Temel Çıkarımlar
“Deli, kötü ve kederli”yi sabit kadın tipleri değil, değişen yargılar olarak ele alın
Mary Lamb’in yaşamı sorunu görünür kılar. 1796’da, para kazanmak ve hasta ailesine bakmak için tükenene kadar çalışırken Mary, felçli annesini öldürdü. Jüri onu akıl hastası olarak değerlendirdi. Kardeşi Charles onun için özel bakım ayarladı; Mary, tekrarlayan nöbetlere rağmen daha sonra yazarlığa ve toplumsal yaşama geri döndü. Bu vaka, kime deli, kime kötü dendiğini ve bu etiketlerin toplumun neler yapmasına izin verdiğini sorgulatıyor.
Etiket yasayı değiştirdi. Kral III. George’a yönelik bir başka saldırı girişiminin ardından çıkarılan yasa, akıl hastalığı gerekçesiyle beraat eden kişilerin süresiz olarak alıkonmasına izin verdi. Mary bir daha şiddete başvurmadı; ancak yeni yasa uyarınca, kardeşinin onun için sağlamaya çalıştığı özgürlüğü yitirebilirdi.
Burada çarpıcı olan, teşhisin yalnızca bir betimleme olmamasıdır. Özgürlüğü, bakımı ve bir kişinin tehlikeli mi yoksa hasta mı görüleceğini belirleyebilir. Bu tarih, bir etiketin yararıyla sahip olduğu otoriteyi birbirinden ayırmaya çağırıyor: Bir sınıflandırma desteğe erişim sağlayabilirken başkalarının bir kişiyi nasıl gördüğünü de daraltabilir. Mary’nin üretken bir yaşam sürmüş olması hastalığını çürütmez; çektiği acıların gerçek olması da özgürlüğüne getirilen her kısıtlamayı kaçınılmaz kılmaz.
Her dönemin sıkıntıya tanınabilir bir biçim kazandırmayı nasıl öğrettiğine dikkat edin
Belirtilerin de bir tarihi vardır. Devrim dönemi Fransa’sında hekimler, monomaniden söz ediyordu; bu, sabit bir fikir ya da karşı konulmaz bir tutku çevresinde örgütlenen kısmi bir delilikti. Viktorya dönemi Britanya’sında sinirsel tükenmişlik, yorgunluk ve duygusal sıkıntı için tanıdık bir açıklamaya dönüştü. Charcot’nun Paris’teki kliniği, histeriyi çarpıcı nöbetler ve felçlerle görünür kıldı. Modern dönemde anoreksiya ve depresyon, acıyı adlandırmanın öne çıkan yolları hâline geldi.
Tanınırlık, ifade biçimini şekillendirebilir. Kitap; hastaların, hekimlerin ve popüler kültürün etkileşim içinde olduğunu, belirtilerin bir dönemin tanıyabileceği biçimlere bürünebileceğini, ancak bu nedenle hayal ürünü ya da iradi olmadığını savunuyor. Bu, bir döngüsel etkidir: bir teşhis dolaşıma girer, insanlar ve kurumlar ona göre tepki verir, bu tepkiler de durumun nasıl ortaya çıktığını değiştirebilir.
Bu anlatı, toplumsal anlamların hastalığın yayılışını ve ifade edilişini nasıl etkilediğini inceleyen kültürel epidemiyolojiye benziyor. Aynı zamanda, teşhisin değişmesinin acıyı gerçek dışı kıldığı yönündeki kolaycı iddiadan da kaçınıyor. Daha zor olan, iki noktayı bir arada tutabilmek: Sıkıntı biyolojik bir güce sahip olabilirken yorumu ve kamusal görünümü tarihsel olarak değişken kalabilir. Yeni bir teşhis sanki bir kuşağın tamamını bir anda açıklıyormuş gibi göründüğünde bu denge önem kazanır.
