Kluczowe wnioski
Buduj inteligencję wokół działania, a nie magazynu jawnych faktów
Inteligencja musi działać w czasie. Clark twierdzi, że umysły wyewoluowały po to, by prowadzić ciała przez zmieniające się środowiska, a nie po prostu gromadzić fakty i rozwiązywać łamigłówki w wolnej chwili. Karaluch potrafi wykryć zbliżającego się drapieżnika i skręcić w ciągu milisekund, dostosowując ucieczkę do przeszkód, swojego położenia i warunków w pobliżu. Nie chodzi o to, że rozumuje jak człowiek, lecz o to, że jego zdolność adaptacji nie wymaga obszernego, spisanego zbioru reguł. Dla porównania, projekt CYC próbował wyposażyć komputer w zdrowy rozsądek, wprowadzając do niego duże ilości jawnej wiedzy. Clark argumentuje, że sama ta strategia nie wystarczy, by wytworzyć elastyczne rozumienie, jeśli nie towarzyszy jej płynna interakcja ze światem.
Sterowanie zmienia pytanie. Zamiast pytać wyłącznie o to, jak mózg reprezentuje problem, zapytajmy, jak mózg, ciało i otoczenie wspólnie wytwarzają reakcję we właściwym czasie. Jawne rozumowanie nadal ma swoje miejsce, zwłaszcza w zadaniach abstrakcyjnych, ale nie jest domyślnym modelem codziennej inteligencji.
To pożyteczna korekta powszechnego inżynierskiego uprzedzenia: systemy często ocenia się pod kątem tego, ile informacji zawierają, a nie tego, jak dobrze reagują pod presją. Robotyka wyraźnie pokazuje tę różnicę, bo dopracowany plan jest bezwartościowy, jeśli maszyna nie potrafi utrzymać równowagi lub zareagować dostatecznie szybko, by go wykonać. Argument ten nie czyni baz wiedzy bezużytecznymi. Mogą wspierać wyspecjalizowane zadania, ale sprawne kompetencje wymagają także systemu, który potrafi postrzegać, działać i radzić sobie z niespodziankami. Głębsza lekcja dotyczy metodologii: inteligencję należy oceniać w warunkach, w których rzeczywiście musi działać, a nie tylko w czystym teście symbolicznym.
Pozwól, by ciało i otoczenie wykonały część obliczeń
Dobre rozwiązania wykorzystują dostępną strukturę. Sterowany komputerowo robot montażowy mógłby używać złożonych mechanizmów sprzężenia zwrotnego, by dopasowywać ciasno przylegające części. Jeśli jednak jego ramiona zostaną zamocowane na elastycznych przegubach, części same przesuną się na właściwe miejsce, co ograniczy potrzebę precyzyjnych obliczeń. Samo ciało pomaga rozwiązać problem. Clark rozszerza tę zasadę na środowisko: stworzenie nie musi reprezentować każdej cechy otoczenia, lecz tylko te wskazówki, które mają znaczenie dla jego sposobu życia. Na przykład kleszcz reaguje na niewielki zestaw sygnałów, w tym zapach ssaka, dotyk i ciepło. Ten wybiórczo postrzegany świat to jego Umwelt (świat właściwy) — środowisko funkcjonalne, określone przez cechy, na które organizm jest wrażliwy.
Percepcja może być oszczędna. Osoba łapiąca piłkę może kierować ruchem na podstawie prostej zależności wzrokowej, zamiast obliczać pełną trajektorię piłki. Częste ruchy oczu pozwalają też ludziom przyglądać się szczegółom wtedy, gdy są potrzebne, zamiast stale utrzymywać doskonały wewnętrzny obraz sceny.
