Rozpocznij darmowy okres próbny
Popularne Nowości Gatunki Autorzy
EnglishEnglish
EspañolSpanish
简体中文Chinese
繁體中文Chinese (Traditional)
FrançaisFrench
DeutschGerman
日本語Japanese
PortuguêsPortuguese
ItalianoItalian
한국어Korean
РусскийRussian
NederlandsDutch
العربيةArabic
PolskiPolish
हिन्दीHindi
Tiếng ViệtVietnamese
SvenskaSwedish
ΕλληνικάGreek
TürkçeTurkish
ไทยThai
ČeštinaCzech
RomânăRomanian
MagyarHungarian
УкраїнськаUkrainian
IndonesiaIndonesian
DanskDanish
SuomiFinnish
БългарскиBulgarian
עבריתHebrew
NorskNorwegian
HrvatskiCroatian
CatalàCatalan
SlovenčinaSlovak
LietuviųLithuanian
SlovenščinaSlovenian
СрпскиSerbian
EestiEstonian
LatviešuLatvian
فارسیPersian
മലയാളംMalayalam
தமிழ்Tamil
اردوUrdu
Wyszukiwanie...
SoBrief
Cykle sekularne

Cykle sekularne

Przetłumaczony tytuł
Tytuł oryginalny: Secular Cycles
Dlaczego społeczeństwa agrarne destabilizują się, gdy zderzają się wzrost populacji, rywalizacja elit i słabość państwa
autor: Peter Turchin 2009 360 stron
4.08
220 ocen
Słuchaj
Immersyjne
V2.3
Amazon Kindle Audible
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Odblokuj słuchanie i więcej!
Kontynuuj

Kluczowe wnioski

Czytaj historię agrarną jako pętlę sprzężenia zwrotnego, a nie opowieść o jednej przyczynie

Oddziałują na siebie cztery siły. Cykl sekularny to długotrwały wzrost i upadek społeczeństwa agrarnego, często rozciągający się na całe stulecia. Autorzy wyjaśniają te cykle działaniem czterech powiązanych sił: liczebności ludności w stosunku do możliwości produkcji żywności, wielkości i zasobów grup elitarnych, kondycji fiskalnej i zdolności rządzenia państwa oraz niestabilności społeczno-politycznej. Wzrost liczby ludności może zubażać chłopów, wzbogacać właścicieli ziemskich, pomnażać grono aspirujących do elity i nadwyrężać finanse państwa. Konflikt niszczy następnie produkcję i zmniejsza populację, zmieniając warunki, które go wywołały.

Ani sama klasa społeczna, ani same plony. Książka łączy maltuzjańskie ujęcia presji demograficznej z argumentami dotyczącymi relacji klasowych i potęgi państwa. Porównuje osiem cykli historycznych w Anglii, Francji, Rzymie i Rosji. Różnice między ich przebiegiem mają znaczenie: przedstawione ramy służą badaniu powracających zależności, a nie dowodzeniu, że każde społeczeństwo podąża tym samym scenariuszem.

Analiza

Największą siłą tego ujęcia jest myślenie w kategoriach zależności. Niedobór żywności, rywalizacja elit i słabość państwa nie są konkurencyjnymi wyjaśnieniami, jeśli każde z tych zjawisk z czasem zmienia pozostałe. Przypomina to analizę systemową, w której pętla sprzężenia zwrotnego może prowadzić do skutków nieprzewidywalnych na podstawie pojedynczej zmiennej. Takie podejście wyjaśnia też, dlaczego społeczeństwo może zachować stabilność mimo trudności, dopóki jego koalicja rządząca pozostaje spójna, a potem szybko się rozpaść, gdy koalicja pęka. Główne ryzyko polega na tym, że szeroki model może stać się zbyt pojemny: badacze potrzebują niezależnych miar i jasnych testów, inaczej niemal każde wydarzenie da się po fakcie dopasować do cyklu.

