Kluczowe wnioski
Śledź renty gruntowe i ceny, bo domy skrywają prawdziwe źródło boomu
Oddziel grunt od budynków. W książce grunt oznacza tereny i zasoby naturalne. Renta ekonomiczna to nadwyżka wartości związana z dostępem do nich, a nie zapłata za budynek. Cena domu łączy wartość jego konstrukcji z wartością lokalizacji. Harrison przytacza dane brytyjskie: w latach 1979–1989 ceny gruntów wzrosły o 900%, podczas gdy koszty budowy wzrosły o 82%. W ciągu pięciu lat po 1997 roku ceny gruntów wzrosły o 333%, a koszty odbudowy — o 30%.
Śledź nadwyżkę. Jak argumentuje, te różnice pokazują, że spekulacja dotyczy gruntów, a nie cegieł i pracy. Gdy ceny gruntów rosną, mieszkania stają się mniej dostępne cenowo, a wzrost wartości nieruchomości ułatwia zaciąganie kolejnych pożyczek. Powstały w ten sposób dług i wydatki mogą wciągnąć całą gospodarkę w cykl nieruchomości.
Uderza tu analityczne rozróżnienie między odtwarzalną konstrukcją a rzadką lokalizacją. Maszynę można zbudować gdzie indziej; centralnie położonego terenu nie da się przenieść. Ta różnica pomaga wyjaśnić, dlaczego poprawa transportu lub usług publicznych może podnosić wartość gruntów, nawet gdy same budynki tracą na wartości. Argument jest najmocniejszy, gdy grunt traktuje się jako kanał, przez który oczekiwania i kredyt oddziałują na gospodarkę, a nie jako jedyną przyczynę. Na lokalne ceny wpływają również przepisy planistyczne, udogodnienia i popyt, dlatego przed wyciąganiem szerokich wniosków trzeba oddzielić wartość gruntu od wartości budynku.
Traktuj cykl 18-letni jako model ostrzegawczy, nie gwarancję konkretnej daty
Zacznij od zegara rynku mieszkaniowego. W 1775 roku grupa spotykająca się w pubie w Birmingham założyła klub budowlany, który gromadził oszczędności członków, by finansować budowę domów. Przy oprocentowaniu wynoszącym 5% układ finansowy klubu potrzebował około 14 lat, by dobiec końca. Harrison wiąże ten okres z szerszym wzorcem: mniej więcej 18-letnim cyklem od jednego spowolnienia do następnego, kształtowanym przez budownictwo mieszkaniowe, ceny gruntów, kredyt i środkowe spowolnienie.
Potraktuj to jako hipotezę. Książka wskazuje na podobne odstępy w historii Wielkiej Brytanii i wykorzystuje ten wzorzec do przewidywania poważnego spowolnienia około 2010 roku. Model opisuje ożywienie, przerwę w połowie cyklu, ponowne przyspieszenie wzrostu i późny skok spekulacyjny przed recesją. Historia dostarcza sugestywnych przykładów, ale cykl nie jest powszechnie uznanym prawem ani gwarancją, że każde załamanie nastąpi zgodnie z harmonogramem.
Atrakcyjność modelu polega na tym, że łączy finanse gospodarstw domowych z budownictwem, a następnie z szerszym cyklem koniunkturalnym. Okres spłaty kredytu hipotecznego i czas potrzebny na budowę mogą rzeczywiście tworzyć rytmy aktywności gospodarczej. Powtarzające się daty same w sobie nie dowodzą jednak istnienia mechanizmu działającego jak w zegarku. Punkty zwrotne w historii można klasyfikować na różne sposoby, a wojny, zmiany polityki i nowe instrumenty kredytowe wpływają na ich timing. Warto potraktować cykl jako ostrzeżenie, które można obalić: z góry określić daty i wskaźniki, a następnie ocenić prognozę na podstawie spójnego zapisu danych.
Traktuj zadłużenie gospodarstw domowych jako pomost między spekulacją na rynku nieruchomości a recesją
Zabezpieczenie potęguje boom. Gdy ceny gruntów rosną, właściciele nieruchomości wydają się zamożniejsi, a banki mogą udzielać większych pożyczek pod zastaw ich domów. Gospodarstwa domowe zaciągają więc kredyty, by kupować domy, uwalniać kapitał z nieruchomości i wydawać pieniądze. Książka argumentuje, że Wielka Brytania uniknęła formalnej recesji w 2001 roku częściowo dlatego, że zaciągane przez gospodarstwa domowe pożyczki podtrzymywały konsumpcję, mimo że od końca 2000 do końca 2003 roku produkcja przemysłowa spadła o ponad 5%. Do lipca 2004 roku zadłużenie gospodarstw domowych osiągnęło 1 bilion funtów.