Główna myśl przypomina zasadę projektowania stosowaną w inżynierii: zanim dodamy układ sterujący, warto zapytać, czy materiały lub otoczenie mogą przejąć część pracy. Elastyczne przeguby, widoczne wskazówki i dobrze zorganizowane stanowiska pracy mogą ograniczyć potrzebę obliczeń bez pogorszenia wyników. Ta sama zasada podważa założenie, że percepcja musi tworzyć kompletny, neutralny model rzeczywistości. Skróty dostosowane do konkretnego zadania nie zawsze jednak są niezawodne. Wskazówka sprawdzająca się w znanej niszy może zawieść, gdy zmienią się warunki. Efektywne projektowanie wymaga zatem dopasowania skrótu do środowiska oraz zachowania sposobów radzenia sobie z sytuacją, gdy to dopasowanie przestaje działać.
Traktuj rozwój jako uzgadniane składanie, a nie genetyczny scenariusz
Umiejętności wyłaniają się z interakcji. Badania Thelen i Smith nad niemowlętami pokazują, dlaczego rozwoju nie zawsze da się wyjaśnić jako realizacji ustalonego programu, który przebiega zgodnie z harmonogramem. Odruchowe stawianie kroków przez noworodki zanika, gdy ich nogi stają się cięższe, ale może powrócić, gdy nogi są podtrzymywane w wodzie albo gdy pod stopami przesuwa się bieżnia. To samo zachowanie zależy od masy ciała, właściwości mięśni, zewnętrznego podparcia i rozwijającej się kontroli ruchu u niemowlęcia. Nauka chodzenia nie polega po prostu na wykonaniu zapisanego w pamięci planu chodzenia.
Zróżnicowanie jest wskazówką. Niemowlęta różnią się też sposobem sięgania po przedmioty, ponieważ ich początkowe możliwości są odmienne. Bardzo ruchliwe niemowlę musi nauczyć się kontrolować ruchy ramion; mniej ruchliwe musi wytworzyć siłę wystarczającą do sięgnięcia. Miękkie składanie zachowania to określenie Clarka na budowanie skutecznego działania z zasobów i ograniczeń właściwych danej sytuacji. Rozwój prowadzi do elastycznych umiejętności, a nie do identycznych kopii projektu.
Ujęcie to łączy rozwój z szerszą ideą, że zdolności powstają dzięki powtarzającym się interakcjom, a nie tylko ujawniają się w miarę dojrzewania. Zmienia ono także sposób interpretowania różnic indywidualnych: zróżnicowanie może odsłaniać odmienne drogi prowadzące do nabycia tej samej zdolności. Odrzucenie jednego projektu nie oznacza jednak, że biologia jest nieistotna. Geny, dojrzewanie i organizacja układu nerwowego nadal wpływają na to, czego można się nauczyć. Bardziej owocne jest przeciwstawienie wyczerpującego, niezmiennego scenariusza systemowi, w którym biologiczne warunki początkowe wchodzą w interakcję z doświadczeniem, prowadząc do powstania umiejętności.
Wykorzystuj świat, by przeformułować problemy, zanim je rozwiążesz
Działanie może być poznawcze. Clark odróżnia zwykłe działania, które zmieniają świat, od działań epistemicznych, które zmieniają sytuację, by ułatwić myślenie. Osoba układająca puzzle obraca element, żeby uprościć porównanie wzrokowe. Gracz w Tetrisa może obracać spadający kształt, by sprawdzić, czy będzie pasował, a nie tylko przesunąć go ku docelowemu położeniu. Gracze w Scrabble przestawiają płytki, by podsunąć sobie możliwe słowa. W każdym z tych przypadków działanie w środowisku zmienia informacje dostępne mózgowi.
Struktura zewnętrzna przejmuje część pracy. Kartka może przechowywać wyniki pośrednich obliczeń podczas pisemnego mnożenia, a pogrupowanie zakupów lub narzędzi może ułatwić wybór. Zasada 007 Clarka mówi, że organizmy często unikają kosztownego przetwarzania wewnętrznego, gdy mogą wykorzystać strukturę środowiska jako jego zamiennik. Plany również mają znaczenie, ale często służą jako wskazówki ograniczające zakres działania, a nie kompletne przepisy określające każdy krok.
