Rozpocznij darmowy okres próbny
Popularne Nowości Gatunki Autorzy
EnglishEnglish
EspañolSpanish
简体中文Chinese
繁體中文Chinese (Traditional)
FrançaisFrench
DeutschGerman
日本語Japanese
PortuguêsPortuguese
ItalianoItalian
한국어Korean
РусскийRussian
NederlandsDutch
العربيةArabic
PolskiPolish
हिन्दीHindi
Tiếng ViệtVietnamese
SvenskaSwedish
ΕλληνικάGreek
TürkçeTurkish
ไทยThai
ČeštinaCzech
RomânăRomanian
MagyarHungarian
УкраїнськаUkrainian
IndonesiaIndonesian
DanskDanish
SuomiFinnish
БългарскиBulgarian
עבריתHebrew
NorskNorwegian
HrvatskiCroatian
CatalàCatalan
SlovenčinaSlovak
LietuviųLithuanian
SlovenščinaSlovenian
СрпскиSerbian
EestiEstonian
LatviešuLatvian
فارسیPersian
മലയാളംMalayalam
தமிழ்Tamil
اردوUrdu
Wyszukiwanie...
SoBrief
Gambling on Development

Gambling on Development

Dlaczego rozsądne plany rozwojowe w niektórych krajach przynoszą efekty, a w innych znikają bez śladu?
autor: Stefan Dercon 2022 360 stron
4.02
275 ocen
Słuchaj
Immersyjne
V2.3
Amazon Kindle Audible
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Odblokuj słuchanie i więcej!
Kontynuuj

Kluczowe wnioski

Wzrost zaczyna się wtedy, gdy wpływowe grupy ryzykują krótkoterminowe korzyści na rzecz wspólnej przyszłości.

Dwa spotkania, dwie rzeczywistości. W Kinszasie Dercon słuchał, jak grupa elegancko ubranych doradców przedstawia rozsądne plany rozwoju Demokratycznej Republiki Konga. Wątpił, czy zostaną zrealizowane. W Etiopii urzędnicy omawiali niedoskonały plan, ale wyraźnie byli zdecydowani go wdrożyć. Przez kolejnych piętnaście lat etiopska gospodarka rosła o ponad 7 procent rocznie w przeliczeniu na mieszkańca, podczas gdy DRK pozostawała daleko w tyle.

Decydująca różnica. Dercon nazywa podstawowe zobowiązanie układem na rzecz rozwoju (development bargain): nieformalnym porozumieniem między wpływowymi grupami politycznymi i gospodarczymi, by dążyć do wzrostu i szerszego rozwoju. Wymaga ono, by ludzie u władzy zgodzili się odłożyć korzyści w czasie, zainwestować zasoby i dopuścić nowych uczestników gospodarki, którzy mogą zagrozić ich pozycji. Polityka ma znaczenie, ale jej obecność na papierze niewiele mówi o tym, czy ci, którzy kontrolują państwo, zamierzają działać.

Analiza

To zestawienie pozwala odróżnić znajomość polityki od politycznego zaangażowania. Rządy mogą posługiwać się językiem reform, nie zmieniając bodźców, które kierują ich decyzjami. Przypomina to problem wiarygodnego zobowiązania: obietnice stają się przekonujące, gdy instytucje i wpływowi aktorzy mają powody, by ich dotrzymać. Ta koncepcja pomaga też wyjaśnić, dlaczego trafne porady techniczne mogą pozostać bezskuteczne. Jej ograniczeniem jest możliwość pomiaru. O zaangażowaniu wnioskuje się na podstawie działań i rezultatów, przez co wyjaśnienie może być bardziej przekonujące po sukcesie niż przed nim. Najlepiej sprawdza się jako wskazówka, by pytać, kto odnosi korzyści, kto ponosi koszty i kto może egzekwować warunki układu.

Oceniaj układ w danym kraju pod kątem jego trwałości, zdolności państwa i gotowości do korygowania błędów.