Poduszka bezpieczeństwa staje się pułapką. Pożyczki mogą na krótko podtrzymać wydatki, ale narażają rodziny na wzrost stóp procentowych, bezrobocie lub spadek cen domów. Gdy kredytobiorcy nie są w stanie spłacać rat, przejęcia nieruchomości i niespłacone zobowiązania osłabiają banki, ograniczają wydatki gospodarstw domowych i pogłębiają spowolnienie. W tej interpretacji zadłużenie nie usunęło presji recesyjnej. Odroczyło rozliczenie i zwiększyło jego skalę.
Opis ten odpowiada dobrze znanemu mechanizmowi bilansowemu: wzrost wartości zabezpieczeń umożliwia zaciąganie większych pożyczek, co wspiera popyt, a zarazem może jeszcze bardziej windować ceny aktywów. Sprzężenie zwrotne jest szczególnie niebezpieczne, gdy gospodarstwa domowe lokują znaczną część majątku w jednym, mało płynnym aktywie. Zadłużenie nie jest jednak z natury destabilizujące. Może pomagać rodzinom wyrównywać dochody w czasie lub finansować produktywne inwestycje. Kluczowe jest to, czy pożyczki zwiększają przyszłe możliwości zarobkowe, czy też ich spłata zależy od nieustannego wzrostu wartości nieruchomości. Sygnałem ostrzegawczym nie jest sam dług, lecz jego wzrost szybszy niż dochodów, gdy kredytobiorcy i pożyczkodawcy liczą na dalszy wzrost cen.
Gospodarka cyfrowa nadal zależy od rzadkich gruntów i rent z widma częstotliwości
Nowa technologia, stara rzadkość. Boom internetowy przedstawiano jako zerwanie z gospodarką przemysłową. Harrison argumentuje, że internet nadal zależał od aktywów fizycznych: lokalizacji biur, kabli, miejsc pod anteny oraz dostępu do widma elektromagnetycznego. W Dolinie Krzemowej koszty mieszkań były tak wysokie, że podobno niektórzy pracujący ludzie spali w autobusie, by nie płacić miejscowych czynszów. Tymczasem firmy internetowe licytowały się o powierzchnie biurowe, podbijając czynsze i wypierając starsze przedsiębiorstwa.
Oddziel innowację od szumu. Narzędzia cyfrowe mogą rzeczywiście obniżać koszty i łączyć sprzedawców z klientami na odległość. Książka argumentuje jednak, że wzrost produktywności może zostać skapitalizowany w wartości gruntów, gdy dostęp do atrakcyjnych lokalizacji jest ograniczony. Spekulacja akcjami spółek stanowiła kolejną warstwę zjawiska: inwestorzy płacili za oczekiwane przyszłe dochody, niekiedy zanim firmy miały rentowne produkty. Technologia była nowa, ale pokusa niezarobionych zysków — nie.
Cenne jest rozróżnienie między innowacją a podziałem jej korzyści. Technologia może zwiększyć całkowitą produkcję, nie gwarantując, że pracownicy lub konsumenci zachowają z tego coś dla siebie. Jeśli nowe przedsiębiorstwo podnosi atrakcyjność danej lokalizacji, właściciele gruntów mogą przejąć część korzyści, pobierając wyższe czynsze. Nie należy jednak sprowadzać każdego cyfrowego sukcesu do spekulacji gruntami. Lepsza komunikacja może też umożliwiać tworzenie nowych produktów, ograniczać koszty poszukiwania i poszerzać konkurencję. Kluczowe pytanie ma charakter empiryczny: które korzyści wynikają z lepszej produkcji, a które z kontroli nad ograniczonym dostępem?
Stopy procentowe nie powstrzymają inflacji cen gruntów bez obciążania produktywnych kredytobiorców
Wąski wskaźnik inflacji wprowadza w błąd. Książka krytykuje cele inflacyjne koncentrujące się na cenach konsumpcyjnych i pomijające znaczną część wzrostu wartości gruntów. W latach 2000. ceny domów w Wielkiej Brytanii rosły znacznie szybciej niż wynosił oficjalny cel inflacyjny, a jednak Bank Anglii nie miał za zadanie bezpośrednio kontrolować cen aktywów. Odpowiedzialność za rynek mieszkaniowy spadała więc z powrotem na politykę fiskalną, która — jak twierdzi autor — nie zdołała powstrzymać spekulacji.