Koruma amacıyla bakım sunarken bunun süresiz kapatmaya dönüşmesine izin vermeyin
Akıl hastanesi iki vaat sunuyordu. Philippe Pinel ve Quaker William Tuke gibi reformcular zincire vurulmaya ve kötü muameleye karşı çıkıyor; şefkatli yaklaşımı, düzeni, yararlı işleri ve hastalarla yakından ilgilenmeyi savunuyordu. Ahlaki tedavi, yapılandırılmış ve insancıl bir ortam aracılığıyla kişinin kendine hâkim olmasını yeniden sağlamayı amaçlıyordu. Mary Lamb’e özel bir akıl hastanesinde gösterildiği bildirilen bakım da, ilgili ve özenli ilişkilerin ayrıntılı tıbbi işlemlerden daha önemli olabileceğini düşündürüyor.
Ölçek büyüdükçe ideal yetersiz kaldı. İngiltere’de 1826’da 5.000’den az kişi kapatılmışken, 1900’e gelindiğinde kamuya ait akıl hastanelerinde yaklaşık 74.000 kişi kalıyordu. Kurumlar doldukça bakımın yerini çoğu zaman gözetim ve kapatılma aldı. Barınak sunabilen aynı sistem, hastaları tuzağa düşürebiliyor, şikâyetlerini susturabiliyor ve doktorları denetimden koruyabiliyordu.
Bu tarih, kurumsal bakımın temel sorunlarından birinin habercisidir: koruma niyeti, fark ettirmeden denetleme yetkisine dönüşebilir. Güvenlik protokollerinin özerkliği kısıtladığı modern sistemler de benzer bir gerilimle karşı karşıyadır; özellikle de kararlara itiraz etme gücü sınırlı olan kişiler için. Dolayısıyla insancıl bakım, yalnızca nazik personelden fazlasını gerektirir. Hesap verebilirlik, kurumların dışındaki yaşamla anlamlı bağlar ve kapatılmaya itiraz etmek için açık bir yol da gerekir.
Kadınların toplumsal kısıtlamalarının biyolojik zayıflığı kanıtladığı iddialarını sorgulayın
On dokuzuncu yüzyıl tıbbı, kısıtlamalara bilimsel bir görünüm kazandırdı. Nevrasteni, çoğu zaman modern yaşama bağlanan sinirsel tükenmişliği tanımlıyordu. Bazı hekimler, eğitimin ve zihinsel çabanın kadınların sınırlı enerjisini tükettiğini ve üreme yetilerini tehlikeye attığını ileri sürüyordu. Henry Maudsley, kadınların yükseköğrenim görmesine karşı çıkarken bu akıl yürütmeden yararlandı. Ağır hastalık dönemleri geçiren, zeki bir yazar olan Alice James’e dinlenme ve tecrit tedavisi uygulandı; bu yöntemler kadınları edilgenliğe de mahkûm edebiliyordu.
Kanıtlar basit bir tablo sunmuyordu. Kadınlar akıl hastanelerindeki her kategoride tutarlı biçimde aşırı temsil edilmiyordu; doğum da bazı kadınlarda gerçek bir hassasiyet yaratabiliyordu. Kitap, belirli biyolojik risklerle kadınların bağımsızlığının başlı başına onları hasta ettiği yönündeki geniş iddiaları birbirinden ayırmaya çağırıyor.
Bu tarih, bilimsel otoritenin toplumsal bir düzenlemeyi doğanın apaçık bir gerçeğiymiş gibi nasıl sunabildiğini gösteriyor. Fırsatları, iş yükünü ya da iktidar ilişkilerini incelemeden eşitsiz sonuçların doğuştan gelen kapasitenin kanıtı sayıldığı her durumda benzer bir akıl yürütmeyle karşılaşırız. Ancak yalnızca toplumsal açıklamalara başvurmak da gerçek bedensel süreçleri gözden kaçırabilir. Dikkatli bir değerlendirme, hangi iddianın kanıtlarla desteklendiğini ve karmaşık bir örüntüyü biyolojiye indirgeme kararının kimin çıkarına hizmet ettiğini sorar.