Trzy praktyczne kryteria. Układ na rzecz rozwoju wymaga trwałego porozumienia politycznego, które ogranicza konflikty i daje decydentom czas na inwestowanie. Państwo musi być na tyle sprawne, by realizować użyteczną politykę, a zarazem nie podejmować zadań, którym nie podoła. Przywódcy muszą też dopuszczać uczenie się i korekty, gdy polityka zawodzi, nawet jeśli zmiana kursu jest niewygodna dla wpływowych interesów.

Ambicje muszą odpowiadać możliwościom. Etiopia wykorzystywała silną administrację centralną do realizacji ambitnych planów. Indonezja, dysponująca słabszym i bardziej spornym aparatem państwowym, w większym stopniu polegała na powściągliwości, rynkach i technokratach. Żaden z tych krajów nie przedstawia uniwersalnego modelu. W obu przypadkach należy pytać, czy działania państwa odpowiadają jego rzeczywistym możliwościom i czy słabe wyniki prowadzą do korekt, zamiast do kolejnego dopracowanego dokumentu strategicznego.

Analiza

To zwięzły sposób diagnozowania ekonomii politycznej bez sprowadzania jej do jednego wskaźnika instytucjonalnego. Łączy stabilność, kompetencje administracyjne i mechanizmy informacji zwrotnej — trzy warunki wzajemnie się wzmacniające: inwestowanie wymaga przewidywalności, wdrażanie potrzebuje sprawnych organizacji, a dostosowywanie polityki — informacji, której przywódcy są gotowi wysłuchać. Element informacji zwrotnej jest szczególnie ważny, bo polityka rozwojowa to niepewny eksperyment, a nie instrukcja inżynieryjna gwarantująca rezultat. Stabilność może jednak chronić niesprawiedliwy układ równie skutecznie jak produktywny. Dlatego trzeba pytać nie tylko o to, czy układ przetrwa, lecz także czyją ochronę i czyje szanse zabezpiecza.

Ucz się od chińskich eksperymentów, a nie od widocznego pakietu polityki, który Chiny upowszechniły.

Polityka to nie metoda. Wzrost Chin po 1979 roku często sprowadza się do prostego przepisu: budować infrastrukturę, tworzyć specjalne strefy ekonomiczne i pozwolić państwu przewodzić. Dercon twierdzi, że pomija to kluczowe zmiany polityczne i administracyjne stojące za rezultatami. Rolnicy i samorządy zyskali większą swobodę podejmowania decyzji, a urzędników oceniano raczej na podstawie wyników niż przestrzegania jednej narzuconej ścieżki.

Niepowodzenie było częścią procesu. Rząd Deng Xiaopinga przetestował cztery pierwsze strefy gospodarcze; Shenzhen zdobył sławę, podczas gdy pozostałe eksperymenty początkowo wypadały gorzej. Władze analizowały przebieg wydarzeń, rezygnowały z nieudanych przedsięwzięć i rozwijały te, które się sprawdziły. Indonezja postawiła na bardziej powściągliwe państwo, a Indie zmieniły kurs po kryzysie gospodarczym w 1991 roku. Różne drogi mogą prowadzić do celu, jeśli przywódcy dopuszczają dostosowanie działań.

Analiza

Głębsza lekcja dotyczy uczenia się instytucji, a nie konkretnej polityki przemysłowej. W teorii organizacji eksperymentowanie przynosi korzyści tylko wtedy, gdy informacja zwrotna zmienia decyzje; pilotaże, których nie można przerwać, są rytuałem, a nie systemem uczenia się. Przykład Chin przestrzega też przed kopiowaniem widocznych rezultatów przy pomijaniu warunków, które umożliwiły ich osiągnięcie, w tym zasięgu administracji i dyscypliny politycznej. Możliwość eksperymentowania może być jednak nierówno rozłożona. Ocena odgórna może premiować mierzalną produkcję, a jednocześnie tłumić szkody trudniejsze do zmierzenia, takie jak utrata swobód czy nierówny podział kosztów. Dostosowywanie polityki jest cenne, ale warto krytycznie oceniać, jak definiuje się sukces.