Jedno narzędzie oddziałuje na wiele sektorów. Podwyżka stóp procentowych może ograniczyć zaciąganie pożyczek, ale zwiększa też koszty przedsiębiorstw, które potrzebują kredytów na inwestycje i bieżącą działalność. Obniżka stóp może wspierać firmy, a jednocześnie zwiększać atrakcyjność nieruchomości dla nabywców. Autor argumentuje, że to mało precyzyjne narzędzie nie ustabilizuje gospodarki, jeśli decydenci ani nie mierzą wartości gruntów w odpowiedni sposób, ani nie zajmują się zasadami premiującymi zyski spekulacyjne.
Ta część wskazuje na rzeczywiste napięcie w polityce pieniężnej: stopy procentowe wpływają jednocześnie na wiele decyzji, podczas gdy nadmierny wzrost cen aktywów może koncentrować się na poszczególnych rynkach. Nie oznacza to, że stopy są bezużyteczne. Banki centralne mogą wpływać na warunki kredytowe i łączny popyt, ale nie są w stanie precyzyjnie regulować cen jednego rodzaju aktywów bez konsekwencji dla innych obszarów. Mocniejszym rozwiązaniem jest połączenie narzędzi monetarnych z przejrzystymi danymi o gruntach i starannie opracowanymi zasadami udzielania kredytów. Książka przekonująco krytykuje nadmierną pewność siebie, choć twierdzenie, że reforma fiskalna oparta na gruntach jest rozstrzygającym rozwiązaniem, wymaga odrębnych dowodów.
Spraw, by publiczne inwestycje zwracały społeczeństwu przyrost wartości gruntów
Infrastruktura zmienia wartość lokalizacji. Nowa droga, linia kolejowa lub szkoła może zwiększyć użyteczność i wartość pobliskich gruntów. Harrison argumentuje, że podatnicy często finansują taką inwestycję, podczas gdy znaczną część wynikających z niej korzyści przejmują okoliczni właściciele. Opisuje hiszpański syndykat nieruchomości, który w 2001 roku kupił willę na wybrzeżu, zanim wspierana ze środków publicznych autostrada została przedłużona wzdłuż wybrzeża. W ciągu trzech lat sprzedaż dwóch działek budowlanych mogła pokryć pierwotną cenę zakupu, a syndykat zachowywał willę.
Przejmuj wartość u jej źródła. Zasada przedstawiona w książce głosi, że inwestycje publiczne nie powinny po cichu stawać się prywatnym zyskiem. Opłaty powiązane z korzyściami płynącymi z nowej infrastruktury lub publiczne przejmowanie powstałego wzrostu wartości gruntów mogą pomóc sfinansować inwestycje i ograniczyć zyski spekulacyjne. Źle zaprojektowane daniny mogą jednak nadmiernie obciążyć niektóre działki albo nie uwzględnić wartości wytworzonej w innych miejscach, dlatego ważne są wycena i lokalny wymiar korzyści.
To klasyczny problem dóbr publicznych i kapitalizacji. Infrastruktura przynosi korzyści wykraczające poza bezpośrednich użytkowników, a okoliczne rynki nieruchomości mogą odzwierciedlać je w cenach. Przejęcie części tego przyrostu może lepiej powiązać ponoszących koszty z odnoszącymi korzyści, a zarazem ułatwić finansowanie projektów. Trudność polega na oszacowaniu wartości przypisywalnej danej inwestycji, oddzieleniu jej od szerszego wzrostu rynkowego i ochronie mieszkańców o niższych dochodach przed nagłymi kosztami. Zasada jest jaśniejsza niż każda konkretna danina: mierzyć przyrost wartości, ujawniać metodę i dostosować płatność do rzeczywistych korzyści.
Przenieś podatki z pracy na wartość gruntów tworzoną przez społeczności
Zmień to, co opodatkowuje państwo. Proponowanym przez Harrisona rozwiązaniem jest obniżenie podatków od płac, inwestycji i konsumpcji oraz zwiększenie dochodów publicznych z rent gruntowych i rent z zasobów naturalnych. Rentę definiuje on jako wartość przewyższającą koszty pracy i kapitału, często wynikającą z ograniczonej dostępności danego miejsca i otaczającej je społeczności. Coroczna opłata od gruntu zobowiązywałaby użytkowników do płacenia za zalety wykorzystywanych lokalizacji, ograniczając jednocześnie prywatny zysk z utrzymywania wartościowych gruntów bez użytkowania.