Oceniaj liczbę ludności w stosunku do ziemi uprawnej, a nie tylko na podstawie ogólnej liczby mieszkańców

Pojemność środowiska wyznacza górną granicę. Pojemność środowiska oznacza liczbę ludności, którą dane środowisko może utrzymać w dłuższym czasie, biorąc pod uwagę dostępną ziemię, klimat i techniki rolnicze. W społeczeństwach agrarnych przybywanie pracowników na już zatłoczonej ziemi przynosi coraz mniejsze korzyści. Gdy liczba ludności zbliża się do pojemności środowiska, czynsze i ceny żywności zwykle rosną, a siła nabywcza pracowników spada. Innowacje i karczowanie nowych terenów mogą zwiększyć pojemność, ale jeśli liczba ludności nadal rośnie, mogą jedynie odsunąć presję w czasie.

Anglia pokazuje ten wzorzec. Liczba ludności Anglii wzrosła z około 2 milionów w 1086 roku do mniej więcej 6 milionów około 1300 roku. W okresie od około 1180 do 1330 roku ceny pszenicy wzrosły cztero- lub pięciokrotnie, a płace realne spadły. Autorzy twierdzą, że presja demograficzna lepiej niż sama liczba mieszkańców odzwierciedla skalę trudności, zwłaszcza gdy zmienia się wydajność rolnictwa.

Analiza

Rozróżnienie między liczbą ludności a presją demograficzną jest niezbędne, gdy zmieniają się technologie, sposób użytkowania ziemi lub klimat. Populacja może rosnąć, a jednocześnie być mniej zagęszczona w stosunku do zasobów żywności — tak działo się we wczesnonowożytnej Anglii, gdy wzrosły plony. To użyteczna korekta uproszczonych twierdzeń, że więcej ludzi automatycznie oznacza większą biedę. Trudno jednak oszacować historyczną pojemność środowiska: wpływają na nią dieta, handel, wybór upraw i nierówny dostęp do żywności. Dlatego miarę tę najlepiej traktować jako uporządkowany szacunek, a nie precyzyjnie wyznaczoną granicę naturalną.

Zauważ, jak dobrobyt tworzy zbyt wielu elitarnych aspirantów w stosunku do dostępnej nadwyżki

Sukces rozbudowuje wyższe warstwy. Do nadprodukcji elit dochodzi wtedy, gdy liczba osób zabiegających o status elitarny przekracza liczbę stanowisk i zasobów potrzebnych, by je utrzymać. W okresie wzrostu liczby ludności tania siła robocza i rosnące czynsze mogą wzbogacać właścicieli ziemskich. Ich rodziny się rozrastają, zamożni przedstawiciele ludu zabiegają o awans społeczny, a rządy mogą sprzedawać urzędy lub tytuły, by zdobyć pieniądze. Dochody elit w przeliczeniu na osobę mogą wówczas spadać, nawet gdy nierówności rosną, co zaostrza rywalizację o ziemię, patronat i urzędy publiczne.

Anglia Tudorów pokazuje opóźnienie tego procesu. W latach 1540–1640 liczebność elit wzrosła mniej więcej trzykrotnie, podczas gdy ogólna liczba ludności zwiększyła się o około 80 procent. We Francji gwałtownie rosła liczba urzędów i ich cena, a napływ nowych urzędników ostatecznie zawęził możliwości awansu. Niezadowoleni aspiranci mogli stać się siłą polityczną występującą przeciwko ustalonemu porządkowi.

Analiza

Model ten wyraźnie rozróżnia biedę wśród wytwórców od niepewności statusu elit. Oba zjawiska mogą destabilizować społeczeństwo, ale rywalizacja elit zapewnia przywództwo, organizację i dostęp do państwa. Koncepcja ta pomaga też wyjaśnić, dlaczego dobrobyt może zasiać ziarna późniejszego konfliktu: zyski rozbudzają oczekiwania i powiększają warstwę, której trzeba zapewnić nagrody. Sama liczebność elit nie wystarcza jednak do analizy. Instytucje mogą wchłaniać aspirantów, tworząc nowe miejsca pracy, umożliwiając migrację lub zmieniając zasady przyznawania statusu. Istotne jest to, czy takie drogi awansu nadal są wiarygodne, a nie tylko to, czy populacja elitarna się powiększyła.