Śledź ubóstwo i stan zdrowia obok PKB; sam wzrost może ukrywać, kogo pozostawia w tyle.

Globalny obraz się zmienił. W latach 1990–2017 liczba osób żyjących w skrajnym ubóstwie spadła z ponad 1,9 miliarda do około 700 milionów. Za znaczną część tej poprawy odpowiadały Chiny, Indonezja, Wietnam, Indie i Bangladesz. W Afryce Subsaharyjskiej odsetek osób żyjących w skrajnym ubóstwie zmalał, ale wzrost liczby ludności sprawił, że w 2018 roku skrajnie ubogich było około 150 milionów więcej niż w 1990 roku.

Dochód to nie cała historia. Wskaźniki przeżywalności dzieci i dzietności zasadniczo odzwierciedlają dane o ubóstwie, dając inne sposoby oceny zmian warunków życia. PKB na mieszkańca może rosnąć, nie pokazując, jak rozkładają się korzyści ani czy rodziny zyskują dostęp do opieki zdrowotnej, edukacji i bezpieczeństwa. Szacunki ubóstwa opierają się też na niedoskonałych danych i spornej międzynarodowej granicy ubóstwa, dlatego ogólny kierunek zmian jest bardziej wiarygodny niż każde precyzyjne porównanie.

Analiza

Takie zestawienie wskaźników pozwala uniknąć dwóch częstych błędów: traktowania PKB jako pełnej miary dobrobytu oraz odrzucania niedoskonałych statystyk ubóstwa jako bezużytecznych. Wiele miar zapewnia swego rodzaju triangulację. Jeśli dochody, przeżywalność dzieci i dostęp do edukacji zmieniają się w tym samym kierunku, rośnie pewność co do ogólnego trendu, mimo wad każdej z miar. Zestawienie pokazuje też, dlaczego wzrost liczby ludności zmienia interpretację postępu: odsetek osób ubogich może spadać, a ich liczba rosnąć. Dane te opisują populacje, a nie indywidualne losy, dlatego średnie krajowe nie powinny zacierać trwałych różnic wewnątrz państw.

Zasoby naturalne wzmacniają skutki wyborów politycznych; nie przesądzają o losie kraju.

Dochody rentierskie mogą finansować rozwój albo przechwytywanie zasobów. Indonezja wykorzystywała dochody z ropy naftowej do wspierania produktywnych inwestycji i poszerzania bazy gospodarczej. W Nigerii polityka wciąż w dużej mierze polegała na dzieleniu dochodów z ropy między powiązane grupy, podczas gdy usługi publiczne i dywersyfikacja pozostawały w tyle. W DRK bogactwo mineralne pomogło utrzymać drapieżne państwo, w którym urzędnicy i pośrednicy czerpali zyski, a zwykła działalność gospodarcza napotykała przeszkody.

Kluczową kwestią jest podział. Rządy krajów zasobnych w surowce muszą decydować, czy przeznaczać dochody na bieżącą konsumpcję, inwestować w nowe źródła wzrostu i odpowiedzialnie radzić sobie z wahaniami cen. Łączne dochody Nigerii z ropy były znaczne, ale w przeliczeniu na mieszkańca — skromne, a elity polityczne przechwytywały dużą ich część. Boom surowcowy może umocnić układ na rzecz rozwoju, ale może też zmniejszyć zależność przywódców od obywateli i produktywnych przedsiębiorstw.

