możliwości sprawdzenia, jak jej algorytmy kształtują widoczność treści lub jak dane wpływają na podejmowane decyzje. Nadzór wymagałby zarówno wiedzy technicznej, jak i osądu prawnego oraz etycznego. Niesie też ryzyko: regulatorzy mogą nadużywać władzy lub hamować korzystne innowacje. Nie chodzi o wyeliminowanie wpływu, lecz o to, by sposób jego sprawowania był widoczny, podlegał zakwestionowaniu i rozliczeniu.
Twórz znaczące role poza pracą zarobkową, także w opiece i działalności obywatelskiej.
Praca nie jest celem życia każdego człowieka. W latach 30. XX wieku badacze obserwujący Marienthal — austriacką wieś po zamknięciu fabryki — dostrzegli u bezrobotnych mieszkańców apatię, utratę codziennych rytuałów i wycofanie z życia społecznego. Praca może dawać strukturę, tożsamość i uznanie społeczne, a nie tylko dochód. Związek ten nie jest jednak ani uniwersalny, ani ponadczasowy: wiele osób uważa pracę za pozbawioną sensu, a wcześniejsze społeczeństwa często traktowały ją jako uciążliwy obowiązek, a nie źródło spełnienia.
Spraw, by wkład był widoczny. Susskind proponuje politykę wspierającą czas wolny i warunkowy dochód podstawowy (conditional basic income, CBI): pomoc publiczną powiązaną z wkładem na rzecz wspólnoty, gdy brakuje płatnej pracy. Do możliwych form takiego wkładu należą opieka, edukacja, działalność kulturalna i uczestnictwo obywatelskie. Takie podejście mogłoby docenić wartościową pracę, której rynek często nie wynagradza odpowiednio lub nie dostrzega, w tym pracę domową i opiekuńczą. Społeczności musiałyby ustalić, co liczy się jako wkład, i zadbać, by wsparcie nie przerodziło się w przymus.
To najbardziej spekulatywna propozycja w książce, a zarazem ta, która najwięcej odsłania. Jeśli płatne zatrudnienie przestanie być domyślnym dowodem użyteczności człowieka, społeczeństwa będą musiały docenić wkład w innych formach, zwłaszcza pracę opiekuńczą, od dawna niedowartościowaną. Warunki przyznawania dochodu mogą wzmacniać wzajemność, ale mogą też prowadzić do natrętnego sprawdzania, kto zasługuje na pomoc. Wiarygodny system wymagałby szerokiego udziału obywateli w podejmowaniu decyzji, uwzględnienia niepełnosprawności i indywidualnych okoliczności oraz poszanowania takich źródeł sensu, których nie da się zmierzyć państwową listą kontrolną.
Analiza
Najważniejszy wkład Susskinda polega na zmianie jednostki analizy. W debacie publicznej pyta się, czy miejsca pracy znikną; książka pyta, jak maszyny zmieniają zadania, dostęp do pracy i podział dochodów. Takie przesunięcie wzmacnia argument w porównaniu z dramatyczną prognozą świata w pełni zautomatyzowanego. Autor nie twierdzi, że można wskazać datę masowego bezrobocia, lecz że znane z historii mechanizmy wchłaniania pracowników wypieranych z rynku mogą osłabnąć, gdy maszyny staną się zdolne do wykonywania także nowych zadań.
Argument jest szczególnie przekonujący, gdy rozróżnia możliwości techniczne od skutków na rynku pracy. Technologia może być zdolna zastąpić pracowników, a mimo to nie zostać wdrożona; decyzja o jej wdrożeniu zależy od kosztów, regulacji, kultury i wyborów organizacyjnych. To zastrzeżenie chroni przed determinizmem technologicznym. Zarazem wniosek dotyczący długiej perspektywy pozostaje warunkowy: maszyny muszą nadal się doskonalić, pracodawcy muszą uznać ich użycie za opłacalne, a nowy popyt nie może stworzyć wystarczającej liczby odrębnych zadań dla ludzi. Dowody historyczne nie rozstrzygają, jakie będą przyszłe warunki. Pokazują jednak, że wzrost gospodarczy i zatrudnienie mogą się rozchodzić, a transformacja może być bolesna nawet wtedy, gdy ogólny poziom zatrudnienia pozostaje wysoki.
