Kluczowe wnioski
Traktuj TARP o wartości 700 miliardów dolarów jako część pakietu ratunkowego o wartości 13,3 biliona
Nagłówki zacierały prawdziwą skalę. Program Pomocy Aktywom Zagrożonym (Troubled Asset Relief Program), czyli TARP, upoważniał do wydania do 700 miliardów dolarów, ale zestawienie autorki z czerwca 2009 roku obejmuje znacznie więcej: około 7,6 biliona dolarów wsparcia Rezerwy Federalnej, 2,5 biliona ze strony Departamentu Skarbu, 1,5 biliona w programach FDIC, a także wspólną pomoc i środki dotyczące rynku mieszkaniowego. Autorka porównuje łączną kwotę — około 13,3 biliona dolarów — z szacowanym kosztem 7,2 biliona dolarów głównych wojen USA. Zestawienie obejmuje pożyczki, gwarancje i inne formy wsparcia, a nie tylko wydane i bezpowrotnie utracone pieniądze.
Prześledź, na jakie ryzyko wystawiono sektor publiczny. Prins przekonuje, że skupienie uwagi na TARP sprawiało, iż pakiet ratunkowy wydawał się mniejszy i prostszy, niż był w rzeczywistości. Kluczowe pytanie dotyczy nie tylko tego, ile rząd wypłacił, lecz także jakie ryzyko przejął, które instytucje skorzystały z pomocy i jakie koszty mogą ostatecznie ponieść podatnicy.
Skala ma znaczenie, ponieważ łatwo opacznie zrozumieć finansowanie kryzysowe, gdy pożyczki, gwarancje i zrealizowane straty przedstawia się łącznie. W rachunkach publicznych należy odróżniać wydatki gotówkowe od maksymalnej ekspozycji i ostatecznych spłat, a zarazem pokazywać, kto korzysta z pomocy. Takie rozróżnienie wzmacnia kontrolę, zamiast ją osłabiać. Porównanie z wydatkami na wojny obrazowo unaocznia skalę, ale nie jest całkowicie miarodajne: koszty wojen i warunkowe gwarancje finansowe mają różne horyzonty czasowe i różne szanse na spłatę. Trwała lekcja brzmi: należy domagać się przejrzystego zestawienia zobowiązań, beneficjentów i rezultatów, a nie jednej sensacyjnej sumy.
Problem kredytów hipotecznych wart 1,4 biliona dolarów przerodził się w łańcuch zadłużenia o wartości 140 bilionów
Punktem wyjścia były kredyty. Wall Street przekształcała kredyty hipoteczne, w tym ryzykowne kredyty subprime, w papiery wartościowe zabezpieczone aktywami, a następnie pakowała ich części w obligacje zabezpieczone długiem (collateralized debt obligation). Inwestorzy i firmy finansowe zaciągały pożyczki pod zastaw tych produktów. Gdy ceny nieruchomości spadły, a kredytobiorcy przestali spłacać raty, papiery traciły na wartości, kurczyło się zabezpieczenie, a pożyczkodawcy żądali spłaty lub dodatkowego zabezpieczenia. Wymuszona sprzedaż jeszcze bardziej obniżała ceny, rozszerzając straty daleko poza grono właścicieli domów.
To szacunek wynikający z obliczeń. Książka podaje, że wartość amerykańskich kredytów subprime wynosiła około 1,4 biliona dolarów, a podczas boomu na całym świecie utworzono strukturyzowane papiery wartościowe o wartości około 14 bilionów dolarów. Zastosowanie ostrożnego szacunku przeciętnej dźwigni finansowej na poziomie dziesięciu do jednego daje potencjalną ekspozycję na zadłużenie wynoszącą 140 bilionów dolarów. Nie jest to miara zrealizowanych strat. Pokazuje, jak pożyczki zaciągane pod zastaw wielowarstwowych aktywów spotęgowały szok na rynku mieszkaniowym, przekształcając go w kryzys kredytowy obejmujący cały system.