To ujęcie pokazuje, że korzystanie z narzędzi to coś więcej niż wygoda. Przestawienie przedmiotów na stanowisku pracy albo obrócenie elementu gry może być częścią procesu rozumowania, ponieważ zmienia to, co umysł musi obliczyć. Wynika z tego ważna praktyczna wskazówka: gdy zadanie wydaje się poznawczo trudne, zmiana jego reprezentacji lub fizycznego układu może zadziałać lepiej niż wymaganie od siebie większej koncentracji. Nie każde zewnętrzne wsparcie automatycznie staje się jednak częścią poznania. Jego wartość zależy od tego, czy niezawodnie zmienia informacje lub operacje dostępne danej osobie, a nie tylko znajduje się w pobliżu.
Szukaj inteligencji w koordynacji, a nie tylko w centralnym sterowaniu
Złożone zachowanie może wyłaniać się lokalnie. W architekturze subsumpcyjnej zachowanie robota wynika z kilku względnie niezależnych procedur, które reagują na otoczenie i mogą przerywać działanie innych procedur lub je zastępować. Herbert, robot zaprojektowany do zbierania puszek w zagraconym laboratorium, nie potrzebował szczegółowej mapy ani nadrzędnego planu. Wykorzystywał proste procedury, by omijać przeszkody, znajdować stoły, skanować ich powierzchnie i chwytać przedmioty w kształcie puszek. Ich koordynacja prowadziła do użytecznego zachowania bez centralnego planisty.
Grupy mogą działać podobnie. Komórki śluzowca gromadzą się dzięki sygnałom chemicznym, które przyciągają kolejne komórki w miarę wzrostu skupiska. Termity budują gniazda za pomocą stygmergii — procesu, w którym zmiany we wspólnym środowisku wywołują dalszą pracę. Na statku nawigatorzy mogą koordynować działania poprzez prośby, instrumenty, mapy i lokalnie przypisane obowiązki. Wynikająca z tego działalność może wykraczać poza wiedzę lub plany któregokolwiek z uczestników.
Systemy rozproszone nie są automatycznie inteligentne, ale mogą być odporne, jeśli lokalne reguły i sygnały środowiskowe są dobrze dopasowane do zadania. To przekonująca alternatywa dla intuicyjnego założenia, że każdy skoordynowany rezultat wymaga kierownika dysponującego pełnym oglądem sytuacji. Pomaga też wyjaśnić, dlaczego instytucje i zespoły potrafią wykonywać pracę, z którą żadna jednostka nie poradziłaby sobie sama. Ograniczeniem jest ryzyko niepowodzenia koordynacji: lokalne motywacje mogą prowadzić do zatorów, dezorientacji lub wspólnego błędu równie łatwo jak do sukcesu. Inteligencja rozproszona zależy od sprzężenia zwrotnego i struktury, a nie po prostu od obecności wielu niezależnych uczestników.
Wyjaśniaj zachowanie zarówno przez części układu nerwowego, jak i dynamikę całego systemu
Jeden poziom wyjaśnienia nie wystarczy. Clark przedstawia wyjaśnienia komponentowe, które określają role poszczególnych części systemu, obok wyjaśnień dynamicznych, które śledzą, jak wzorce rozwijają się w czasie wskutek interakcji. Gdy olej ogrzewany jest od dołu, z kolektywnego ruchu wielu cząsteczek wyłaniają się wiry konwekcyjne. Podobnie skoordynowane ruchy palców mogą nagle przejść z jednego stabilnego wzorca w drugi, gdy zmienia się szybkość ruchu. Teoria układów dynamicznych opisuje takie wzorce za pomocą pojęć takich jak atraktory i zmienne kolektywne, które śledzą zachowanie całego systemu, a nie pojedynczego elementu.
Nie trać z oczu mechanizmów. Opisy te mogą wyjaśniać, jak system zmienia się w różnych warunkach, ale nie zawsze pokazują, w jaki sposób konkretne elementy układu nerwowego realizują dane zachowanie. Neuronauka może wskazać wyspecjalizowane szlaki, reprezentacje rozproszone i obwody sterujące. Zdaniem Clarka podejścia te powinny wzajemnie się ograniczać i wzbogacać, zamiast rywalizować o miano jedynego poprawnego wyjaśnienia.