Dyskusja o polityce wynika logicznie z diagnozy rynku pracy. Jeśli wynagrodzenia są głównym sposobem dzielenia się dobrobytem, spadek popytu na pracę sprawia, że własność, podatki i transfery publiczne stają się centralnymi kwestiami politycznymi. Proponowane role państwa ujawniają też napięcie, którego sama ekonomia nie jest w stanie rozwiązać: redystrybucja wymaga społecznej legitymacji. Warunkowy dochód może odpowiadać na obawy związane z wzajemnością, ale grozi uzależnieniem podstawowego bezpieczeństwa od urzędowych ocen tego, jaki wkład jest dopuszczalny. Podobnie nadzór nad firmami technologicznymi musi ograniczać władzę prywatną, nie dając zarazem rządowi niekontrolowanej władzy.
Najgłębsze wyzwanie ma charakter kulturowy. Społeczeństwo zorganizowane wokół zatrudnienia traktuje wynagrodzenie zarówno jako dochód, jak i dowód społecznej wartości. Zastąpienie tego systemu wymaga nie tylko nowych mechanizmów fiskalnych, lecz także nowych sposobów doceniania opieki, służby obywatelskiej, kreatywności i czasu wolnego. Książka jest więc mniej przepowiednią świata bez pracy niż ostrzeżeniem, że instytucje zbudowane dla Epoki pracy (Age of Labour) mogą zawieść, zanim sama praca zniknie.
Podsumowanie recenzji
Świat bez pracy analizuje wpływ automatyzacji na zatrudnienie i argumentuje, że postęp technologiczny doprowadzi do powszechnego wypierania pracowników z miejsc pracy. Niektórzy recenzenci chwalą zrównoważone podejście Susskinda i skłaniające do refleksji pomysły, inni krytykują jego rozwiązania jako nierealistyczne. Książka omawia możliwe sposoby przeciwdziałania bezrobociu technologicznemu, w tym reformę edukacji, opodatkowanie i warunkowy dochód podstawowy. Wielu czytelników uznało ją za pouczającą i dobrze udokumentowaną, choć niektórzy sądzili, że brakuje w niej praktycznych rozwiązań. Ogólnie recenzenci docenili analizę Susskinda dotyczącą wyzwań, jakie AI i automatyzacja stwarzają dla przyszłego rynku pracy.
Inni czytali również
Słowniczek
Epoka pracy (Age of Labour)
Technologia przynosi ogólne korzyści pracownikomOkreślenie Susskinda na okres, w którym postęp technologiczny ogólnie zwiększał popyt na pracę ludzką na tyle, by zrównoważyć zadania, które zastępował. Termin ten nie oznacza, że wszyscy pracownicy odnoszą jednakowe korzyści ani że zmiany przebiegają łagodnie. Opisuje historyczną równowagę, w której efekty komplementarności zazwyczaj przeważały nad efektami substytucji.
hipoteza ALM
Automatyzacja zależy od charakteru zadańHipoteza Autor-Levy-Murnane wyjaśnia, jak komputeryzacja może przekształcać zatrudnienie przez automatyzację rutynowych zadań, czyli takich, które można opisać jako jasno określone kroki. Początkowo zakładano, że praca wymagająca wiedzy ukrytej lub trudniejszych do sprecyzowania czynności będzie odporna na automatyzację. To ujęcie pomogło wyjaśnić, dlaczego ubywało miejsc pracy o średnich zarobkach, opartych w dużej mierze na rutynowych zadaniach, podczas gdy zatrudnienie rosło na obu krańcach rozkładu płac.
rewolucja pragmatyczna
Budowanie maszyn na podstawie skuteczności w wykonywaniu zadańZmiana w sztucznej inteligencji polegająca na odejściu od przede wszystkim naśladowania ludzkiego myślenia na rzecz budowania systemów, które skutecznie wykonują zadania innymi metodami. Sukces Deep Blue w szachach ilustruje to podejście: komputer analizował wiele możliwych ruchów, zamiast odtwarzać rozumowanie ludzkiego mistrza. Najważniejszą miarą stają się praktyczne osiągnięcia maszyny, a nie jej podobieństwo do ludzkiej inteligencji.