Ten łańcuch bardziej przypomina awarię sieci niż zwykłe załamanie na rynku nieruchomości. W powiązanych ze sobą systemach niewielki lokalny wstrząs może się rozprzestrzenić, gdy wielu uczestników polega na tych samych zabezpieczeniach i kanałach finansowania. Ta perspektywa pomaga wyjaśnić, dlaczego trudno było powstrzymać straty, choć pojedyncze kredyty hipoteczne stanowiły tylko jeden element całej struktury. Kwotę 140 bilionów dolarów podaną w książce najlepiej traktować jako ilustrację dźwigni finansowej, a nie potwierdzony ostateczny rachunek. Kluczowe pytanie diagnostyczne brzmi: ile roszczeń opiera się na tym samym aktywie bazowym i jak szybko mogą one wywołać żądania wypłaty gotówki?
Nie utożsamiaj najwyższej oceny ratingowej z bezpieczeństwem aktywa bazowego
Bezpieczeństwo konstruowano warstwa po warstwie. W przypadku papieru wartościowego zabezpieczonego aktywami spłaty kredytów służą do obsługi obligacji podzielonych na transze. Transze uprzywilejowane są spłacane jako pierwsze, a niższe, bardziej ryzykowne transze jako pierwsze ponoszą straty. Obligacja zabezpieczona długiem (collateralized debt obligation), czyli CDO, mogła łączyć części takich papierów i tworzyć kolejne warstwy. Agencje ratingowe często przyznawały najwyższym transzom rating AAA, opierając się na modelach uwzględniających historyczne wzorce niewypłacalności, mimo że kredyty bazowe stawały się coraz bardziej ryzykowne, a produkty coraz bardziej złożone.
Bodziec do działania był wypaczony. Banki płaciły agencjom ratingowym za ocenę transakcji, a korzystne ratingi pomagały im sprzedawać więcej papierów wartościowych. Książka opisuje syntetyczne CDO zbudowane na instrumentach pochodnych, a nie rzeczywistych portfelach kredytów, oraz CDO tworzone z innych CDO. Gdy rosła liczba niewypłacalności, a inwestorzy przestali kupować, ratingi nie mogły zapewnić płynności ani ujawnić rzeczywistej wartości rynkowej. Pozornie bezpieczne etykiety skrywały ryzyko, które stało się trudne do oszacowania.
Rating to skondensowana ocena, a nie gwarancja. Jest to ogólny problem związany z korzystaniem z wiedzy ekspertów: inwestorzy polegają na specjaliście, który może być finansowo zależny od ocenianej strony. Strukturyzowanie warstwowe może również utrudniać zrozumienie produktu, nie eliminując ryzyka tkwiącego u jego podstaw. Mimo to ratingi i sekurytyzacja nie są z natury bezużyteczne; opisane tu niepowodzenie wynikało ze współdziałania błędnych założeń, konfliktu interesów i niewystarczającego ujawniania informacji. Skuteczny nadzór musi badać zarówno model, jak i ekonomiczną treść kryjącą się pod etykietą.
Traktuj deregulację jako ciąg decyzji, a nie nieprzewidywalny wypadek
Zabezpieczenia osłabiano krok po kroku. Książka przedstawia kolejne decyzje polityczne, które sprzyjały podejmowaniu większego ryzyka. Ustawa o ochronie własności mieszkań i kapitału własnego z 1994 roku (Home Ownership and Equity Protection Act) przeciwdziałała niektórym nadużyciom przy udzielaniu kredytów, ale pozostawiała możliwość udzielania drogich pożyczek, które nie przekraczały określonych w niej progów. Projekt mocniejszej ustawy przeciw drapieżnym praktykom kredytowym wielokrotnie upadał. Ustawa o modernizacji rynku kontraktów towarowych z 2000 roku (Commodity Futures Modernization Act) pozostawiła ważne instrumenty pochodne poza zwykłym nadzorem regulacyjnym. W 1999 roku ustawa Gramm-Leach-Bliley uchyliła kluczowe ograniczenia wynikające z ustawy Glassa-Steagalla, które oddzielały bankowość komercyjną od inwestycyjnej.