Trudności ludu przeradzają się w rewolucję, gdy frakcje elit ujawniają słabość państwa

Niezadowolenie wymaga organizacji. Sama bieda i nierówności nie prowadzą niezawodnie do rebelii na dużą skalę. Zdaniem autorów gniew ludu staje się politycznie niebezpieczny, gdy rywalizujące elity mobilizują zwykłych ludzi, a państwo jest podzielone, boryka się z problemami finansowymi lub nie potrafi zapanować nad swoimi siłami zbrojnymi. Wzrost liczby ludności może zwiększać wydatki państwa właśnie wtedy, gdy kurczy się nadwyżka, którą można opodatkować. Rząd rywalizuje wówczas z elitami o zasoby, a każda ze stron wątpi w lojalność drugiej.

Rosja pokazuje, jak te czynniki współdziałały. Przed rewolucją 1905 roku głód ziemi wśród chłopów i konflikty w łonie elity osłabiły reżim. Klęska w wojnie rosyjsko-japońskiej podważyła jego legitymację, a przywódcy opozycji pomagali organizować protesty. W 1917 roku niedobory wojenne i załamanie armii sprawiły, że rząd nie był w stanie stłumić demonstracji przeciwko brakowi żywności. Autorzy podkreślają, że rewolucja nie była po prostu spontanicznym wybuchem głodu.

Analiza

To ujęcie odróżnia krzywdy społeczne od zdolności politycznego działania — rozróżnienie cenne przy wyjaśnianiu, dlaczego dotkliwa bieda czasem prowadzi do uległości, a czasem do buntu. W tym modelu państwo nie jest jedynie narzędziem jednej klasy; jego zdolność poboru podatków, utrzymywania armii i sprawowania administracji może słabnąć niezależnie. Argument kieruje też uwagę na koordynację: ludzie muszą dostrzec wspólnotę swoich krzywd i znaleźć kanały działania. Należy jednak pamiętać, że jeden kryzys może obejmować wiele sprzecznych celów. Przywódcy elit, robotnicy miejscy i chłopi mogą na krótko działać wspólnie, nie zgadzając się przy tym, co powinno zastąpić rząd.

Wyludnienie może zubożyć społeczeństwo, jeśli brak bezpieczeństwa niszczy produkcję

Mniejsza liczba ludności nie gwarantuje poprawy. Prosty model demograficzny przewiduje, że wyludnienie oznacza więcej ziemi i żywności na osobę. Wojna, przymus i słaba ochrona mogą jednak ograniczyć samą produkcję. Rolnicy porzucają zagrożone pola, infrastruktura niszczeje, a ludzie skupiają się w osadach, których łatwiej bronić. To spadek pojemności środowiska, a nie tylko zmniejszenie liczby ludności.

Drogi Anglii i Egiptu się rozeszły. Po czarnej śmierci płace w Anglii wzrosły, a czynsze spadły, choć odbudowa gospodarcza była opóźniona. W Egipcie po epidemii potężni władcy mameluccy nadal ściągali wysokie daniny od uszczuplonej ludności wiejskiej. Produkcja rolna gwałtownie spadła, a odbudowa nie następowała. W piętnastowiecznej Francji brak bezpieczeństwa podobnie sprawił, że rozległe obszary ziemi uprawnej leżały odłogiem. Porównanie pokazuje, dlaczego instytucje i kontrola nad zasobami kształtują skutki szoku demograficznego.

Analiza

To najmocniejsza odpowiedź modelu na ważną zagadkę historyczną: dlaczego pozorny nadmiar zasobów nie zawsze poprawia los zwykłych ludzi. Bezpieczeństwo jest produktywną infrastrukturą. Gdy ludzie nie mogą bezpiecznie uprawiać ziemi, przewozić towarów ani przechowywać plonów, efektywna baza zasobów społeczeństwa się kurczy. Porównanie Anglii z Egiptem uwidacznia relacje władzy, zamiast traktować niedobór siły roboczej jako automatyczną korzyść dla pracowników. To rozróżnienie ma znaczenie także poza historią agrarną: wstrząsy mogą niszczyć sieci, dzięki którym zasoby dają się wykorzystać. Samo bezpieczeństwo nie wyjaśnia jednak każdej odbudowy; znaczenie mają też stosunki własności ziemi, rynki i lokalna współpraca, które decydują o tym, kto odnosi korzyści.