przejmowanie zadań przez maszyny (task encroachment)
Maszyny rozszerzają zakres zadań wykonywanych przez ludziNieustanny proces, w którym maszyny przejmują czynności niegdyś wykonywane przez ludzi. Może dotyczyć pracy fizycznej, poznawczej i emocjonalnej; nie wymaga, by maszyny naśladowały ludzkie zdolności wykorzystywane przy tych zadaniach. Pojęcie to skupia się na stopniowym poszerzaniu możliwości maszyn, a nie na nagłym zniknięciu całych zawodów.
frykcyjne bezrobocie technologiczne
Istniejące miejsca pracy pozostają niedostępneForma bezrobocia technologicznego, w której praca nadal jest dostępna, ale osoby, które ją utraciły, nie mogą do niej dotrzeć. Przeszkodą może być brak odpowiednich umiejętności, konflikt tożsamości związany z pracą o niższym statusie lub innego rodzaju, albo odległość między pracownikami a miejscami pracy. Te bariery mogą utrzymywać się nawet wtedy, gdy w gospodarce są wolne stanowiska, a także skłaniać ludzi do wycofania się z rynku pracy.
strukturalne bezrobocie technologiczne
Za mało miejsc pracy dla pracownikówSytuacja, w której gospodarka nie wytwarza wystarczającego popytu na pracę ludzką, by zatrudnić wszystkich poszukujących pracy. Susskind twierdzi, że automatyzacja może zarówno wypierać pracowników, jak i osłabiać historyczne siły, które tworzyły dla nich nowy popyt na pracę. Różni się to od bezrobocia frykcyjnego, w którym miejsca pracy istnieją, ale konkretni pracownicy nie mogą do nich dotrzeć.
założenie o przewadze człowieka
Ludzie nadal najlepiej nadają się do nowych zadańZałożenie, że ludzie będą lepiej niż maszyny przygotowani do wykonywania zadań powstających wskutek wzrostu gospodarczego, zmian popytu konsumentów lub nowych metod produkcji. Susskind twierdzi, że historycznie często było to rozsądne oczekiwanie, lecz staje się ono mniej wiarygodne w miarę poszerzania możliwości maszyn. Jeśli maszyny wykonują nowo cenione zadania, wzrost gospodarczy nie musi tworzyć miejsc pracy dla ludzi.
Duże Państwo (Big State)
Państwo redystrybuuje dobrobyt wynikający z postępu technologicznegoProponowana przez Susskinda odpowiedź państwa na gospodarkę, w której płace przestają być niezawodnym sposobem dzielenia się dobrobytem. Państwo miałoby pomagać w dzieleniu się dochodami, poszerzać własność kapitału produkcyjnego i wspierać pracowników w okresie przemian. Propozycja ta nie oznacza centralnego planowania produkcji. Jej głównym celem jest podział dobrobytu i zachowanie stabilności społecznej.
warunkowy dochód podstawowy
Wsparcie dochodowe powiązane z wkładem na rzecz wspólnotyProponowane świadczenie publiczne dla osób, które nie mogą polegać na pracy zarobkowej; prawo do niego lub jego dalsze otrzymywanie byłoby powiązane z wkładem na rzecz wspólnoty. Taki wkład mógłby obejmować opiekę, edukację, działalność kulturalną lub uczestnictwo obywatelskie. W odróżnieniu od bezwarunkowego powszechnego dochodu podstawowego, warunkowy dochód podstawowy wprost podejmuje kwestie przynależności i wzajemności, choć ustalenie sprawiedliwych warunków byłoby politycznie trudne.
Urząd Nadzoru nad Władzą Polityczną Technologii (Political Power Oversight Authority)
Organ nadzorujący wpływ technologii na życie obywatelskieProponowana przez Susskinda niezależna instytucja, która miałaby kontrolować wpływ firm technologicznych na wolność, demokrację i sprawiedliwość społeczną. Prowadziłaby dochodzenia w sprawie systemów, wymagała przejrzystości ich działania i dysponowała uprawnieniami do ograniczania szkodliwych praktyk. Jej cel różniłby się od celu regulacji konkurencji, skupionej głównie na sile rynkowej i dobrobycie konsumentów.
FAQ
O czym jest Świat bez pracy?
- O bezrobociu technologicznym: Książka analizuje, jak postęp technologiczny i automatyzacja prowadzą ku przyszłości, w której ludziom będzie dostępnych znacznie mniej miejsc pracy.
- Kontekst historyczny: Daniel Susskind przywołuje dawne obawy związane z automatyzacją, by pokazać, że historyczne lęki przed utratą pracy często okazywały się nieuzasadnione, ostrzega jednak, że obecny postęp technologiczny może doprowadzić do rzeczywistego bezrobocia.