Potem gwałtownie wzrosła dźwignia finansowa. W 2004 roku Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) zmieniła zasady dotyczące kapitału netto w dużych bankach inwestycyjnych, dopuszczając wzrost wskaźnika dźwigni finansowej z 12:1 do 30:1. Książka wiąże tę decyzję z podatnością na kryzys firm takich jak Bear Stearns i Lehman Brothers. Zmiany te nie przesądzały o krachu, lecz łącznie osłabiły granice dotyczące udzielania kredytów, obrotu, zadłużania się i rozwoju instytucji.
Najmocniejszą stroną tej opowieści jest przedstawienie kryzysu jako skumulowanego ryzyka politycznego, a nie dzieła jednego czarnego charakteru czy jednej ustawy. Do porażek instytucjonalnych często dochodzi w wyniku interakcji kilku decyzji, z których każda z osobna może wydawać się uzasadniona, a których współdziałania nikt nie sprawdza. To przydatna przeciwwaga dla opowieści z perspektywy czasu, które przedstawiają krach jako nieunikniony albo przypisują go jednej ustawie. Teza o tym, że samo uchylenie ustawy Glassa-Steagalla spowodowało kryzys, jest bardziej dyskusyjna: do kryzysu przyczyniły się także dźwignia finansowa, standardy udzielania kredytów hipotecznych, instrumenty pochodne i niedostateczny nadzór. Mocniejsza jest szersza lekcja: regulatorzy powinni oceniać, jak przepisy łączą się ze sobą, a nie tylko to, czy każdy z nich z osobna wydaje się rozsądny.
Gdy zasady pomocy są nieprzejrzyste, wsparcie publiczne może przede wszystkim chronić osoby z wewnątrz
Pomoc przybrała inną formę. Henry Paulson najpierw poprosił Kongres o upoważnienie do zakupu zagrożonych aktywów, a potem zmienił kurs i postawił na zakup akcji uprzywilejowanych banków. Książka przekonuje, że nowe podejście nie zobowiązywało banków do przeznaczania pieniędzy na pomoc właścicielom domów ani na nowe kredyty. Niektórzy beneficjenci wykorzystali wsparcie do umocnienia swojej pozycji lub przejęć. Jamie Dimon, szef JPMorgan Chase, powiedział, że jego firma może użyć 25 miliardów dolarów otrzymanych z TARP jako zabezpieczenia oraz do wykorzystania okazji rozwojowych.
Nadzór rodził trudne pytania. Wycena przytoczona przez książkę, sporządzona przez Kongresową Komisję Nadzoru, wykazała, że za pierwsze zainwestowane 254 miliardy dolarów Departament Skarbu otrzymał aktywa szacowane na 176 miliardów, co oznaczało różnicę 78 miliardów. Książka opisuje również niejawne naciski związane z przejęciem Merrill Lynch przez Bank of America, po którym przyznano dodatkowe wsparcie publiczne. Zdaniem autorki pomoc nadzwyczajna, udzielana bez jasnych warunków, wyceny i rozliczalności, może przenosić ryzyko na społeczeństwo, pozostawiając prywatnym decydentom kontrolę.
To klasyczny problem relacji pryncypał–agent: urzędnicy działają w imieniu społeczeństwa, ale społeczeństwo dysponuje mniejszą ilością informacji i ma słabszą pozycję negocjacyjną niż firmy otrzymujące pomoc. W panice szybkie działanie może być konieczne, by zapobiec szerszym szkodom, ale szybkość nie wymaga trwałej tajemnicy ani bezwarunkowej pomocy. Różnicę w wycenie należy interpretować ostrożnie, bo trudno określić wartość zagrożonych akcji, a szacunki zależą od przyjętych założeń. Mimo to przejrzysta metoda i wyraźne korzyści dla społeczeństwa uczyniłyby interwencję nadzwyczajną bardziej wiarygodną i łatwiejszą do oceny.