Pogranicza, technologia i klimat mogą zmieniać tempo cyklu

Na cykle wpływają czynniki zewnętrzne. Teoria odróżnia wewnętrzne sprzężenia zwrotne od takich sił jak zmiany klimatu, epidemie, wojny zewnętrzne, podboje i przemiany technologiczne. Mogą one przyspieszyć kryzys, złagodzić presję demograficzną lub zmienić długość cyklu. Czarna śmierć nasiliła spadki, które już wcześniej rozpoczęły się w niektórych częściach Europy; nie wyjaśnia jednak wszystkich poprzedzających je warunków.

Rosja i Anglia pokazują dwa różne odchylenia od typowego przebiegu. Rosyjska ekspansja na żyzne ziemie czarnoziemne otworzyła rozległe możliwości osadnictwa i opóźniła silną presję demograficzną w regionach centralnych. W Anglii plony rolne znacznie wzrosły w XVII wieku, zwiększając podaż żywności, mimo że liczba ludności pozostawała w stagnacji. Rzym przez długi okres podbojów również zyskiwał ziemię, dochody i nagrody, ale jego gospodarka polityczna zmieniała się w miarę, jak coraz trudniej było znaleźć podboje przynoszące zyski. Jedna oś czasu nie oddaje tych odmiennych mechanizmów.

Analiza

Podkreślanie przez autorów roli czynników zewnętrznych chroni te ramy przed przekształceniem ich w zamknięty mechanizm. Geografia i technologia zmieniają warunki, w jakich współdziałają liczba ludności i instytucje polityczne, a nieprzewidziane wstrząsy mogą przesądzić o tym, kiedy kruchy system się załamie. Przypadek Rosji jest szczególnie pouczający: ekspansja terytorialna przenosi presję między regionami, zamiast równomiernie ją usuwać. Wyzwanie polega na rozdzieleniu przyczyn. Pandemia, wojna lub nieurodzaj mogą być zapalnikiem, czynnikiem nasilającym kryzys albo skutkiem napięć społecznych. Aby ustalić ich rolę, trzeba zbadać chronologię i mechanizmy, a nie tylko dopasowywać wydarzenia do założonej fazy.

Spodziewaj się, że konflikty domowe będą wybuchać w kolejnych pokoleniach, a nie trwać nieprzerwanie

Pokój może być tymczasowy. Autorzy opisują cykle ojców i synów: po okresach gwałtownego konfliktu następuje pokolenie, które doświadczyło jego kosztów i opowiada się za stabilnością. Gdy przedstawiciele tego pokolenia odchodzą od władzy, ludzie niemający bezpośrednich wspomnień wojny domowej mogą chętniej ryzykować ponowną konfrontację. Taki rytm może tworzyć naprzemienne fale przemocy i względnego spokoju w ramach znacznie dłuższego okresu schyłku.

Francja dostarcza wyraźnego przykładu. Podczas wojny stuletniej królowie Francji Jan II i Karol VI sprawowali władzę w okresach poważnego chaosu, podczas gdy za Karola V i Karola VII zdarzały się okresy konsolidacji. Autorzy sugerują, że takie zmiany odzwierciedlają zarówno okoliczności polityczne, jak i ewolucję społecznego stosunku do konfliktu. Krótsze rytmy pomagają wyjaśnić, dlaczego niestabilność może słabnąć, mimo że leżące u jej podstaw napięcia nie zniknęły.