Ta równowaga metodologiczna to jeden z najmocniejszych argumentów książki. Ujęcie na poziomie całego systemu może ujawnić wzorce, które znikają z pola widzenia, gdy uwaga skupia się wyłącznie na odizolowanych częściach, podczas gdy ujęcie odwołujące się do poszczególnych elementów wyjaśnia, jak wzorce są fizycznie wytwarzane i dlaczego uszkodzenia wywołują wybiórcze skutki. Przypomina to relację między analizą organizacji a opisami stanowisk poszczególnych osób: żaden poziom nie może zastąpić drugiego. Trudne pytanie brzmi, jak je powiązać, by nie ograniczyć się do nadania temu samemu zachowaniu dwóch nazw. Dobre wyjaśnienie powinno pokazać, jak wskazane elementy wytwarzają szerszy wzorzec i jak ten wzorzec pomaga wyjaśnić zachowanie w zmiennych warunkach.
Zachowaj pojęcie reprezentacji, ale traktuj je jako częściowe, ucieleśnione i związane z zadaniem
Reprezentacja nie musi oznaczać wewnętrznego obrazu. Clark sprzeciwia się poglądowi, że mózg musi przechowywać kompletne, przypominające język opisy świata. Niektóre reprezentacje są rozproszone między wieloma jednostkami neuronalnymi; inne są częściowe, spersonalizowane i przydatne tylko w konkretnym zadaniu. Podczas poszukiwania wzrokowego można wykorzystać prostą wskazówkę dotyczącą koloru, by znaleźć kubek należący do konkretnej osoby, choć kolor nie definiuje kubków jako takich. Reprezentacje zorientowane na działanie mogą zarówno opisywać sytuację, jak i kierować reakcją — tak jak wtedy, gdy mapa robota przedstawia trasy jako ruchy między punktami orientacyjnymi.
Debata ma swoje granice. Niektóre zadania dotyczą rzeczy nieobecnych, odległych lub hipotetycznych albo wymagają ujęcia bardzo różnych danych pod wspólną abstrakcyjną ideą. Te problemy wymagające reprezentacji zdają się wymagać wewnętrznych stanów, które zastępują to, czego nie ma bezpośrednio w pobliżu. Clark opowiada się zatem za zmodyfikowanym ujęciem reprezentacji, a nie za jej całkowitym odrzuceniem.
Stanowisko to pozwala uniknąć fałszywego wyboru między mózgiem zawierającym miniaturowy świat a mózgiem całkowicie pozbawionym reprezentacji. Traktuje reprezentację jako zbiór użytecznych procesów przenoszących informacje, z których część jest przejściowa, rozproszona lub ściśle powiązana z działaniem. Ta elastyczność ma znaczenie, ponieważ kod wzrokowy, mapa trasy i hipotetyczny scenariusz nie muszą mieć tej samej formy. Wyzwaniem pozostaje dyscyplina wyjaśniania: jeśli każdą użyteczną reprezentację wewnętrzną nazwiemy reprezentacją, pojęcie to może stracić znaczenie. Jest przydatne wtedy, gdy pozwala określić, jakie informacje niesie dany proces i jak system je wykorzystuje.
Język zmienia wspólne symbole w narzędzia poznawcze, a nie tylko przekazy
Słowa mogą zmieniać zadanie. Język umożliwia ludziom porozumiewanie się, ale Clark podkreśla również jego rolę w kierowaniu uwagą, organizowaniu działania i przeformułowywaniu problemów. Dzieci często mówią same do siebie, wykonując trudne zadania; mowa kierowana do siebie może podpowiadać, co zrobić dalej. Spisane plany i listy mogą koordynować zachowanie i ograniczać potrzebę ponownego rozważania każdej decyzji. W matematyce zewnętrzny zapis uwidacznia wyniki pośrednie i ułatwia posługiwanie się nimi, dzięki czemu podstawowe zdolności rozpoznawania wzorców mogą wspierać bardziej złożone rozumowanie.