Analiza

To ujęcie zastępuje koncepcję mechanicznej „klątwy surowcowej” mechanizmem politycznym: skoncentrowane dochody mogą zmniejszać potrzebę budowania szerokiej bazy podatkowej lub negocjowania z obywatelami. Takie spojrzenie łączy finanse publiczne z odpowiedzialnością, ponieważ zależność od podatników może skłaniać do wyjaśniania, jak wykorzystuje się pieniądze. Mechanizm ten nie przesądza jednak o rezultacie. Odmienna ścieżka Indonezji pokazuje, że instytucje i koalicje polityczne mogą kierować dochody rentierskie na różne cele. Gospodarowanie zasobami należy więc oceniać na podstawie rzeczywistych decyzji budżetowych, inwestycji i skutków społecznych, a nie samej geologii kraju czy formalnych zasad regulujących wydobycie ropy i minerałów.

Wybory mają znaczenie, gdy wyborcy nagradzają wyniki, a nie tylko tożsamość lub dostęp do patronażu.

Demokracja nie jest przełącznikiem rozwoju. Podczas kryzysu wyborczego w Kenii w 2007 roku lojalność etniczna i manipulacje polityczne przeważyły nad oceną gospodarczego dorobku urzędującego przywódcy. Zasoby publiczne od dawna trafiały w nieproporcjonalnym stopniu do grup faworyzowanych politycznie. Dla odmiany wyborcy w Ghanie wielokrotnie godzili się na zmianę partii rządzących, a politycy odczuwali presję, by dostarczać widoczne rezultaty. Wzrost Ugandy wspierały technokraci i stosunkowo zdyscyplinowane zarządzanie gospodarką, mimo poważnych ograniczeń konkurencji politycznej.

Patrz na bodźce, nie etykiety. Rządy autorytarne nie gwarantują wzrostu, a wybory nie zapewniają automatycznie odpowiedzialności. Układy polityczne mogą obejmować patronaż, a mimo to pozostawiać przestrzeń dla rozwoju, jak sugerują doświadczenia Ghany. Decentralizacja przewidziana w konstytucji Kenii stwarzała możliwość lokalnej rozliczalności, ale mogła też zdecentralizować ten sam system patronażu. Instytucje mają znaczenie ze względu na zachowania, do których skłaniają, a nie tylko na swoje nazwy.

Analiza

To zestawienie precyzuje debatę o konkurencji politycznej, wykraczając poza prosty podział na demokrację i autokrację. Wybory mogą zwiększać rozliczalność, gdy wyborcy potrafią obserwować wyniki, zjednoczyć się wokół ich oceny i wiarygodnie odsunąć przywódców od władzy. Gdy dominuje tożsamość polityczna lub dostęp do świadczeń państwowych, głosowanie może zamiast tego umacniać klientelizm. Jest to zgodne z szerszym rozróżnieniem między instytucjami formalnymi a ich rzeczywistym funkcjonowaniem. Głosowanie oparte na ocenie wyników nie musi jednak sprzyjać wszystkim: wyborcy mogą nagradzać szybkie korzyści kosztem długofalowych inwestycji, a lokalna decentralizacja może odtwarzać wykluczenie na mniejszą skalę. Jakość wyborów najlepiej oceniać na podstawie tego, jakie zachowania polityczne zmieniają.

Pokój jest trwały, gdy układ gospodarczy sprawia, że współpraca bardziej się opłaca niż konflikt.

Zawieszenie broni wymaga układu. W Sudanie Południowym dochody z ropy sprawiły, że niepodległość i porozumienia pokojowe stały się dla rywalizujących elit korzystne finansowo. Spadek cen ropy, słabe przywództwo i rywalizacja o kurczące się korzyści zdestabilizowały jednak porozumienie. Pomoc humanitarna chroniła ludzi, ale równoległe systemy świadczenia usług pozwalały też przywódcom zbrojnym uchylać się od odpowiedzialności za dobrobyt lokalnych społeczności. W Afganistanie zadziałał inny czynnik: wieloletnie zagraniczne wydatki wojskowe i pomocowe stworzyły gospodarkę uzależnioną od kontraktów związanych z bezpieczeństwem i finansowania zewnętrznego, utrudniając zawarcie trwałego porozumienia pokojowego.