Analiza

Perspektywa pokoleniowa wprowadza mechanizm psychologiczny do ujęcia strukturalnego. Instytucje przekazują zasady, ale przeżyte doświadczenia również kształtują to, co ludzie uznają za politycznie dopuszczalne. Społeczeństwo, które doświadczyło wojny domowej, może godzić się na kompromisy, których późniejsze pokolenie nie uznaje za potrzebne lub sprawiedliwe. Dzięki temu model staje się bardziej ludzki niż wykres cen i liczby ludności. Pojawia się też pytanie, które można poddać badaniu: czy pamięć o przemocy rzeczywiście zanika w przewidywalnym tempie, czy też podtrzymują ją szkoły, rodziny i publiczne obrzędy? Książka przedstawia ten rytm jako powracający, ale jego ramy czasowe należy traktować przybliżenie.

Dostosuj model do instytucji i geografii każdego państwa

Te same napięcia przybierają różne formy. Republikański Rzym był nietypowy, ponieważ elita senatorska w dużej mierze stanowiła państwo, a podboje dostarczały ziemi i dochodów. U schyłku republiki kryzys w znacznym stopniu koncentrował się na rywalizacji elit po tym, jak ekspansja zwolniła. Rozległe terytorium Rosji i osadnictwo na pograniczach wielokrotnie zmieniały miejsca, w których gromadziła się presja demograficzna. Żaden z tych przypadków nie pasuje bez modyfikacji do modelu stworzonego z myślą o względnie stabilnym państwie agrarnym.

Niektóre cykle przebiegają szybciej. Autorzy nazywają wzorzec obserwowany w Maghrebie przez Ibn Chalduna cyklem Ibn Chalduna. Poligynia mogła sprawiać, że liczba osób należących do elity szybko rosła, a pobliskie grupy nomadów mogły zastąpić upadłą koalicję rządzącą. To połączenie prowadziło do cykli trwających, według szacunków, około stulecia — krótszych niż okres dwóch–trzech stuleci proponowany dla wielu przypadków z Europy Zachodniej. Instytucje, dziedziczenie, siła militarna i dostęp do nowych elit wpływają na kształt cyklu.

Analiza

Metoda porównawcza jest najbardziej przekonująca wtedy, gdy wyjaśnia zróżnicowanie, a nie traktuje go jako niedogodności. Zależność Rzymu od podbojów i rozrastające się pogranicza Rosji zmieniają podstawowe przepływy zasobów, podczas gdy szybka wymiana elit w Maghrebie zmienia tempo rotacji politycznej. Nie są to ozdobne wyjątki, lecz wskazówki, gdzie mają zastosowanie mechanizmy modelu. Szerszy wniosek mówi, by porównywać mechanizmy, a nie powierzchowne podobieństwa. Dwa społeczeństwa mogą doświadczać wojny domowej z różnych przyczyn strukturalnych. Typologia jest użyteczna tylko wtedy, gdy jej kategorie prowadzą do odrębnych przewidywań, które można zweryfikować na podstawie danych.

Badaj cykle historyczne za pomocą wskaźników zastępczych, ale traktuj wzorce jako prawdopodobne tendencje

Przeszłość pozostawia niedoskonałe dane. Często brakuje informacji o liczebności populacji, dlatego autorzy posługują się wskaźnikami zastępczymi: skarbami monet jako oznakami niestabilności, płacami jako miarą presji demograficznej, budowlami jako wskaźnikiem zasobów elit, a sporami sądowymi lub liczbą studentów uniwersytetów jako miarami rywalizacji między aspirantami. Wskaźnik zastępczy to obserwowalny ślad, który może świadczyć o trudniejszym do zmierzenia procesie. Każdy wymaga ostrożnej interpretacji: skarby zależą również od obiegu monet, a budownictwo może odzwierciedlać coś więcej niż zamożność elit.

Wzorce są wyraźne, ale nie są prawami powszechnymi. W siedmiu zakończonych cyklach niestabilność była większa w okresach spadku liczby ludności niż w okresach wzrostu; cykl Romanowów nie zakończył się w czasie objętym badaniem. Autorzy wskazują jednak również kryzysy, których ich model nie przewiduje, i ostrzegają, że cykle historyczne są nieregularne. Twierdzą, że powracającą dynamikę można badać naukowo, a nie że daty czy rewolucje można przewidywać z zegarmistrzowską precyzją.