Gözlemin kaydettiği belirtileri şekillendirebileceğini unutmayın
Augustine hem bir vaka hem de bir gösteri nesnesi hâline geldi. On beş yaşındayken Charcot’nun Salpêtrière Hastanesi’ne girdi; burada hekimler hastaların belirtilerini fotoğraflıyor ve halka açık gösterilerde sergiliyordu. Charcot, histeriyi, saptanabilir bedensel bir lezyon olmaksızın felç, duyu kaybı ve kasılma gibi belirtilerle seyreden gerçek bir bozukluk olarak ele alıyordu. Augustine’in nöbetleri titizlikle kayda geçirildi; 1876’da vaka notlarında binden fazla nöbet sayılmıştı.
Klinik, incelediği şeyi şekillendiriyordu. Hipnoz, tekrarlanan gözlem, fotoğraflar ve halka açık dersler, histerik belirtilerin tanınabilir bir örüntü hâline gelmesine yardımcı oldu. Hastalar birbirlerinden ve çevrelerindeki beklentilerden öğrenebiliyordu. Bu, rol yaptıkları anlamına gelmez. Klinik ortamının gerçek sıkıntının ifade edildiği biçimi nasıl etkileyebileceğini gösterir.
Bu vaka, bilimdeki gözlemci etkisiyle karşılaştırılmaya elverişlidir: Bir olguyu ölçmek, onun gerçekleştiği koşulları değiştirebilir. İnsan araştırmalarında bu etki özellikle güçlüdür; çünkü insanlar ipuçlarını yorumlar, gördükleri ilgiden etkilenir ve tanınmak ister. Bu, gözlemi geçersiz kılmaz. Bulgulara güvenebilmek için ortam, araştırmacının beklentileri ve hastanın özne olarak hareket etme gücü konusunda şeffaflığı gerekli kılar.
Çocukluğu ve cinselliği dinleyin; tek bir kapsayıcı açıklamayı dayatmayın
Psikanaliz, kişinin özel deneyimlerine önem kazandırdı. Freud, belirtilerin çocukluk, arzu, utanç ve aile yaşamıyla bağlantılı çatışmaları dışa vurabileceğini ileri sürdü. Josef Breuer’in tedavi ettiği genç bir kadın olan Anna O vakası, duygusal açıdan yüklü deneyimleri anlatmanın bazı belirtileri hafifletebildiği konuşmaya dayalı bir tedavinin geliştirilmesine ilham verdi. Aktarım daha önceki ilişkilerden gelen duyguların terapiste yönelmesini ifade eder; dissosiyasyon ise olağan bilincin dışında kalan zihinsel deneyimleri anlatır.
Bir anlatı hem yardımcı olabilir hem de yanıltabilir. Celia Brandon’ın hastalığına dair anlatısı, çektiği sıkıntıyı çocuklukta cezalandırılma, cinsel fantezi, doğum ve kayıpla ilişkilendiriyordu. Bu tür anlatılar, hekimlerin çoğu zaman görmezden geldiği deneyimleri hastaların dile getirebilmesini sağladı. Ancak bir terapistin yorumu, belirsizliğini koruyan olaylara derli toplu bir açıklama da dayatabilir.
Terapi sırasında anlatı, deneyime eklenmiş bir süs değildir. Yaşananları söze dökmek bir sıra duygusu yaratabilir, çelişkili hisleri katlanılır kılabilir ve kişinin eski anlamları yeniden değerlendirmesine alan açabilir. Risk, tutarlılığın kanıt sanılmasıdır: Etkileyici bir anlatı, kendi başına doğrulanmış bir geçmiş ya da eksiksiz bir neden değildir. İyi bir dinleyici, hastanın anlam dünyasına yer açarken belirsizliğe ve fikrini değiştirme olasılığına da alan bırakır.
Anneleri sıkıntının tek nedeni hâline getirmeden çocukları destekleyin
Çocuk, psikiyatri düşüncesinin merkezine yerleşti. Savaş sonrası dönemde analistler ve araştırmacılar anne-çocuk ilişkisini vurguladılar. Bowlby'nin bağlanma kavramı, çocuğun rahatlık ve korunma için bakım verenle kurduğu bağı ifade eder. Winnicott'ın yeterince iyi annesi, kusursuz olmasa da bebeğin ilk ihtiyaçlarını gelişimini destekleyecek ölçüde güvenilir biçimde karşılayan bakım verendir. Bu fikirler çocuk bakımı, evlat edinme ve sosyal yardım politikalarını etkiledi.