Domagaj się przejrzystości od podmiotu udzielającego wsparcia, nie tylko od banków
Rezerwa Federalna rozszerzyła swoją rolę. W czasie kryzysu Fed stworzył instrumenty pożyczkowe, przyjmujące szerszy zakres zabezpieczeń niż tradycyjne skarbowe papiery wartościowe. Wsparł również ratowanie Bear Stearns i pomógł utrzymać rynki krótkoterminowego finansowania. W zestawieniu Prins z czerwca 2009 roku przypisała około 7,6 biliona dolarów wsparciu i instrumentom Fedu; kwota ta obejmowała formy pomocy wykraczające poza zwykłe wydatki gotówkowe.
Tajność stała się częścią problemu. Fed odrzucił wnioski o ujawnienie, które instytucje zaciągały pożyczki, ile otrzymały i jakie zabezpieczenia przedstawiły, argumentując, że ujawnienie tych informacji mogłoby zniechęcić banki do korzystania z pożyczek. Jednocześnie zaczął płacić odsetki od rezerw nadwyżkowych. Według książki rezerwy utrzymywane w Fedzie wzrosły z 44 miliardów dolarów latem 2008 roku do 821 miliardów pod koniec roku, podczas gdy kredytowanie społeczeństwa pozostało ograniczone. Autorka przekonuje, że ukryte wsparcie uniemożliwiało obywatelom ocenę jego ryzyka i rezultatów.
Banki centralne potrzebują pewnej swobody działania: ujawnienie każdej decyzji w czasie rzeczywistym może nasilić panikę wokół zagrożonej instytucji. Jednak opóźnione ujawnianie informacji, niezależna kontrola i raportowanie zbiorcze mogą pozwolić zachować elastyczność w sytuacji kryzysowej, a zarazem nie pozostawiać społeczeństwa na zawsze w niewiedzy. Dane o rezerwach dodatkowo komplikują twierdzenie, że banki po prostu nie udzielały kredytów, bo urzędnicy przekazali im zbyt dużo pieniędzy. Dostępność kredytu mogą ograniczać niedobory kapitału, niepewność i słaby popyt ze strony kredytobiorców. Najważniejsza jest rozliczalność: instytucja zarządzająca ryzykiem systemowym musi wyjaśniać, jakie ryzyko podejmuje.
Zwracaj uwagę na etykiety prawne rozszerzające gwarancje publiczne bez zmiany ryzyka
Nowy status otworzył nowe możliwości. We wrześniu 2008 roku Goldman Sachs i Morgan Stanley stały się bankowymi spółkami holdingowymi, zyskując dostęp do pożyczek Rezerwy Federalnej i innych form wsparcia, a zarazem zachowując szeroki zakres działalności finansowej dzięki powiązanym kategoriom prawnym. Książka przedstawia tę zmianę jako sposób na uzyskanie publicznego wsparcia bez natychmiastowego przekształcania firm w zwykłe banki obsługujące klientów indywidualnych. O status banku lub instytucji oszczędnościowej, by zakwalifikować się do pomocy, starały się także inne firmy, w tym American Express, GMAC i ubezpieczyciele, którzy przejęli niewielkie instytucje oszczędnościowe.
Fuzje zwiększyły koncentrację w systemie. JPMorgan Chase przejął Bear Stearns i Washington Mutual, Bank of America przejął Merrill Lynch i Countrywide, a Wells Fargo nabył Wachovię. Gwarancje rządowe pomogły sfinalizować część tych transakcji. Prins przekonuje, że większe i bardziej złożone instytucje stały się trudniejsze do nadzorowania i bardziej kosztowne w ratowaniu. Problemem nie jest sama etykieta, lecz przepisy, które obejmują siatką bezpieczeństwa firmy prowadzące działalność trudną do zrozumienia lub ograniczenia.