Analiza

To metodologiczne zobowiązanie jest istotnym wkładem: twierdzenia historyczne stają się bardziej użyteczne, gdy wskazują obserwowalne konsekwencje i dopuszczają możliwość obalenia. Niezależne ślady, takie jak relacje pisane i skarby monet, mogą wzmacniać pewność, jeśli wskazują ten sam kierunek. Wskaźniki zastępcze nie są jednak neutralnym oknem na przeszłość. Ich zachowanie, gromadzenie i interpretacja różnią się w zależności od miejsca i epoki, a kilka wskaźników może podlegać temu samemu ukrytemu zniekształceniu. Najmocniejsze przyszłe testy z góry określałyby miary, zanim zbadano by wyniki, i porównywały przypadki, w których teoria przewiduje różne przebiegi. Pozwoliłoby to oddzielić rzeczywiste mechanizmy od przekonującej opowieści tworzonej z perspektywy czasu.

Analiza

Najbardziej owocnym posunięciem w książce jest przedstawienie wyjaśniania historii w kategoriach zależności. Presja demograficzna ma znaczenie, ponieważ wpływa na płace, czynsze, reprodukcję elit i dochody państwa; rywalizacja elit jest istotna, bo może przekształcić trudności w zorganizowaną opozycję; słabość państwa ma znaczenie, ponieważ zmienia skutki obu tych zjawisk. Model lepiej wyjaśnia zatem czas i sprzężenia zwrotne niż jakiekolwiek ujęcie oparte na jednym czynniku. Porównania historyczne pokazują również, że podobne szoki demograficzne nie przynoszą identycznych rezultatów: poprawa położenia pracowników w Anglii po epidemii i przedłużający się upadek Egiptu zależały od różnych układów przymusu, mobilności i bezpieczeństwa.

Najmocniejsze dowody dotyczą ogólnych sekwencji wydarzeń, a nie precyzyjnych przewidywań. Autorzy przyznają, że daty są przybliżone, liczebność populacji rekonstruowana, a wskaźniki takie jak skarby monet mogą odzwierciedlać procesy inne niż niestabilność. Odnotowana przez nich prawidłowość — większa niestabilność w okresach spadku liczby ludności w siedmiu zakończonych przypadkach — jest sugestywna, ale sama w sobie nie dowodzi związku przyczynowego. Przypadki dobrano ze względu na długie cykle agrarne, a niektóre miary interpretuje się z wiedzą o późniejszych wynikach. Niezależne kodowanie danych oraz testy przeprowadzone na dodatkowych społeczeństwach wzmocniłyby argument przyczynowy.

Model ma największe zastosowanie tam, gdzie produkcję zdominowały ziemia i rolnicza siła robocza. Industrializacja zmienia zależność między liczbą ludności, podażą żywności i płacami; autorzy sami zauważają, że wzrost wydajności może osłabić dawny związek. Wartość tej książki nie polega na dostarczeniu uniwersalnego kalendarza cykli. Oferuje ona zdyscyplinowany zestaw pytań: Kto kontroluje nadwyżkę? Czy aspiracje elit rosną szybciej niż liczba dostępnych stanowisk? Czy państwo potrafi pobierać podatki i zapewniać ochronę? Czy konflikt niszczy zdolności produkcyjne? Takie pytania przekształcają historyczne powtórzenia z tajemniczego wzorca w zestaw mechanizmów, które można badać, kwestionować i udoskonalać.

Podsumowanie w 30 sekund
W społeczeństwach agrarnych populacja może rosnąć szybciej niż produkcja żywności, obniżając płace i podnosząc czynsze. Dobrobyt może powiększać rodziny elit szybciej niż liczbę urzędów i zasobów, zaostrzając rywalizację. Trudności przeradzają się w rewolucję, gdy konkurujące ze sobą elity mobilizują ludzi przeciwko państwu osłabionemu finansowo. Wojna i brak bezpieczeństwa mogą ograniczać zdolności produkcyjne, pogłębiając upadek. W siedmiu zakończonych cyklach niestabilność była większa w okresach spadku populacji, jednak prawidłowości historyczne mają charakter probabilistyczny.
Zawiera spoilery

Ostatnia aktualizacja:

Zgłoś problem
Chcesz przeczytać całą książkę?