Mniej ambitne porozumienia też mogą ratować życie. W Somalilandzie przedsiębiorcy pomagali finansować negocjacje i zależało im na utrzymaniu otwartego handlu. Libański system podziału władzy wiązał wpływowe grupy z gospodarczymi korzyściami pokoju, a polityczni rywale w Nepalu wycofali się z konfliktu. Te porozumienia były niedoskonałe, ale dawały uczestnikom powody, by chronić stabilność.

Analiza

Ujęcie gospodarcze wyjaśnia, dlaczego porozumienia pokojowe mogą zawodzić, nawet gdy ich język polityczny brzmi inkluzywnie. Jeśli porozumienie nie zapewnia wiarygodnych korzyści albo korzyści te znikają, jego zwolennicy mogą je porzucić. Jest to zarówno problem wiarygodnego zobowiązania, jak i podziału: każda grupa obawia się, że po ustaniu przemocy pozostałe zagarną więcej. Przypadki te pokazują również, że pokój i sprawiedliwość nie są tym samym. Porozumienie, które wygasza konflikt, może utrwalać wykluczenie lub korupcję. Jego doraźna wartość może być ogromna, ale trwały pokój wymaga przejścia od bezpieczeństwa elit do szerszego bezpieczeństwa publicznego i źródeł utrzymania.

Bangladesz pokazuje, że słabe państwo może sprzyjać wzrostowi, jeśli go nie blokuje.

Zaskakująca droga ku rozwojowi. Bangladesz wyszedł z krwawej wojny o niepodległość i klęski głodu z niestabilnym, słabym rządem. Mimo to odsetek osób żyjących w ubóstwie spadł z szacowanych 44 procent w 1991 roku do około 15 procent w 2016 roku. Eksport odzieży wzrósł z 32 milionów dolarów w 1984 roku do 34 miliardów dolarów w 2019 roku, a przekazy pieniężne i rosnące płace na wsi przyniosły dochody wykraczające poza zatrudnienie w fabrykach.

Inni wypełnili luki. Państwo na ogół pozwalało producentom odzieży rozwijać działalność i wprowadzało praktyczne korekty, zamiast próbować kierować całą gospodarką. Organizacje pozarządowe, zwłaszcza BRAC, na dużą skalę pomagały zapewniać opiekę zdrowotną, edukację i wsparcie najuboższym. Spadek dzietności i poprawa przeżywalności dzieci odzwierciedlają szersze przemiany społeczne. Sukces kraju nie wynikał z nadrzędnego planu ani nie dowodził, że słabe państwo jest rozwiązaniem idealnym; opierał się na pragmatycznych wyborach i zdolnych do działania organizacjach.

Analiza

Bangladesz poszerza wachlarz możliwych ścieżek rozwoju. Silne przywództwo państwa nie jest jedyną drogą do postępu, jeśli przedsiębiorstwa potrafią wykorzystać możliwości eksportowe, a lokalne organizacje świadczą usługi, z którymi państwo sobie nie radzi. Przypadek ten podkreśla też, że wzrost staje się bardziej inkluzywny dzięki popytowi na pracę, zatrudnieniu kobiet, opiece zdrowotnej i edukacji, a nie samemu eksportowi. Model ten ma jednak słabe punkty: eksport odzieży dominuje, a organizacje pozarządowe nie mogą trwale zastępować odpowiedzialnych instytucji publicznych. Lekcja nie brzmi: państwo powinno zniknąć. Państwo może pomagać, umożliwiając działanie sprawnym podmiotom, zamiast monopolizować każde zadanie.

Kieruj pomoc tam, gdzie lokalne zaangażowanie może przekształcić krótkoterminowe wsparcie w trwałe zdolności.