Kategorie prawne kształtują bodźce. Gdy firma może zmienić status regulacyjny w czasie paniki, siatka bezpieczeństwa może się rozszerzać szybciej, niż nadzór jest w stanie się dostosować. To wada konstrukcji systemu, a nie tylko ciekawostka administracyjna. Jednak nadzwyczajny dostęp do płynności banku centralnego może też zapobiec kaskadzie upadłości, a struktura bankowej spółki holdingowej może umożliwić bardziej kompleksowy nadzór. Należy sprawdzić, czy nowy status wiąże się z możliwymi do wyegzekwowania wymogami kapitałowymi i informacyjnymi oraz z zasadami uporządkowanej likwidacji, dostosowanymi do skali ryzyka. Sama zmiana nazwy nie czyni firmy bezpieczniejszą.
Powiąż wynagrodzenia z trwałymi rezultatami, a nie z transakcjami przynoszącymi opłaty z góry
Nagrody wypłacano, zanim ujawniły się skutki ryzyka. Banki inwestycyjne często zarabiały na opłatach za organizację emisji papierów wartościowych lub fuzji, podczas gdy konsekwencje tych działań ujawniały się dopiero po latach. Książka opisuje przypadki wysokich wynagrodzeń dla kadry kierowniczej mimo strat przedsiębiorstw i zwolnień. W 2008 roku Merrill Lynch wypłacił 3,6 miliarda dolarów premii, choć odnotował duże straty i był przejmowany przez Bank of America. Premie na Wall Street spadły w tym roku o 44 procent, ale wciąż były wysokie w porównaniu ze skalą załamania.
Bodźce sprzyjały krótkoterminowemu myśleniu. Pracownicy rywalizowali o roczne wynagrodzenie, status i awanse, a straty mogły zostać przerzucone na akcjonariuszy, wierzycieli lub społeczeństwo. Próby ograniczenia wynagrodzeń lub odzyskania wypłaconych pieniędzy były ograniczone, a firmy mogły zmieniać nazwy premii albo podnosić pensje. Rozwiązaniem proponowanym przez Prins nie jest samo karanie kadry kierowniczej po porażce, lecz zmiana systemu tak, by wynagrodzenia odzwierciedlały długoterminowe wyniki i ryzyko związane z transakcją.
To problem konstrukcji systemu bodźców, a nie tylko opowieść o indywidualnej chciwości. Jeśli wynagrodzenie wypłaca się od razu, a straty pojawiają się później, racjonalnie postępujący pracownicy mogą podejmować ryzyko, którego koszty poniosą inni. Odroczone wynagrodzenie, możliwość odzyskania wypłaconych premii i rzeczywista odpowiedzialność osobista mogą zmniejszyć tę rozbieżność, choć nie wyeliminują jej całkowicie. Same limity wynagrodzeń mogą skłaniać do zmiany nazewnictwa lub przenoszenia gratyfikacji na inne formy. Lepszym sprawdzianem jest to, czy wynagrodzenie spada, gdy pogarszają się długoterminowe wyniki firmy skorygowane o ryzyko — również wtedy, gdy straty stają się widoczne dopiero po roku wypłaty premii.
Oddziel codzienne depozyty od ryzyka spekulacyjnego, zanim zaoferujesz gwarancje
Główne rozwiązanie proponowane w książce ma charakter strukturalny. Prins postuluje przywrócenie nowoczesnego rozdziału bankowości konsumenckiej od finansów spekulacyjnych, nawiązującego do ustawy Glassa-Steagalla z 1933 roku. Historyczna odpowiedź na Wielki Kryzys obejmowała zamykanie i inspekcje banków oraz wprowadzenie nowych przepisów i wymogów ujawniania informacji, utworzenie FDIC i powołanie komisji Pecory do publicznego zbadania praktyk Wall Street. Autorka zestawia tę przebudowę z akcją ratunkową z 2008 roku, która wspierała duże instytucje, pozostawiając większość ich struktury bez zmian.