Wprowadzaj zmiany stopniowo, nie gwałtownie. Książka argumentuje, że opodatkowanie produktywnej działalności zniechęca do pracy i inwestowania, natomiast przejmowanie renty gruntowej może finansować wspólne usługi bez takiego bezpośredniego obciążenia. Przedstawia tę zmianę jako proces, a nie nagłe wywłaszczenie. Jej praktyczne uzasadnienie zależy od dokładności wycen, sprawiedliwego traktowania różnych lokalizacji i jasnego rozliczania wydatków z dochodów publicznych.
Propozycja łączy argument dotyczący bodźców z twierdzeniem o sprawiedliwości: należy opodatkowywać wartość związaną z lokalizacją, a nie wysiłek wkładany w tworzenie dóbr i usług. To rozróżnienie ma znaczenie ekonomiczne, ale wdrożenie nie jest automatyczne. Wyceny gruntów mogą być kwestionowane, a właściciele wartościowych działek, którzy mają niewielkie dochody pieniężne, mogą znaleźć się w trudnej sytuacji. Wiarygodne przejście wymagałoby przejrzystej wyceny, odpowiednich odroczeń oraz widocznych obniżek innych podatków. Siłą tej polityki jest pytanie, kto tworzy wartość i kto ją otrzymuje; jej wiarygodność zależy od uwzględnienia rzeczywistych skutków dystrybucyjnych.
Historia podatku gruntowego w Australii pokazuje, że częściowe pobieranie podatku nie likwiduje cykli
Naturalny eksperyment, ale z ograniczeniami. Australijskie rządy od pokoleń opodatkowują wartość gruntów, a wprowadzony w 1910 roku federalny podatek gruntowy obowiązywał do 1952 roku. Harrison argumentuje, że przez część tego okresu polityka ta pomogła ograniczyć spekulację gruntami, podkreślając zarazem, że później ją zniesiono. W latach 90. i 2000. wartość gruntów ponownie gwałtownie wzrosła, podczas gdy podatki oparte na gruntach przejmowały tylko niewielką część zysków. Według szacunków z książki w Nowej Południowej Walii właściciele zachowali około 88% dużego przyrostu wartości gruntów w latach 1993–2003.
Zakres opodatkowania przesądza o skutkach. Australia dysponowała rozległymi terenami, a mimo to w jej największych miastach koszty mieszkań gwałtownie rosły i występowały cykle na rynku nieruchomości. Nie chodzi o to, że jakikolwiek podatek gruntowy zapobiega recesjom, lecz o to, że niska lub nieregularna danina pozostawia w dużej mierze nienaruszoną zachętę do spekulacji.
Australia stanowi przydatną przeciwwagę dla poglądu, że obfitość gruntów automatycznie zapewnia przystępne cenowo mieszkania. Wartość gruntów zależy od dostępu do miejsc pracy i usług, a nie wyłącznie od powierzchni kraju. Historia tego państwa wskazuje też na znaczenie zakresu i ciągłości polityki: niewielki podatek przejmujący małą część przyrostu wartości może niewiele zmienić w zachowaniu. Zarazem porównania historyczne nie pozwalają oddzielić skutków opodatkowania od wpływu kredytu, zmian demograficznych czy innych zmian politycznych. Ten przykład przemawia za poważnym rozważeniem opodatkowania wartości gruntów, nie zaś za traktowaniem go jako gwarantowanego lekarstwa.
Domagaj się danych o gruntach, zanim zaufasz stanowczym twierdzeniom o stabilności gospodarczej
Mierz to, co pomijają modele. Książka porównuje lekceważenie danych o gruntach przez ekonomistów z przypadkiem NASA, która nie rozpoznała niebezpiecznego trendu ozonowego w odczytach rejestrowanych przez jej systemy, lecz uznawanych za anomalne. Rządy i banki centralne śledziły inflację konsumencką, podczas gdy wartość gruntów mogła dramatycznie rosnąć poza głównymi wskaźnikami. W 2004 roku analitycy przedstawiali skrajnie rozbieżne prognozy cen domów w Wielkiej Brytanii, a wysocy rangą decydenci przyznawali, że nie potrafią wiarygodnie przewidzieć, w jakim kierunku pójdą ceny.