Traktuj pomoc jak inwestycję. Dercon czerpie z podejścia Warrena Buffetta, cierpliwego inwestora: oceń, kto będzie zarządzał zasobami, czy można oczekiwać wiarygodnego długofalowego zwrotu i czy odbiorcy są zaangażowani w realizację celu. W krajach zmierzających ku układowi na rzecz rozwoju pomoc może wspierać plany wybierane lokalnie, sprawne instytucje publiczne i eksperymentowanie. Ghana, Bangladesz, Etiopia i Rwanda pokazują sytuacje, w których pomoc była zbieżna z działaniami krajowymi, choć w żadnym z tych państw nie brakowało korupcji ani błędów politycznych.

Sama potrzeba to za mało. Tam, gdzie brakuje takiego zaangażowania, pomoc może łagodzić cierpienie, ale może też finansować patronaż lub zwalniać rządy z obowiązku budowania usług publicznych. Rozwiązaniem nie jest automatyczne wycofanie pomocy. Projektuj wsparcie z myślą o lokalnej skali i trwałości, wzmacniaj sprawne systemy publiczne lub społeczne i przygotowuj się na kryzysy, rozwijając siatki bezpieczeństwa i usługi zdrowotne, zamiast polegać wyłącznie na apelach o pomoc w nagłych wypadkach.

Analiza

Analogia do inwestycji utrudnia pomijanie politycznych skutków pomocy. Dotacja to nie tylko pieniądze na projekt; zmienia to, które organizacje dysponują zasobami, na których przywódców wywierana jest presja i kto odpowiada za wyniki. Sugeruje to, że pomoc należy oceniać zarówno pod kątem doraźnych rezultatów, jak i systemów, które wzmacnia. Takie podejście rodzi trudny dylemat etyczny: kierowanie większego wsparcia do obiecujących rządów grozi zaniedbaniem ludzi w najgorzej zarządzanych miejscach. Warto odróżnić wybiórcze wsparcie transformacji kierowanej przez państwo od zasadniczej pomocy dla osób narażonych na niebezpieczeństwo, przy jednoczesnym zabezpieczeniu przed przekształceniem pomocy doraźnej w substytut odpowiedzialności publicznej.

Zmień globalne zasady, które bardziej nagradzają przechwytywanie rent niż produktywne inwestycje.

Bodźce zewnętrzne kształtują krajowe układy. Preferencyjny dostęp do rynków zamożnych krajów może zwiększać atrakcyjność eksportu pracochłonnych produktów, jak pokazały warunki handlowe sprzyjające bangladeskiemu przemysłowi odzieżowemu i innym azjatyckim producentom. Z kolei nieprzejrzyste finanse offshore ułatwiają ukrywanie majątku i utrwalanie drapieżnych układów politycznych. Większa przejrzystość informacji o właścicielach aktywów oraz egzekwowanie przepisów przeciwko międzynarodowej korupcji mogłyby ograniczyć te korzyści.

Wspólne zagrożenia wymagają wspólnych działań. Książka wskazuje też na stabilność klimatu, zapobieganie konfliktom i użyteczne badania jako globalne dobra publiczne — korzyści, z których może jednocześnie korzystać wiele krajów. Uboższe kraje potrzebują przestrzeni do rozwoju z wykorzystaniem ścieżek niskoemisyjnych, podczas gdy bogatsze państwa ponoszą znaczną odpowiedzialność za emisje oraz zasady regulujące handel i finanse. Środki te nie stworzą krajowego układu na rzecz rozwoju, ale mogą zwiększyć szanse przywódców i przedsiębiorstw gotowych inwestować z myślą o długim horyzoncie.