Uczyń ryzyko widocznym i ograniczonym. Proponowany program obejmuje podział instytucji zbyt dużych, by można je było nadzorować, ujawnianie zadłużenia poza bilansem, regulację instrumentów pochodnych, ograniczenie dźwigni finansowej oraz kierowanie gwarancji publicznych na podstawowe funkcje bankowe, a nie na straty spekulacyjne. Zasada jest prosta: nie należy dokapitalizowywać ani ubezpieczać ryzyka, którego urzędnicy nie potrafią rozpoznać i wycenić. Prins ostrzega, że odbudowa finansów bez reform strukturalnych może przywrócić zaufanie, zachowując jednocześnie warunki sprzyjające kolejnemu kryzysowi.
Rozdzielenie strukturalne wyraźnie wyznacza granice gwarancji publicznych i może uprościć nadzór. Nie jest jednak rozwiązaniem wszystkich problemów: ryzykowna działalność może przenieść się do słabiej regulowanych firm, a zwykłe banki nadal mogą udzielać złych kredytów lub paść ofiarą paniki. Skuteczna reforma wymaga zatem skonsolidowanej sprawozdawczości, wiarygodnych planów uporządkowanej likwidacji, wymogów kapitałowych i nadzoru nad działalnością niezależnie od tego, gdzie jest prowadzona. Porównanie historyczne jest przydatne, bo odpowiedź z lat trzydziestych łączyła pomoc z dochodzeniem i przebudową instytucji. Głębsze pytanie nie brzmi, czy sektor finansowy powinien podejmować ryzyko, lecz kto ponosi straty, gdy to robi.
Analiza
It Takes a Pillage to głos zabrany w czasie kryzysu — dotyczący zarówno władzy politycznej, jak i inżynierii finansowej. Narracja śledzi drogę ryzyka: od kredytów hipotecznych udzielanych bez należytej oceny zdolności kredytowej, przez sekurytyzowane produkty i dźwignię finansową, aż po powiązane ze sobą instytucje, by wreszcie trafić do bilansów publicznych. Najbardziej zapadająca w pamięć myśl jest taka, że pakietu ratunkowego nie da się zrozumieć, patrząc wyłącznie na TARP. Rezerwa Federalna, Departament Skarbu i FDIC korzystały z różnych pożyczek, gwarancji, zastrzyków kapitałowych i instrumentów wsparcia, a instytucje otrzymujące pomoc zachowały wpływ na kształtowanie polityki.
Książka szczególnie skutecznie objaśnia abstrakcyjne pojęcia. Transze, zabezpieczenia i dźwignia finansowa stają się elementami łańcucha, w którym lokalna niewypłacalność kredytobiorcy hipotecznego może wywołać w firmach i krajach żądania wypłaty gotówki. Opisy wynagrodzeń kadry kierowniczej i relacji urzędników nadają temu łańcuchowi ludzki i polityczny wymiar. Wcześniejsze doświadczenie autorki na Wall Street wzbogaca opowieść o perspektywę osoby z wewnątrz, pokazującą status, rywalizację i krótkie horyzonty czasowe, które mogą premiować transakcje, zanim ujawni się związane z nimi ryzyko.
Polemiczny charakter książki ma jednak swoje ograniczenia. Dane z 2009 roku to migawka, a nagłówkowa suma pakietu ratunkowego łączy różne rodzaje ekspozycji. Instrument pożyczkowy, gwarancja i zrealizowana strata publiczna nie są tym samym. Książka czasami przedstawia potencjalną ekspozycję wynikającą z dźwigni tak, jakby mierzyła rzeczywisty koszt kryzysu. Jej mocny nacisk na uchylenie ustawy Glassa-Steagalla przekonująco krytykuje koncentrację instytucjonalną, ale samo uchylenie tej ustawy nie wyjaśnia błędów przy udzielaniu kredytów hipotecznych, bodźców związanych z ratingami, dźwigni finansowej ani luk w nadzorze nad instrumentami pochodnymi.