Kultura rozszerza indywidualne uczenie się. Słowa i symbole utrwalają częściowe odkrycia, tak by inni mogli z nich korzystać, korygować je lub łączyć. Clark określa to mianem przestrzeni wymiany: reprezentacje rozwinięte kulturowo pozwalają ludziom przenosić problem do formatu, z którym łatwiej sobie poradzić. Język może też wspierać refleksję nad samym myśleniem, nadając idei dostatecznie trwałą formę, by można ją było analizować, krytykować i poprawiać.
Język jest szczególnie potężny, ponieważ pełni jednocześnie kilka funkcji poznawczych: służy komunikacji, pamięci, koordynacji i tworzeniu przedmiotów refleksji. Pomaga to wyjaśnić, dlaczego ludzkie rozumowanie może przekraczać pozorne możliwości odizolowanego mózgu. Sugeruje to również, że umiejętność czytania i pisania oraz notacja nie są jedynie sposobami przekazywania gotowych już myśli — mogą kształtować to, co da się pomyśleć. Nie należy jednak wyolbrzymiać tej tezy, sprowadzając całe myślenie do języka. Bardziej użyteczne rozróżnienie przedstawione w książce mówi o języku jako jednym z potężnych narzędzi poznawczych oraz o wielu niejęzykowych zdolnościach, które pozostają niezbędne.
Traktuj zaufane zewnętrzne podpory jako część bieżącego poznania
Niektóre narzędzia są wyjątkowo blisko związane z człowiekiem. Clark argumentuje, że aktywność poznawcza może wykraczać poza czaszkę, gdy zewnętrzne zasoby są niezawodnie dostępne i wykorzystywane jako część bieżącego rozwiązywania problemów przez daną osobę. Notes, do którego ktoś regularnie zagląda, może pełnić funkcję zbliżoną do pamięci przechowującej informacje. Osoby z chorobą Alzheimera czasami potrafią radzić sobie w życiu codziennym, organizując dom wokół widocznych przypomnień i stałych rutyn. Takie podpory nie tylko pomagają z boku; mogą przechowywać informacje, które kierują działaniem.
Rozszerzenie poznania wymaga granic. Książka leżąca nieczytana w garażu nie staje się automatycznie częścią czyjegoś umysłu. Najbardziej przekonujące przykłady dotyczą podpór, które są dostępne, regularnie wykorzystywane, darzone zaufaniem i włączone w rutynę. Clark nie twierdzi, że świadomość unosi się poza ciałem. Argumentuje, że niektóre procesy poznawcze oraz ciąg rozumowania w czasie mogą zależeć od systemów obejmujących mózg, ciało i wybrane elementy środowiska.
Ta idea jest najbardziej przekonująca, gdy odnosi się do praktycznej zależności, a nie funkcjonuje jako slogan głoszący, że każde narzędzie staje się częścią jaźni. Notes używany bezustannie, by kompensować utratę pamięci, różni się od posiadanej na własność książki informacyjnej. Rozróżnienie to ma znaczenie zarówno etyczne, jak i naukowe: zniszczenie niezbędnego wsparcia może ograniczyć sprawczość danej osoby, nawet jeśli przedmiot znajduje się poza jej ciałem. Szersze ujęcie poznania powinno jednak zachować możliwość badania mózgu jako odrębnego systemu biologicznego. Pytanie nie brzmi, czy granica znika, lecz gdzie należy ją wyznaczyć dla danego celu wyjaśnienia.
Analiza
Being There proponuje zmianę jednostki analizy w kognitywistyce. Zamiast traktować mózg jak odizolowany silnik rozumowania, który odbiera dane wejściowe i wydaje polecenia, Clark przedstawia inteligentne działanie jako rezultat sprzężonego systemu obejmującego aktywność neuronalną, mechanikę ciała i strukturę środowiska. Ucieczka karalucha, lokomocja niemowlęcia, nawigacja robota, działania na statku i posługiwanie się językiem nie są przykładami czysto ozdobnymi. Każdy z nich sprawdza, czy dana teoria potrafi wyjaśnić skuteczne działanie we właściwym czasie i w warunkach, w których ono zachodzi.