Domagaj się dowodów, nie zapewnień. Krytyka Harrisona dotyczy instytucji, nie tylko konkretnych osób: słabe teorie i niepełne statystyki ułatwiają urzędnikom pomylenie przejściowego boomu z trwałą stabilnością. Czytelnicy powinni pytać, czy prognoza uwzględnia ceny gruntów, wzrost akcji kredytowej, zadłużenie gospodarstw domowych i rozkład korzyści. Pewny ton nie zastąpi modelu, który wyjaśnia, co mogłoby dowieść jego błędności.
Najważniejsza obywatelska lekcja książki jest taka, że wybór miar kształtuje uwagę polityków. Jeśli istotne aktywo jest mierzone niedokładnie, jego ryzyko może pozostać niewidoczne nawet dla kompetentnych urzędników. Współczesna analiza ekonomiczna korzysta na rozróżnieniu między prognozowaniem, monitorowaniem i wyjaśnianiem: model może słabo przewidywać dokładne punkty zwrotne, a mimo to wskazywać podatności warte śledzenia. Okresową prognozę samej książki należy poddać takiej samej kontroli, jakiej poddaje ona prognozy urzędowe. Powtarzalne dane, jasno określona niepewność i testy zapowiedziane z góry zwiększyłyby wiarygodność jej głównych twierdzeń i przydatność debaty publicznej.
Analiza
Boom Bust to argument ekonomiczny oparty na pomijanym rozróżnieniu: grunt nie jest wytworzonym aktywem takim jak budynek, a jego wartość może rosnąć z powodu ograniczonej dostępności, lokalizacji, inwestycji publicznych i zbiorowej działalności. Harrison wykorzystuje to rozróżnienie, by na nowo zinterpretować boom mieszkaniowy jako boom cen gruntów, a następnie łączy rosnącą wartość gruntów z zabezpieczeniami bankowymi, zadłużeniem gospodarstw domowych, spekulacyjnym budownictwem i recesją. Narracja prowadzi od klubu budowlanego w Birmingham w 1775 roku przez cykle w Wielkiej Brytanii, boom internetowy i Australię aż po prognozę kryzysu na 2010 rok. Proponowane rozwiązanie polega na odejściu od podatków od pracy i inwestycji na rzecz publicznego przejmowania rent gruntowych i rent z zasobów naturalnych.
Trwałym wkładem tego argumentu jest podkreślenie, że modele makroekonomiczne powinny śledzić aktywo, od którego najbardziej zależą gospodarstwa domowe, oraz zabezpieczenie, na którym w największym stopniu polegają banki. Książka pyta też, kto czerpie korzyści z dróg, kolei i innych inwestycji publicznych. Są to konkretne pytania o pomiar i podział, a nie tylko preferencje ideologiczne. Krytyka stanowczych prognoz banków centralnych jest szczególnie przekonująca, gdy urzędnicy przyznają, że modele są słabe, a mimo to przedstawiają politykę jako precyzyjne narzędzie kontroli.
Najmniej przekonującym elementem jest powracający cykl 18-letni. Spójna opowieść o okresie spłaty kredytów hipotecznych i budownictwie nie dowodzi, że recesje następują według stałego harmonogramu. Wydarzeń historycznych jest wiele, daty można wybierać lub klasyfikować elastycznie, a sama książka wskazuje wojny i zmiany polityki jako czynniki zakłócające. Cykl należy zatem traktować jako hipotezę podlegającą testom, a nie ustalone prawo ekonomiczne. Twierdzenie przyczynowe, że opodatkowanie gruntów w znacznym stopniu wyeliminowałoby niestabilność, wymaga również porównawczych dowodów wykraczających poza przykłady historyczne i szacunkowe wyliczenia.
Rzetelny test empiryczny oddzieliłby ceny gruntów od wartości budynków w różnych regionach i krajach, a następnie porównałby wzrost akcji kredytowej, budownictwo, zatrudnienie i spowolnienia przed zmianami podatków gruntowych i po nich. Takie badanie mogłoby ustalić, kiedy wzrost wartości gruntów poprzedza kryzysy, kiedy tylko odzwierciedla szerszy popyt oraz które modele opodatkowania pozwalają przejąć tę wartość, nie obciążając właścicieli dysponujących niewielkimi zasobami gotówki. Książka jest najbardziej przydatna jako program badawczy i wyzwanie dla konwencjonalnych metod pomiaru, nawet jeśli jej najśmielsze prognozy i twierdzenia dotyczące polityki wciąż wymagają dowodów.