Najtrwalszym wkładem książki nie jest zatem pojedyncza teza o przyczynach kryzysu ani konkretna suma w dolarach. To kryterium oceny zarządzania: gdy prywatne instytucje korzystają z ochrony publicznej, społeczeństwo powinno móc poznać ryzyko, beneficjentów i warunki pomocy. Wsparcie nadzwyczajne może zapobiec załamaniu, ale bez przejrzystych rozliczeń, ograniczeń koncentracji i przepisów nakładających na decydentów większą część strat, pomoc może utrwalić bodźce, które sprawiły, że stała się konieczna. Książka zachęca czytelników, by oceniali politykę finansową pod kątem tego, jak rozkłada ryzyko i władzę, a nie tylko tego, czy rynki odbijają się od dna.
Podsumowanie recenzji
Czytelnicy uznali „It Takes a Pillage” za pouczającą i otwierającą oczy książkę, chwaląc szczegółowe wyjaśnienie kryzysu finansowego z 2008 roku i późniejszych akcji ratunkowych. Wielu doceniło perspektywę Prins jako osoby z wewnątrz Wall Street oraz jej klarowny styl, choć niektórzy uważali, że książka bywa miejscami trudna. Ujawniony w niej obraz praktyk Wall Street i współudziału rządu poruszył czytelników i pozostawił ich ze złością, ale i większą świadomością. Niektórzy sądzili, że książka mogła zaproponować więcej rozwiązań, inni zaś cenili jej wszechstronną analizę wad systemu finansowego i potrzeby reform.
Inni czytali również
Słowniczek
dźwignia finansowa
Zaciąganie pożyczek w celu zwiększenia skali zakładówWykorzystywanie pożyczonych pieniędzy do zwiększenia wartości inwestycji lub pozycji finansowej. Dźwignia finansowa może powiększać zyski, gdy wartość aktywów rośnie, ale również potęguje straty, gdy spada. W książce firmy finansowe zaciągały pożyczki pod zastaw papierów wartościowych zabezpieczonych hipotekami, więc spadek wartości zabezpieczenia mógł prowadzić do żądań spłaty i wymuszać dalszą sprzedaż aktywów.
sekurytyzacja
Zamiana pożyczek w papiery wartościoweProces polegający na łączeniu pożyczek, takich jak kredyty hipoteczne, i emitowaniu papierów wartościowych, których wypłaty zależą od środków uzyskanych z tych pożyczek. Papiery te można podzielić na transze o różnym pierwszeństwie wypłat i poziomie ryzyka. Książka dowodzi, że sekurytyzacja stworzyła nabywców dla większej liczby pożyczek, zachęcała do udzielania kolejnych kredytów i utrudniała śledzenie ryzyka związanego z ich podstawą.
papier wartościowy zabezpieczony aktywami
Obligacja zabezpieczona pulą aktywówPapier wartościowy, którego wypłaty są zabezpieczone pulą pożyczek lub innych aktywów finansowych. Środki dla inwestorów mogą pochodzić ze spłat kredytów hipotecznych, zadłużenia na kartach kredytowych lub innych zobowiązań kredytobiorców. Według opisu w książce banki łączyły pożyczki w takie papiery wartościowe, dzieliły je na transze i wykorzystywały jako zabezpieczenie kolejnych pożyczek.
obligacja zabezpieczona długiem (collateralized debt obligation)
Papier wartościowy utworzony z długuStrukturyzowany papier wartościowy zbudowany z obligacji, pożyczek, papierów wartościowych zabezpieczonych aktywami lub innych instrumentów związanych z długiem. Jego składniki dzieli się na transze o różnym pierwszeństwie otrzymywania wypłat i ponoszenia strat. Książka opisuje obligacje zabezpieczone długiem utworzone z papierów wartościowych opartych na hipotekach, a w niektórych przypadkach z innych takich obligacji lub instrumentów pochodnych opartych na ryzyku kredytowym, przez co zrozumienie rzeczywistej ekspozycji stawało się coraz trudniejsze.