Najbardziej przekonującym wkładem książki jest pluralizm metodologiczny. Nie zastępuje ona po prostu symbolicznej sztucznej inteligencji romantycznym twierdzeniem, że ciało wie najlepiej. Uznaje, że niektóre zadania wymagają wewnętrznych reprezentacji i obliczeń, pokazując zarazem, że reprezentacje mogą być częściowe, zorientowane na działanie i rozproszone. Opisy dynamiczne ukazują wzorce wyłaniające się z interakcji; neuronauka komponentowa wyjaśnia wkład wyspecjalizowanych systemów i skutki uszkodzeń. Wymóg polega na powiązaniu tych wyjaśnień, a nie na wyborze jednego z nich z lojalności wobec określonego podejścia.
Argument ten zawiera również owocne napięcie. Clark chce rozszerzyć poznanie na środowisko, zachowując jednocześnie pojęcia możliwych do zidentyfikowania reprezentacji neuronalnych i komponentów. Rodzi to trudne pytanie o granice: kiedy zewnętrzny zasób staje się częścią procesu poznawczego, a nie tylko jego przyczyną lub pomocą? Niezawodność, dostępność, nawykowe użycie i integracja funkcjonalna pomagają na nie odpowiedzieć, ale nie dają prostego, uniwersalnego testu. To zarazem zaleta i nierozstrzygnięta kwestia, ponieważ właściwa granica może zależeć od postawionego pytania.
Ujęcie języka pokazuje najszerszy zasięg tej tezy. Symbole publiczne przekazują myśli, ale również przekształcają zadania, utrwalają idee i wspierają zbiorowe rozumowanie międzyludzkie oraz międzypokoleniowe. Powstający obraz nie przedstawia ani samego mózgu, ani nieograniczonego umysłu społecznego. To system warstwowy, w którym zdolności biologiczne, wyuczone praktyki i artefakty wnoszą różne rodzaje pracy. Trwała lekcja polega na tym, by wyjaśniać inteligencję, śledząc te wkłady, zamiast zakładać, że wszystkie istotne obliczenia zachodzą wewnątrz jednej głowy.
Podsumowanie recenzji
Being There zbiera przeważnie pozytywne recenzje (4,15/5); czytelnicy chwalą jego wpływ na kognitywistykę i filozofię umysłu. Recenzenci zwracają uwagę na rozważania Clarka o przetwarzaniu „poza urządzeniem” i o tym, jak inteligencja wykracza poza nasz umysł i obejmuje środowisko poprzez interakcje z zewnętrznymi narzędziami. Książka łączy filozofię kontynentalną z myślą angloamerykańską, analizując poznanie ucieleśnione. Kilka osób zauważa, że jej znaczenie wzrosło w dobie nowoczesnych technologii, takich jak smartfony. Czytelnicy doceniają przykłady eksperymentalne oraz cytaty o języku jako artefakcie i wielu wewnętrznych głosach, choć niektórzy uważają, że teza o umyśle rozszerzonym pozostaje nierozstrzygnięta.
Inni czytali również
Słowniczek
Umwelt (świat właściwy)
środowisko efektywneZbiór cech środowiska, na które dany organizm jest wrażliwy i które mają znaczenie dla jego sposobu życia. Efektywny świat kleszcza jest na przykład zorganizowany wokół takich wskazówek jak zapach ssaków, kontakt i ciepło. Termin podkreśla, że różne organizmy napotykają światy odmienne pod względem funkcjonalnym, nawet jeśli zamieszkują to samo fizyczne otoczenie.
architektura subsumpcyjna
warstwowe sterowniki zachowaniaProjekt systemu sterowania robotem, w którym wiele warstw wytwarzających zachowanie łączy sygnały sensoryczne z działaniem. Warstwy porozumiewają się za pomocą stosunkowo prostych sygnałów, a jedna może przerwać działanie innej lub je zastąpić. Dzięki temu użyteczne zachowanie może powstać bez centralnego planisty ani szczegółowego, wspólnego modelu świata. Projekt ten powstał w ramach prac robotycznych Rodney’a Brooksa.