Kaygı suçlamaya dönüştü. Psikiyatrist Leo Kanner'ın ortaya attığı buzdolabı annesi ifadesi, otizmi duygusal açıdan mesafeli annelere bağlıyordu. Bu açıklama daha sonra tartışmaya açıldı, ancak anneler üzerindeki daha genel baskı sürdü. Kadınlara hem çocuklarına yakın olmaları hem de onları aşırı korumaktan kaçınmaları söylendi; uzmanlar çoğu zaman bir çocuğun geleceğini belirleyen başlıca etkenin annenin davranışları olduğunu ileri sürdü.
İlk yıllardaki bakıma yapılan vurgu önemli bir gerçeği yakalıyor: çocuklar ilişkilere dayanır ve ayrılık ya da ihmal kalıcı etkiler yaratabilir. Ancak bu içgörüyü annenin tüm sorumluluğuna dönüştürmek, bir ilişkiyi tek bir nedenle karıştırır. Bakımı babalar, geniş aile, yoksulluk, iş ve kamu hizmetleri de şekillendirir. Sağlam bir politika, her gelişim güçlüğünü annenin karakterine yöneltilmiş bir suçlamaya dönüştürmek yerine bakım verenleri maddi açıdan destekler.
Psikiyatri otoritesine karşı çıkın; deliliği romantikleştirmeyin ve hastaları yüzüstü bırakmayın
İsyan, kurumsal zararı gözler önüne serdi. Thomas Szasz, yaşama dair her sorunun ruhsal hastalık olarak adlandırılması gerekip gerekmediğini sorguladı. Erving Goffman, akıl hastanesini günlük yaşamın ve kimliğin kurum tarafından yönetildiği, “bütüncül bir kurum” olarak tanımladı. R.D. Laing ve Aaron Esterson, Bleuler’in çağrışımların bozulması ve duygusal kopuklukla tanımladığı bir durum olan şizofreni teşhisi konan bazı davranışların, aile içindeki kafa karıştırıcı ya da çelişkili ilişkiler bağlamında anlamlı olabileceğini ileri sürdü.
Eleştiri tek başına tedavi değildi. Psikiyatri karşıtlığı, zorlamayı ve yanlış teşhisin zararlarını açığa çıkarmaya yardımcı oldu. Ancak Laing’in deliliği özgürleşmeye giden bir yol olarak romantikleştiren yaklaşımı, tehlikeyi ve acıyı görünmez kılabiliyordu. Akıl hastaneleri kapandıkça, toplum temelli hizmetler çoğu zaman onların yerini alacak kadar güçlü değildi; sonuçta bazı hastalar güvenilir bakımdan yoksun kaldı.
Kurumsal eleştirinin en güçlü hâli, psikozun işlevselliği bozabileceğini ya da bazı kişilerin yoğun desteğe ihtiyaç duyduğunu inkâr etmeyi gerektirmez. Tedavinin kişiye saygı gösterip göstermediğini ve gerçek alternatiflerin bulunup bulunmadığını sorgular. Bu aynı zamanda kurum dışına çıkarma sürecinden çıkarılacak bir derstir: Barınma, klinik bakım ve sosyal destek de ortadan kalkıyorsa, zararlı kurumları kapatmak reform sayılmaz. Destek olmadan özgürlük, terk edilmenin başka bir biçimine dönüşebilir.
Yeme bozukluklarını kültürün ve ailenin şekillendirdiği bedensel sıkıntılar olarak ele alın
Yemek bir çatışma diline dönüştü. Anoreksiya 1870’lerde tıbbi bir durum olarak adlandırıldı; ancak oruç tutmanın daha eski dinsel ve siyasal anlamları vardı. Modern dönemde katı zayıflık idealleri, aile yaşamının baskılarıyla ve kadınların değişen rolleriyle çatıştı. Susie Orbach anoreksiyayı, gereksinimleri bastırma taleplerine karşı bir protesto olarak yorumladı; anı yazarı Marya Hornbacher ise hastalığında yemek, denetim ve aile içi gerilimin nasıl iç içe geçtiğini anlattı.