Inni czytali również

Słowniczek

Cykl sekularny

Długotrwały wzrost i upadek społeczeństwa agrarnego

Wielowiekowa oscylacja obejmująca populację, gospodarkę, strukturę społeczną, siłę państwa i stabilność polityczną społeczeństwa agrarnego. Książka dzieli wyidealizowany cykl na ekspansję, stagflację, kryzys i depresję, podkreślając zarazem, że przejścia między fazami nakładają się na siebie, a rzeczywiste społeczeństwa różnią się czasem trwania i nasileniem poszczególnych etapów.

Teoria demograficzno-strukturalna

Wzajemne oddziaływanie populacji, elit i państwa

Ramy wyjaśniające długotrwałą niestabilność przez wzajemne oddziaływanie presji demograficznej, liczebności elit i rywalizacji między nimi, finansów i możliwości państwa oraz niestabilności społeczno-politycznej. Łączą presję demograficzną i gospodarczą ze stosunkami społecznymi i instytucjami politycznymi, zamiast traktować którykolwiek z tych czynników jako wystarczającą przyczynę.

Pojemność środowiska

Populacja, którą środowisko może długotrwale utrzymać

Gęstość zaludnienia, którą zasoby danego regionu mogą podtrzymywać w długim okresie. W społeczeństwach agrarnych zależy zwłaszcza od dostępności gruntów, produkcji żywności, klimatu i technologii rolniczej. Może się zmieniać, gdy ludzie karczują ziemię, doskonalą uprawę, tracą produktywne tereny lub porzucają pola z powodu braku bezpieczeństwa.

Nadprodukcja elit

Zbyt wielu pretendentów do statusu elitarnego

Sytuacja, w której liczba rodzin elitarnych i osób ubiegających się o status elitarny rośnie szybciej niż dostępne bogactwo, urzędy i patronat. Konkurencja się zaostrza, gdy zasoby przypadające na członka elity maleją. Wykluczone elity lub te, których pozycja społeczna słabnie, mogą występować przeciwko istniejącemu porządkowi i pomagać mobilizować grupy społeczne, przyczyniając się do niestabilności politycznej.

Stagflacja

Presja demograficzna przy rosnących cenach

Późna faza integracyjna cyklu sekularnego, w której wzrost populacji zwalnia w miarę zbliżania się do granic dostępnych zasobów. Ceny żywności i czynsze zwykle rosną, a płace realne i konsumpcja zwykłych ludzi maleją. Właściciele ziemscy i inne elity mogą w tym okresie nadal się bogacić, a liczebność elit i ich aspiracje mogą wciąż rosnąć.

Cykle ojców i synów

Pokolenia przynoszące kolejne fale konfliktów

Powracająca naprzemienność okresów intensywnego konfliktu wewnętrznego i względnego pokoju, często oddzielonych od siebie mniej więcej czterdziestu do sześćdziesięciu latami. Proponowany mechanizm zakłada, że ludzie, którzy bezpośrednio doświadczyli wojny domowej, silniej opowiadają się za stabilnością, podczas gdy późniejsze pokolenie, mające słabsze bezpośrednie wspomnienia, może ponownie zaakceptować ryzyko konfliktu.

Potencjał mobilizacji masowej

Zdolność do zbiorowego działania grup społecznych

Wskaźnik zaproponowany do szacowania, jak łatwo można mobilizować zwykłych ludzi, zwłaszcza robotników miejskich i rzemieślników. W analizie rewolucji angielskiej łączy trudności gospodarcze, strukturę wieku ludności i wzrost miast. Wskaźnik ten opisuje warunki mogące nasilać niezadowolenie, a nie gwarantuje wybuchu rebelii.

Cykle Ibn Chalduna

Cykle szybkiej wymiany elit

Szybszy cykl proponowany dla niektórych społeczeństw Maghrebu, w których poligynia wśród elit mogła przyspieszać wzrost liczebności elit, a pobliskie grupy koczownicze mogły zastępować koalicję rządzącą po upadku państwa. Książka przeciwstawia ten wzorzec, trwający według szacunków około stulecia, wolniejszym cyklom zachodnioeuropejskim.