Analiza

To przesuwa uwagę z wielkości pomocy na międzynarodowe otoczenie inwestycji. Dostęp do rynków może zwiększać opłacalność tworzenia przedsiębiorstw i łańcuchów dostaw, podczas gdy tajemnica finansowa obniża koszt kradzieży i ukrywania majątku publicznego. W tym sensie globalna polityka jest częścią krajowej ekonomii politycznej, a nie odrębnym tłem. Argument ten przeciwstawia się też fałszywemu wyborowi między wzrostem a działaniami na rzecz klimatu, wskazując na czystszą energię i infrastrukturę. Pozostaje jednak zastrzeżenie: preferencje i zasady przejrzystości są skuteczne tylko w takim stopniu, w jakim są dobrze zaprojektowane i egzekwowane. Reformy międzynarodowe mogą zmieniać bodźce, ale o sposobie wykorzystania możliwości nadal decydują lokalne koalicje.

Analiza

Najważniejszym wkładem Dercona jest przeniesienie rozważań o rozwoju z półki z przepisami politycznymi na sporną arenę układów politycznych. Jego przykłady wyraźnie pokazują różnicę: podobne zalecenia mogą być szczere w jednym miejscu, a w innym stanowić teatr. Układ na rzecz rozwoju pozwala powiązać stabilność polityczną, podział korzyści gospodarczych, zdolności administracyjne i uczenie się, nie zakładając, że wszystkie kraje odnoszące sukces muszą mieć ten sam ustrój lub realizować jeden plan gospodarczy. Szczególnie przekonująco wyjaśnia, dlaczego rozsądna polityka bywa wdrażana w jednych miejscach, a w innych ignorowana.

Ujęcie to jest również celowo praktyczne. Kieruje uwagę na to, kto kontroluje zasoby publiczne, co może zyskać i czy instytucje potrafią korygować niepowodzenia. Pomaga zrozumieć, dlaczego bogactwo naturalne, wybory, formalne przepisy czy pomoc zagraniczna nie powinny być analizowane w oderwaniu od siebie. Bangladesz komplikuje teorie skoncentrowane na państwie; Chiny — zalecenia wolnorynkowe; Ghana i Indonezja — twierdzenia, że patronaż uniemożliwia wzrost.

Główne ryzyko analityczne polega na błędnym kole. O kraju mówi się, że ma układ na rzecz rozwoju, ponieważ gospodarka rośnie, a dobrobyt się poprawia, po czym wzrost i dobrobyt tłumaczy się istnieniem takiego układu. Pojęcie staje się użyteczniejsze, gdy traktuje się je jako zestaw mechanizmów, które można poddać weryfikacji — w tym rzeczywiste wybory inwestycyjne, wdrażanie, ciągłość polityczną i reakcję na niepowodzenia — zamiast jako etykietę przypisywaną po fakcie krajom odnoszącym sukces. Drugi problem dotyczy tego, czyj rozwój się liczy. Koalicje elit mogą szybko ograniczać ubóstwo, a zarazem ograniczać głos polityczny obywateli; porozumienia pokojowe mogą stabilizować władzę, nie dzieląc sprawiedliwie jej korzyści. Wyniki te nie muszą być powodem do odrzucenia tego ujęcia; pokazują, dlaczego wzrost, dobrobyt, inkluzywność i wolność należy mierzyć oddzielnie.

Wniosek dla praktyków jest wymagający: pomoc powinna uwzględniać politykę, mieć jasno określone i wybiórcze cele oraz cechować się pokorą wobec wpływu zewnętrznych podmiotów. Wspieranie krajowego zaangażowania jest bardziej wiarygodne niż narzucanie gotowego wzorca, ale mieszkańcy państw upadających nie mogą po prostu czekać, aż bodźce skłaniające elity do działania się zmienią. Najlepsza interpretacja łączy więc dwa zobowiązania: nie mylić pieniędzy z transformacją i nie pozwalać, by sceptycyzm wobec możliwości transformacji stał się wymówką do porzucenia ludzi w pilnej potrzebie.