Herkese uyan tek bir neden yoktur. Yeme bozuklukları; beden imgesindeki çarpılmaları, zorlantılı denetim arzusunu, depresyonu, aile içi çatışmaları ya da başka güçlükleri içerebilir. Kitap, zayıf kadın imgeleriyle dolu bir kültürün sorunu ağırlaştırdığını savunuyor; ancak tek tek kişilerin acısını yalnızca medya görüntüleriyle açıklamıyor.
Beden hem biyolojik hem toplumsaldır: İştah, kilo ve görünüş; bunlara statü ve ahlaki anlamlar yükleyen bir dünyada deneyimlenir. Bu nedenle kültürel çözümleme vazgeçilmezdir; ama bireyler arasındaki farklılıkları ya da aç kalmanın tıbbi tehlikesini göz ardı etmemelidir. En yararlı yaklaşım, bozukluğu yalnızca gösteriş ya da medya taklidi olarak görmez; fiziksel riski ciddiye alırken belirtinin hangi denetim ya da iletişim işlevini gördüğünü de sorgular.
İstismarı ciddiye alın; geri kazanılan anılara kanıtlar konusunda dikkatle yaklaşın
Travma, başlıca bir tanısal mercek hâline geldi. Travma sonrası stres bozukluğu ya da TSSB, travmatik bir olayın ardından süren sıkıntıyı; olayı istem dışı anımsama, kaçınma, duygusal uyuşma ve aşırı uyarılmışlık gibi belirtileri kapsayacak biçimde tanımlar. Feminist klinisyenler, psikiyatri kurumlarını, daha önceki literatürün çoğu zaman ihmal ettiği cinsel ve aile içi şiddeti tanımaya zorladı. Kitaba göre, 1920 ile 1986 yılları arasında İngilizce psikanaliz dergilerinde cinsel istismar ya da ensestten söz eden yalnızca on dokuz makale yayımlandı.
Tanınma, yeni bir risk doğurdu. Bazı terapistler anıları geri getirmek için hipnoz, yönlendirilmiş imgeleme ve tekrarlanan telkinler kullandı; tartışmalı vakalar, telkinin kendinden emin ama güvenilmez anlatılar üretebileceğini gösterdi. Bu, istismarın gerçek ya da önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bakımın, acıyı geçerli kabul etmesi; ancak hatırlanan her ayrıntıyı bağımsız olarak doğrulanmış bir kanıt saymaması gerektiği anlamına gelir.
Etik gerilim gerçektir: Hastanın bildirimini görmezden gelmek, istismarın yarattığı yalnızlığı yeniden üretebilir; yönlendirici sorular ise belleği çarpıtıp ailelere zarar verebilir. Bellek araştırmaları genel olarak anımsamayı, olduğu gibi saklanmış bir kaydın geri getirilmesi değil, yeniden kurulan bir süreç olarak ele alır. Sorumlu tutum, her ayrıntıya otomatik olarak inanmak da refleksle kuşkuyla yaklaşmak da değildir. Şefkati; yönlendirmeyen sorgulamayla, mümkün olduğunda doğrulayıcı kanıt arayışıyla ve mahkemede kesinlik şartına bağlı olmayan destekle birleştirir.
İlaçların acıyı hafifletmesine izin verin; tedaviye yanıtı nedenin kanıtı saymayın
Tanı kılavuzu mesleği değiştirdi. Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, ya da DSM, teşhisleri daha tutarlı hâle getirmek amacıyla bozuklukları belirti listelerine göre düzenledi. Genişleyen tanı kategorileri, yeni psikiyatrik ilaçlarla birlikte ortaya çıktı. ABD’de antidepresan kullanımı 1992 ile 2002 arasında yüzde 234 arttı; Prozac ise farmakolojik rahatlamanın kültürel simgesi hâline geldi.