- Reakcja społeczeństwa: Susskind podkreśla, że w świecie, w którym tradycyjne zatrudnienie może nie wystarczyć dla wszystkich, społeczeństwo musi na nowo przemyśleć sposób dzielenia się dobrobytem gospodarczym.
Dlaczego warto przeczytać Świat bez pracy?
- Temat aktualny i istotny: W miarę rozwoju automatyzacji i AI zrozumienie ich wpływu na zatrudnienie ma kluczowe znaczenie dla każdego — od decydentów po pracowników.
- Wnikliwa analiza: Książka szczegółowo omawia historyczne, gospodarcze i społeczne uwarunkowania pracy i technologii, stanowiąc wszechstronne źródło wiedzy.
- Propozycje rozwiązań: Susskind nie tylko wskazuje problemy, lecz także sugeruje możliwe sposoby reagowania, w tym rolę „Dużego Państwa” w przeciwdziałaniu nierównościom i bezrobociu.
Jakie są najważniejsze wnioski z Świata bez pracy?
- Bezrobocie technologiczne jest realnym zagrożeniem: Susskind twierdzi, że w odróżnieniu od dawnych obaw, postęp AI i automatyzacji sprawia, iż groźba bezrobocia technologicznego staje się bezpośrednia.
- Zmiana popytu na pracę: Książka wskazuje, że w miarę przejmowania przez maszyny kolejnych zadań popyt na pracę ludzką będzie malał, co może doprowadzić do przyszłości, w której pracy będzie za mało.
- Potrzeba nowych modeli gospodarczych: Susskind opowiada się za ponownym przemyśleniem sposobu, w jaki społeczeństwo dzieli się majątkiem i dobrobytem, sugerując, że tradycyjne rynki pracy mogą już nie wystarczyć.
Czym jest „założenie o przewadze człowieka” w Świecie bez pracy?
- Definicja założenia: Założenie o przewadze człowieka to przekonanie, że ludzie zawsze będą lepiej niż maszyny nadawać się do wykonywania zadań; historycznie było to prawdą, ale w przyszłości może już nie być.
- Konsekwencje dla przyszłości: W miarę wzrostu możliwości maszyn założenie to może prowadzić do znacznego spadku popytu na pracę ludzką, ponieważ maszyny będą przejmować coraz więcej zadań, które wcześniej uważano za wymagające ludzkich umiejętności.
- Podważenie tradycyjnych poglądów: Susskind twierdzi, że należy ponownie ocenić to założenie, ponieważ jego skutkiem może być świat, w którym maszyny zdominują rynek pracy.
Czym jest „przejmowanie zadań przez maszyny” w kontekście Świata bez pracy?
- Definicja przejmowania zadań przez maszyny: To stopniowy proces, w którym maszyny przejmują zadania tradycyjnie wykonywane przez ludzi, zmniejszając zakres czynności pozostających do wykonania przez człowieka.
- Wpływ na zatrudnienie: W miarę przejmowania przez maszyny kolejnych zadań zmniejszać się będzie liczba zawodów dostępnych dla ludzi, co może doprowadzić do strukturalnego bezrobocia technologicznego.
- Przykłady historyczne: Susskind ilustruje to zjawisko przykładami z rolnictwa i przemysłu, gdzie większa automatyzacja już ograniczyła liczbę dostępnych miejsc pracy.
Czym jest warunkowy dochód podstawowy (CBI) proponowany w Świecie bez pracy?
- Definicja CBI: Warunkowy dochód podstawowy to forma wsparcia dochodowego zapewniająca regularne wypłaty, ale uzależniona od spełnienia określonych warunków. Odbiorcy świadczenia mają wnosić znaczący wkład na rzecz swoich wspólnot.
- Zachęcanie do działania na rzecz wspólnoty: Susskind twierdzi, że CBI może wspierać solidarność społeczną, zapewniając wkład każdego w dobro wspólne, nawet jeśli dana osoba nie wykonuje pracy zarobkowej.
- Elastyczne wdrażanie: Szczegółowe warunki dotyczące wkładu mogą się różnić w zależności od wspólnoty, pozwalając dostosować rozwiązania do lokalnych wartości i potrzeb.
Jaką rolę odgrywa Duże Państwo w wizji Susskinda przedstawionej w Świecie bez pracy?