swap ryzyka kredytowego (credit default swap)
Umowa przenosząca ryzyko kredytoweUmowa finansowa, w której jedna strona płaci drugiej premię za ochronę na wypadek niewywiązania się ze zobowiązań przez określonego kredytobiorcę lub w odniesieniu do określonego papieru wartościowego. Jeśli dojdzie do zdarzenia kredytowego, sprzedawca ochrony musi zrekompensować kupującemu straty zgodnie z umową. Książka podkreśla, że te negocjowane prywatnie umowy rozrosły się w ogromny rynek i mogły być zawierane na złożone papiery wartościowe bez odpowiedniej przejrzystości i regulacji.
spółka celowa do inwestycji strukturyzowanych (structured investment vehicle)
Pozabilansowy podmiot inwestycyjnyOdrębny podmiot finansowy służący do przechowywania inwestycji i finansowania ich krótkoterminowymi pożyczkami, często zabezpieczonymi papierami wartościowymi o dłuższym terminie zapadalności. Banki mogły lokować ryzykowne aktywa w takich podmiotach, utrzymując powiązaną ekspozycję poza głównym bilansem lub zmniejszając wykazywane wymogi kapitałowe. Książka przedstawia spółki celowe do inwestycji strukturyzowanych jako jeden ze sposobów, w jaki instytucje ukrywały rzeczywiste ryzyko, a później musiały wspierać te spółki środkami ujmowanymi w bilansie.
Program Pomocy Aktywom Zagrożonym (Troubled Asset Relief Program)
Federalny program ratowania bankówProgram zatwierdzony na mocy ustawy o nadzwyczajnej stabilizacji gospodarczej z 2008 roku. Początkowo przedstawiano go jako sposób na zakup przez Departament Skarbu zagrożonych aktywów związanych z kredytami hipotecznymi, lecz później przekierowano go na inwestycje w instytucje finansowe, w tym zakup akcji uprzywilejowanych. Książka dowodzi, że Program Pomocy Aktywom Zagrożonym był tylko jednym z elementów szerszej federalnej akcji ratunkowej, obejmującej dodatkowe wsparcie Rezerwy Federalnej i FDIC.
ustawa Glassa-Steagalla
Prawo rozdzielające działalność bankowąUstawa bankowa z 1933 roku, kojarzona z rozdzieleniem bankowości komercyjnej od działalności związanej z papierami wartościowymi. Wyznaczyła granicę między instytucjami przyjmującymi depozyty i udzielającymi kredytów a firmami zajmującymi się gwarantowaniem emisji i obrotem papierami wartościowymi. Książka przedstawia ten podział jako sposób na ograniczenie wykorzystywania depozytów konsumentów do wspierania ryzykownych spekulacji i dowodzi, że jego późniejsze zniesienie sprzyjało powstawaniu większych i bardziej złożonych grup finansowych.
bankowa spółka holdingowa
Spółka kontrolująca bankStruktura korporacyjna, która posiada lub kontroluje jeden lub więcej banków i podlega nadzorowi Rezerwy Federalnej. Podczas kryzysu w 2008 roku Goldman Sachs i Morgan Stanley przyjęły taki status, uzyskując dostęp do niektórych form wsparcia banku centralnego, a jednocześnie zachowując szeroki zakres działalności finansowej. Książka dowodzi, że szybkie zatwierdzenie tych zmian rozszerzyło publiczną sieć bezpieczeństwa, nie zapewniając równoczesnego i równoważnego ograniczenia ryzyka.
Druga Wielka Depresja Bankowa (Second Great Bank Depression)
Określenie kryzysu używane przez autorkęOkreślenie używane przez Nomi Prins na kryzys finansowy i szkody gospodarcze, które nasiliły się w 2008 roku. Podkreśla ono jej pogląd, że załamanie nie było nieuniknionym zjawiskiem naturalnym, lecz skutkiem ludzkich decyzji dotyczących ryzykownych kredytów, sekurytyzacji, nadmiernego zadłużenia, deregulacji oraz bliskich powiązań finansów z rządem. Przedstawia kryzys jako awarię systemową, a nie wyłącznie załamanie na rynku mieszkaniowym.
Pobierz PDF
Pobierz EPUB
.epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.