Rahatlama değerlidir ama açıklayıcı bir kanıt değildir. Kitap ilaçları göz ardı etmiyor: İlaçlar ağır belirtileri yatıştırabilir ve günlük yaşamı daha yönetilebilir kılabilir. Ancak bir ilaca yanıt alınması, sıkıntıya tek bir kimyasal bozukluğun yol açtığını kendi başına kanıtlamaz. Yazar ayrıca bakımın, zamanın, ilişkilerin ve toplumsal koşulların önem taşıyabileceğini; hiçbir tedavinin herkese kalıcı bir iyileşme sunmadığını vurguluyor.
Bir tedavi işe yarayabilir, fakat bu, tedavinin ilk dayandığı kuramın bütünüyle doğru olduğu anlamına gelmez. Tıpta bu ayrım bilinir: Etkili bir müdahale, mekanizması henüz belirsiz olan yollarla işleyebilir; tedaviye yanıt alınması da nadiren tek ve özgün bir nedeni kanıtlar. İlaçlar, özellikle ağır hastalıklarda hayat kurtarıcı olabilir; ancak bilgilendirilmiş seçimin, takibin ya da bağlama dikkat etmenin yerini almamalıdır. En insancıl yaklaşım, ilaçları kişinin ne olduğuna dair bir hüküm değil, bakımın içindeki araçlar olarak görür.
Analiz
Appignanesi’nin tarihini, acı ile onun yorumlanması arasındaki istikrarsız sınırın incelenmesi olarak okumak en uygunudur. Yöntemi bilinçli olarak vakalara dayanır: Mary Lamb, Augustine, Alice James, Zelda Fitzgerald ve diğerleri, teşhislerin gerçek yaşamları nasıl etkilediğini göstererek mesleki kuramları somutlaştırır. Kronoloji, her yeni bilimin bir öncekini basitçe düzelttiği zaferci bir anlatıya direnir. Ahlaki tedavi, psikanaliz, kurumsal psikiyatri, psikiyatri karşıtlığı ve psikofarmakoloji; her biri yardım yolları sunarken yeni riskler ve kör noktalar da yaratır.
Kitabın en kalıcı içgörüsü, ne ruhsal hastalığın toplumsal olarak uydurulduğu ne de anlamını biyolojinin belirlediğidir. Sıkıntı gerçektir; ancak kategoriler onu düzenler, tedaviyi yönlendirir, kişinin hukuki statüsünü etkiler ve hastaların kendilerini anlama biçimlerinin bir parçası hâline gelebilir. Bu, günümüzde tanıların genişlemesini düşünmek için verimli bir yaklaşımdır: Bir kategorinin doğru olup olmadığını sormanın yanı sıra neye olanak tanıdığını, neleri dışarıda bıraktığını ve bedelini kimin ödediğini de sorun.
Vakaya dayalı yaklaşımın da sınırları vardır. Ünlü ve okuryazar kadınlar alışılmadık ölçüde zengin arşivler bırakırken, haklarında daha az belge bulunan hastalar çoğunlukla hekimlerin kayıtları üzerinden görünür. Çarpıcı vakalar mekanizmaları ve adaletsizlikleri açığa çıkarabilir; ancak bir durumun ne kadar yaygın olduğunu ortaya koyamaz ya da tek bir nedeni kanıtlayamaz. Bu nedenle kitabın en güçlü sonuçları epidemiyolojik değil, tarihsel ve etiktir. Kitabın son meydan okuması pratiktir: Bakımı geri çekmeden tanısal tevazuyu korumak; deliliğin romantikleştirilmesine de bir hapın, kurumun ya da kuramın bütün bir yaşamı açıklayabileceği yanılsamasına da direnmek.
İnceleme Özeti
Mad, Bad, and Sad karışık eleştiriler aldı. Bazı eleştirmenler, kadınların ruh sağlığı tedavisinin kapsamlı tarihini ve ilgi çekici vaka incelemelerini övdü. Bununla birlikte, birçok kişi kitabı aşırı uzun, yoğun ve kadınların deneyimlerine yeterince odaklanmayan bir eser olarak değerlendirdi. Eleştirmenler, yazarın kimi konulara karşı küçümseyici buldukları üslubuna dikkat çekti ve bazı bilgilerin güvenilirliğini sorguladı. Kitap bilgilendirici ancak kusurlu bulundu; bazı okurlar için bitirmesi güçtü. Genel olarak eleştirmenler tarihsel içgörüleri takdir ederken malzemenin işlenişi ve sunumuyla ilgili sorunlar gördü.