- Opodatkowanie i redystrybucja: Duże Państwo ma być mechanizmem opodatkowania majątku wytworzonego dzięki automatyzacji i redystrybucji tych środków wśród osób dotkniętych utratą pracy.
- Wsparcie dla wkładu innego niż gospodarczy: Duże Państwo ułatwiałoby wdrażanie CBI, zachęcając ludzi do angażowania się w służbę wspólnocie lub inne znaczące działania.
- Regulacja Big Tech: Susskind twierdzi, że Duże Państwo musi regulować rosnącą władzę firm technologicznych, by zapobiegać nadużywaniu wpływów politycznych.
Jakie konsekwencje bezrobocia technologicznego omawia Świat bez pracy?
- Zmniejszenie dostępności miejsc pracy: Susskind podkreśla, że wraz z przejmowaniem przez maszyny kolejnych zadań będzie ubywać dostępnych miejsc pracy, co doprowadzi do powszechnego bezrobocia.
- Konsekwencje gospodarcze i społeczne: Książka omawia, jak bezrobocie technologiczne może pogłębiać istniejące nierówności i wywoływać niepokoje społeczne.
- Potrzeba nowych polityk: Susskind twierdzi, że tradycyjna polityka rynku pracy nie wystarczy, by sprostać wyzwaniom związanym z bezrobociem technologicznym.
Jak Susskind podejmuje kwestię sensu życia w świecie z mniejszą ilością pracy w Świecie bez pracy?
- Znaczenie celu: Susskind twierdzi, że praca tradycyjnie dawała ludziom poczucie celu i tożsamości.
- Działania na rzecz wspólnoty: CBI proponuje się jako sposób zachęcania ludzi do angażowania się w służbę wspólnocie lub inne znaczące działania.
- Ponowne przemyślenie wartości: Susskind sugeruje, że społeczeństwo powinno na nowo ocenić, co uznaje za wartościowe i znaczące, wykraczając poza tradycyjne mierniki ekonomiczne.
Jakie są najlepsze cytaty z Świata bez pracy i co oznaczają?
- „Czy w XXI wieku wystarczy pracy dla wszystkich?”: Cytat ten ujmuje centralne pytanie książki i podkreśla pilną potrzebę zajęcia się przyszłością pracy w obliczu postępu technologicznego.
- „Przyszłość zależy od nas samych, a my nie jesteśmy uzależnieni od żadnej konieczności historycznej.”: Cytat ten podkreśla znaczenie ludzkiej sprawczości w kształtowaniu przyszłości, sugerując, że choć technologia będzie się rozwijać, społeczeństwo może wpływać na jej skutki.
- „Bezrobocie technologiczne to po prostu bardziej skrajna wersja tej historii.”: Cytat ten łączy historyczny kontekst nierówności gospodarczych z pojawiającym się zagrożeniem bezrobociem technologicznym i podkreśla potrzebę aktywnego działania.
Jaki związek ma Świat bez pracy z obecnymi dyskusjami o AI i automatyzacji?
- Znaczenie dla trwających debat: Książka dostarcza ram do zrozumienia wpływu AI i automatyzacji na zatrudnienie, wnosząc aktualny wkład do obecnych dyskusji.
- Perspektywa historyczna: Analizując dawne obawy związane z automatyzacją, Susskind umieszcza dzisiejsze lęki i wyzwania w odpowiednim kontekście.
- Wezwanie do działania: Książka zachęca czytelników, by uwzględniali nie tylko sam postęp technologiczny, lecz także struktury społeczne i gospodarcze, które będą musiały się do tych zmian dostosować.
Jak Susskind wyobraża sobie przyszłość pracy w Świecie bez pracy?
- Mniej pracy zarobkowej: Susskind przewiduje przyszłość, w której tradycyjna praca zarobkowa zostanie znacznie ograniczona przez automatyzację i AI.
- Nowe formy wkładu: Wyobraża sobie świat, w którym ludzie angażują się w różne działania pozagospodarcze, przynoszące korzyści ich wspólnotom.
- Zmieniające się struktury społeczne: Przyszłość będzie wymagała ponownego przemyślenia struktur i polityk społecznych, tak aby wspierały ludzi w odnajdywaniu sensu i celu poza tradycyjnym zatrudnieniem.
Pobierz PDF
Pobierz EPUB
.epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.