Pobierz PDF

Aby zachować streszczenie „Cykle sekularne” na później, pobierz bezpłatny plik PDF. Możesz je wydrukować lub przeczytać offline w dogodnym dla siebie momencie.
Download PDF

Pobierz EPUB

Aby przeczytać streszczenie „Cykle sekularne” na czytniku lub w aplikacji, pobierz bezpłatny plik EPUB. Cyfrowy format książki .epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.
Download EPUB
Chcesz przeczytać całą książkę?
Obserwuj
Słuchaj
Główna
Swipe
Biblioteka
Aplikacja
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Słuchaj, dodawaj zakładki i więcej
Porównaj funkcje Darmowy Pro
📖 Czytaj streszczenia
Czytaj nieograniczoną liczbę streszczeń. Darmowi użytkownicy otrzymują 3 miesięcznie
🎧 Słuchaj streszczeń
Słuchaj nieograniczonej liczby streszczeń w 40 językach
—
❤️ Nieograniczone zakładki
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📜 Nieograniczona historia
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📥 Nieograniczone pobieranie
Darmowi użytkownicy mają limit 1
—
Harmonogram bez ryzyka
Dziś: Uzyskaj natychmiastowy dostęp
Słuchaj pełnych streszczeń ponad 26 000 książek. To ponad 12 000 godzin audio!
Dzień 2: Przypomnienie o okresie próbnym
Wyślemy Ci powiadomienie, że okres próbny wkrótce się kończy.
Dzień 3: Rozpoczęcie subskrypcji
Opłata zostanie pobrana 25 lis,
anuluj w dowolnym momencie wcześniej.
Consume 2.8× More Books
2.8× więcej książek Słuchanie Czytanie
Nasi użytkownicy nas kochają
1M+ czytelników
Trustpilot Rating
TrustPilot
4.6 Doskonały
Ta strona to prawdziwa rewolucja. Czytam streszczenia książek szybciej niż kiedykolwiek. Bardzo, bardzo polecam.
— Dave G
Warte mojego czasu i pieniędzy, naprawdę dobrze zrobione. Nigdy nie widziałem tak dobrych streszczeń na innych stronach. Bardzo pomocne!
— Em
Gorąco polecam!! Fantastyczna usługa. Idealna dla tych, którzy chcą czegoś więcej niż zajawka, ale nie potrzebują wszystkich szczegółów pełnego audiobooka.
— Greg M
Oszczędź 62%
Roczny
$119.88 $44.99/rok/rok
$3.75/mies.
Miesięczny
$9.99/mies.
Rozpocznij 3-dniowy darmowy okres próbny
3 dni za darmo, potem $44.99/rok. Anuluj w dowolnym momencie.
Unlock a world of fiction & nonfiction books
Ponad 26 000 książek w cenie 2 książek
Przeczytaj dowolną książkę w 10 minut
Odkrywaj nowe książki jak na Tinderze
Zamów dowolną książkę, jeśli nie ma jeszcze streszczenia
Czytaj więcej książek niż ktokolwiek, kogo znasz
Aplikacja nr 1 dla miłośników książek
Lifelike & immersive summaries
30-dniowa gwarancja zwrotu pieniędzy
Pobieraj streszczenia w formatach EPUB i PDF
Anuluj w każdej chwili kilkoma kliknięciami

Dlaczego tylko jedno streszczenie?

Skaner
Znajdź kod kreskowy do zeskanowania

⭐
⭐
⭐
Mamy dla Ciebie specjalny prezent
Otwórz
Rabat 38%
RABAT DLA CIEBIE
⭐
⭐
⭐
$79.99
$49.99/rok
Tylko $4.16 miesięcznie
Kontynuuj
Wystarczą 2 kliknięcia, by zacząć. Rezygnacja jest bardzo prosta
Ustawienia
Ogólne
Widget
Ładowanie...