Diğer Okunanlar
Sözlük
Monomani
Kısmi, sabit delilikBaskın bir düşünce, tutku ya da sanrı etrafında şekillenen kısmi delilik biçimini tanımlayan, on dokuzuncu yüzyıla ait bir psikiyatri tanısı. Kişi birçok konuda akılcı görünebilirken tek bir sabit inancın etkisinde kalabilirdi. Bu kategori, özellikle cezai sorumluluk ile hastalık arasındaki sınırın tartışmalı olduğu davalarda, psikiyatristlerin alışılmadık davranışları açıklamasına yardımcı oldu.
Ahlaki tedavi
Hümanist bakımevi yönetimiBakımevlerinde insanlara bakım sağlama yaklaşımı; nezaketi, düzenli yaşamı, amaçlı uğraşları ve hekim-hasta ilişkisinin etkisini vurgular. Philippe Pinel ve William Tuke gibi reformcularla ilişkilendirilen bu yaklaşım, zincirlerin ve fiziksel şiddetin yerine yapılandırılmış bakımı ve özdenetimi koymayı amaçladı. Adına rağmen, yalnızca ahlaki yargıdan ibaret değildi.
Nevrasteni
Sinirsel tükenme tanısıYorgunluk, ağrı, kaygı ve çalışma kapasitesinde azalma gibi belirtilerle ilişkilendirilen, sinirsel tükenmeye yönelik geniş kapsamlı bir on dokuzuncu yüzyıl tanısı. Doktorlar bunu modern yaşamın baskılarıyla ilişkilendirirken kadınların sıkıntılarını açıklamak ve eğitimlerini ve faaliyetlerini denetlemek için de kullandılar. Yeni tanı kategorileri ortaya çıktıkça zamanla önemini yitirdi.
Histeri
Esnek zihin-beden tanısıSaptanabilir bir bedensel lezyonun eşlik etmediği fiziksel ve zihinsel belirtiler için tarih boyunca değişen bir tanı. Felç, his kaybı, kasılmalar, konuşma değişiklikleri ya da çarpıcı duygusal durumları kapsayabilirdi. Charcot'nun kliniğinde histeri, gözlem ve gösterimler yoluyla tanınabilir bir örüntüye dönüştü. Modern psikiyatri el kitaplarında artık tek bir tanı olarak yer almıyor.
Şizofreni
Düşünce ve duygulanımda bozulmaEugen Bleuler'in, çağrışımların gevşemesi, ikirciklilik ve duygusal ifade azalması gibi bozuklukları içeren bir grup durum için geliştirdiği psikiyatri tanısı. Bleuler'in terimi, birden fazla kişiliğin varlığına değil, zihinsel süreçlerde bölünmeye ya da bozulmaya işaret ediyordu. Tanı ve sınırları, psikiyatrinin farklı dönemlerinde önemli ölçüde değişti.
Dissosiyasyon
Bilinçli farkındalıktan ayrılmaAnıların, duyumların ya da başka zihinsel deneyimlerin olağan bilinçli farkındalıktan ayrılması. Tarihsel klinisyenler bunu hipnoz, uyku hâlleri ve hastaların birbirinden ayrı bilinç durumları varmış gibi göründüğü vakalar üzerinden incelediler. Sonraki travma kuramları dissosiyasyonu, kişinin baş etme gücünü aşan deneyimlerle ilişkilendirdi; ancak belirli anıların yorumu ve kanıt niteliği tartışmalı olabilir.
Aktarım
Tedavide geçmiş duygularPsikanalitik uygulamada aktarım, geçmiş ilişkilerle bağlantılı duygu ve beklentilerin analiste yönelmesiyle ortaya çıkar. Freud bunu basit bir dikkat dağıtıcıdan fazlası olarak değerlendirdi: hastanın yaşamında etkin olan örüntüleri açığa çıkarabilir ve tedavinin malzemesi hâline gelebilirdi. Klinisyen sınırları koruyamazsa bu yoğun duygusal bağ etik riskler de yaratabilir.