Inni czytali również
Słowniczek
ekonomiczne prawo absorpcji
wzrost produktywności trafia do renty gruntowejOkreślenie Harrisona na tendencję, zgodnie z którą korzyści płynące z technologii, niższych kosztów lub polityki publicznej są przejmowane w postaci renty gruntowej, gdy nie pochłaniają ich konkurencja i wzrost płac. Na przykład nowe połączenie transportowe może podnieść wartość pobliskich gruntów. Koncepcja ta wyjaśnia, dlaczego produktywność może rosnąć, a właściciele gruntów otrzymują coraz większą część korzyści.
cykl 18-letni
proponowany cykl napędzany rynkiem nieruchomościUjęcie Harrisona opisujące powtarzający się wzorzec gospodarczy trwający około 18 lat, od jednego spowolnienia do następnego. Łączy go z budownictwem mieszkaniowym, cenami gruntów, kredytem, osłabieniem w połowie cyklu i późnym boomem spekulacyjnym. Książka wykorzystuje ten wzorzec do interpretacji historycznych recesji i przewidywania przyszłych, należy go jednak traktować jako hipotezę, a nie ustalone uniwersalne prawo.
towarzystwo kończące działalność (Terminating Society)
wzajemny klub finansujący zakup domówWczesna kasa budowlana, w której członkowie łączyli regularne składki, aby finansować zakup domów. Ci, którzy otrzymali dom wcześniej, nadal wpłacali składki, podczas gdy pozostali czekali, aż zgromadzi się wystarczająca suma na ich kolej. Grupa kończyła działalność, gdy wszyscy członkowie uzyskali domy. Harrison wykorzystuje ten model, by wyjaśnić, jak oprocentowanie w wysokości 5% i mniej więcej 14 lat wpłat kształtowały finansowanie mieszkalnictwa.
Klątwa zwycięzcy
wygrana dzięki przepłaceniuPojęcie z teorii aukcji opisujące sytuację, w której zwycięskim oferentem może być osoba, która najbardziej zawyża wartość danego dobra. Harrison odnosi je do spekulacji gruntami na późnym etapie cyklu: nabywcy rywalizują, licząc na przyszły wzrost cen, i mogą zaoferować kwotę wyższą, niż uzasadniają czynsze lub dochody. Tak wysoka cena szkodzi nabywcy i sprawia, że grunty stają się mniej dostępne dla innych.
renta gruntowa
nadwyżka wynikająca z dostępu do gruntówW książce renta ekonomiczna to dochód przypadający na grunty lub zasoby naturalne po uwzględnieniu kosztów pracy i wytworzonego kapitału. Różni się od opłaty za budynek lub inne ulepszenie. Renta może odzwierciedlać żyzność, położenie, infrastrukturę lub kontrolę nad rzadkim zasobem, a Harrison twierdzi, że może stanowić źródło dochodów publicznych.
państwo podatkowe
rząd finansowany z podatkówOkreślenie Harrisona na system, w którym rząd finansuje usługi publiczne przede wszystkim przez opodatkowanie dochodów, zakupów i działalności produkcyjnej, zamiast pobierać renty gruntowe i dochody z zasobów. Harrison twierdzi, że taki układ może zniechęcać do pracy i inwestowania, pozostawiając zarazem większość wzrostu wartości gruntów w rękach prywatnych. Proponuje w zamian obniżyć podatki od dochodów z pracy i w większym stopniu pobierać wartość przypisaną gruntom.
doktryna Titanica (Titanic Doctrine)
pewność siebie mimo niewidocznych zagrożeńOkreślenie Harrisona na pewność, z jaką bankierzy centralni i przywódcy polityczni twierdzą, że potrafią sterować gospodarką, choć nie rozpoznają poważnych zagrożeń. Obraz ten przedstawia urzędników kierujących statkiem, niezdolnych dostrzec niebezpieczeństw przed nim. Termin ten krytykuje uspokajające zapewnienia, którym nie towarzyszą odpowiednie dane o gruntach, wiarygodne prognozy ani jasny opis mechanizmu powstawania niestabilności finansowej.
Pobierz PDF
Pobierz EPUB
.epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.