miękkie składanie zachowania (soft assembly)
kształtowanie umiejętności przez kontekstProces składania zachowania z wielu współdziałających zasobów, w tym aktywności neuronowej, właściwości ciała i warunków środowiskowych. W przeciwieństwie do sztywnego programu określającego stałą sekwencję, umiejętność złożona w ten sposób może dostosowywać się do lokalnych okoliczności. Clark posługuje się przykładami sięgania i chodzenia u niemowląt, by pokazać, jak różne warunki początkowe mogą prowadzić do odmiennych dróg do zasadniczo podobnych umiejętności.
rusztowanie poznawcze
zewnętrzne wsparcie poznaniaStruktura fizyczna, społeczna lub symboliczna, która ułatwia zadanie poznawcze albo umożliwia jego wykonanie. Przykłady obejmują rozmieszczenie narzędzi tak, by były łatwo dostępne, korzystanie z notatek wspierających pamięć czy otrzymywanie wskazówek podczas nauki umiejętności. Rusztowanie poznawcze zmienia wymagania stawiane jednostce, pozwalając, by część przechowywania informacji, koordynacji lub rozwiązywania problemów odbywała się poza mózgiem działającym bez pomocy.
działanie epistemiczne
działanie upraszczające myślenieDziałanie podejmowane głównie po to, by zmienić informacje lub problem obliczeniowy, z którym mierzy się osoba działająca, a nie po to, by uzyskać bezpośredni rezultat fizyczny. Przykładami są obracanie elementu układanki, by przyjrzeć się jego kształtowi, lub przestawianie płytek w grze, by podsunąć możliwe słowa. Takie działania czynią środowisko częścią procesu myślenia.
algorytmy stygmergiczne
koordynacja za pośrednictwem środowiskaProcesy behawioralne, w których działania jednego podmiotu zmieniają środowisko, a te zmiany skłaniają tego samego lub inne podmioty do kolejnych działań. Centralnym przykładem są termity budujące gniazda: lokalne zmiany w jego strukturze kierują dalszą budową bez przywódcy ani kompletnego planu. Środowisko pełni funkcję trwałego nośnika koordynacji.
zmienna kolektywna
miara zachowania na poziomie systemuZmienna śledząca wzorzec wytwarzany przez interakcje wielu składników, a nie właściwość pojedynczego składnika. Jednym z przykładów jest względna faza ruchu dwóch palców. Zmienne kolektywne pomagają opisywać i wyjaśniać zachowanie systemu oraz jego zmiany w czasie, zwłaszcza gdy wzorca nie da się zrozumieć przez badanie składników w izolacji.
strefa konwergencji
koordynujący obszar neuronalnyW ujęciu Damasiów obszar neuronalny, w którym spotyka się wiele połączeń dalekiego zasięgu i który koordynuje aktywność odrębnych obszarów mózgu. Jego sygnały zwrotne mogą pomagać odtwarzać wzorce aktywności związane z danym obiektem, zdarzeniem lub pojęciem. Zakłada się, że różne poziomy stref konwergencji wspierają przywoływanie informacji o różnym stopniu złożoności.
problemy wymagające reprezentacji
problemy wymagające zastępczych reprezentacjiZadania, które zdają się wymagać stanów wewnętrznych zdolnych zastępować informacje nieobecne, hipotetyczne, odległe lub zbyt zróżnicowane, by można było sobie z nimi radzić bezpośrednio. Rozumowanie o tym, czego nie ma w danej chwili, jest tu kluczowym przykładem. Clark używa tego terminu, by wskazać sytuacje, w których reprezentacje wewnętrzne wydają się szczególnie ważne, nawet w ujęciu poznania jako ucieleśnionego i osadzonego w środowisku.
Pobierz PDF
Pobierz EPUB
.epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.