Bağlanma
Güvenlik sağlayan bakımveren bağıJohn Bowlby'nin, küçük bir çocuğun rahatlık ve korunma için bakımverenine yakın olmasını sağlayan bağa verdiği ad. Bowlby, çocuklara ilişkin gözlemlerden ve hayvan davranışlarına dair fikirlerden yola çıkarak bağlanmanın gelişim ve ruh sağlığı açısından önemini vurguladı. Bu kavram, çocuk refahı uygulamalarını ve ebeveynlik önerilerini etkiledi; kimi zaman annelere orantısız bir sorumluluk yükledi.
Yeterince iyi anne
İhtiyaçlara yeterince duyarlı bakımverenD.W. Winnicott'ın, kusursuz olması gerekmeksizin bebeğin ilk ihtiyaçlarına güvenilir biçimde karşılık veren ve gelişim için istikrarlı bir ortam sağlayan bakımverene verdiği ad. Winnicott, erken bakımın çocuğun benlik duygusu geliştirmesine ve benlik dışındaki dünyayla aşamalı olarak karşılaşmasına yardımcı olduğunu vurguladı. Kavramın popüler yorumları, annelerin sonraki sorunlardan tek başına sorumlu olduklarını düşünmelerine yol açabilirdi.
Travma sonrası stres bozukluğu
Süregiden travma tepkisiTravmatik bir olayın ardından süregiden sıkıntıyı tanımlayan bir tanı. Kitapta belirtilen ölçütler arasında girici anılar ya da kâbuslar, kaçınma, duygusal küntlük ve artmış uyarılmışlık bulunur. Bu kategori, savaşla ilişkili travmayla bağlantısından genişleyerek şiddet ve istismar mağdurlarını da kapsadı. Kapsamının genişlemesi tanınmayı artırırken travma ve belleğin nasıl değerlendirileceğine dair soruları da gündeme getirdi.
Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı
Psikiyatrik sınıflandırma el kitabıDSM, ruhsal bozuklukları ve tanı ölçütlerini listeleyen bir Amerikan psikiyatri el kitabıdır. Sonraki baskıları, klinisyenler arasında tanıların tutarlılığını artırmak ve araştırma ile sigorta kararlarını desteklemek amacıyla belirti kontrol listeleri kullandı. El kitabı, insanların örüntüleri tanımasına ve bakım almasına yardımcı olabilir; ancak kategorileri, hangi deneyimlerin hastalık olarak tanındığını da etkiler.
Rosenhan deneyi
Psikiyatrik tanıyı sınamaDavid Rosenhan ve yedi kişinin 1973'te psikiyatri hastanelerine yatış başvurusunda bulunduğu bir çalışma; başvurularında tek bir sözcük söyleyen bir ses duyduklarını bildirdiler. Hastaneye yatırıldılar ve genel olarak paranoid şizofreni olmak üzere ruhsal bozukluk tanıları aldılar; daha sonra akıl sağlıklarının yerinde olduğunun kabul edilmesi için mücadele ettiler. Çalışma, psikiyatrik tanıya ve kurumsal otoriteye yönelik öne çıkan bir eleştiriye dönüştü.
Döngüsel etki
Etiketler, etiketlenenleri yeniden şekillendirirIan Hacking'in, sınıflandırmalar ile sınıflandırılan kişiler arasındaki geri bildirim sürecine verdiği ad. Bir tanı, kurumların insanlara nasıl davrandığını ve insanların kendi deneyimlerini nasıl anlayıp ifade ettiğini değiştirebilir. Bu tepkiler de karşılığında kategorinin kendisini dönüştürebilir. Bu fikir, bir durumun tarihsel olarak şekillenebileceğini, ancak onunla bağlantılı sıkıntının gerçek dışı olduğu sonucuna varmadan açıklamaya yardımcı olur.
PDF İndir
EPUB İndir
.epub dijital kitap formatı; telefonlarda, tabletlerde ve e-kitap okuyucularda okumak için idealdir.