Podsumowanie w 30 sekund
Postęp gospodarczy zależy mniej od przyjęcia właściwej polityki niż od tego, czy wpływowe grupy będą wspierać inwestycje, tolerować pojawianie się nowych konkurentów i korygować błędy. Rządy potrzebują zdolności wystarczających do realizacji realistycznych planów, ale niekoniecznie do kontrolowania każdego sektora. Wybory, zasoby naturalne i pomoc przynoszą korzyści tylko wtedy, gdy premiują produktywne decyzje, a nie patronaż. Postępy należy mierzyć, uwzględniając ubóstwo, zdrowie i dochody, a międzynarodowe zasady handlu i finansów kształtować tak, by sprzyjały inwestycjom, a nie eksploatacji.
Zawiera spoilery

Ostatnia aktualizacja:

Zgłoś problem

Podsumowanie recenzji

4.02 z 5
Średnia z 275 ocen z Goodreads i Amazon.

Gambling on Development zbiera mieszane recenzje, a jego średnia ocena wynosi 4,03 na 5. Czytelnicy doceniają główną tezę Dercona o znaczeniu zaangażowania elit na rzecz rozwoju oraz spostrzeżenia oparte na jego osobistych doświadczeniach. Wielu uważa książkę za pouczającą i dobrze udokumentowaną, chwaląc studia przypadków poszczególnych krajów i krytykę konwencjonalnych teorii rozwoju. Niektórzy krytykują jednak styl jako powtarzalny i nieporadny, inni zaś twierdzą, że główna idea jest niewystarczająco pogłębiona lub pomija pewne aspekty rozwoju. Ogólnie książka jest postrzegana jako wartościowy wkład w literaturę poświęconą ekonomii rozwoju.

Twoja ocena:
4.45
269 ocen
Chcesz przeczytać całą książkę?

Słowniczek

Układ na rzecz rozwoju (development bargain)

Zaangażowanie elit na rzecz rozwoju

Nieformalne porozumienie wpływowych grup politycznych i gospodarczych, by dążyć do wzrostu i szeroko rozumianego rozwoju. Wymaga dostatecznej stabilności politycznej, by podejmować długofalowe decyzje, wykorzystywania państwa w sposób dostosowany do jego możliwości oraz gotowości do wyciągania wniosków z błędów. Nie jest sztywnym wzorcem polityki ani formalną umową; może być kruche lub kwestionowane.

Układ elit

Porozumienie wpływowych grup

Nieformalne porozumienie polityczno-gospodarcze określające, jak wpływowe grupy dzielą się władzą i dostępem do zasobów kraju. Może podtrzymywać pokój i porządek, ale może też stawiać patronaż, eksploatację lub wąskie interesy grupowe ponad szeroko rozumianym rozwojem. Układ na rzecz rozwoju jest jednym z możliwych rodzajów układu elit.

Klientelizm

Poparcie wymieniane na przysługi

Relacja polityczna, w której patroni przyznają klientom, którzy ich popierają, posady, kontrakty, usługi lub inne korzyści. Może funkcjonować za pośrednictwem formalnych instytucji państwowych i nieformalnych sieci osobistych. Klientelizm nie musi być wyjątkowym naruszeniem systemu; może stanowić rutynowy sposób utrzymywania władzy politycznej — czasem współistniejący ze wzrostem, a czasem odbywający się jego kosztem.

Państwo-hipopotam (hippo state)

Formalne państwo, nieformalne sieci

Metafora Dercona opisująca państwo, którego widoczne instytucje, takie jak sądy, ministerstwa i parlament, ukazują jedynie niewielką część tego, jak działa władza. Pod powierzchnią znajdują się nieformalne sieci powiązań osobistych, biznesowych, etnicznych i politycznych, które wpływają na decyzje i podział korzyści. Sieci te mogą wspierać rządzenie, ale mogą też sprawiać, że państwo koncentruje się na patronażu.

Gospodarka-tygrysoryba (tigerfish economy)

Gospodarka oparta na drapieżnym podziale rent

Metafora Dercona opisująca gospodarkę, w której wpływowe grupy czerpią bogactwo z firm i zwykłych ludzi, zamiast tworzyć warunki dla powszechnego wzrostu. Obraz ten przywodzi na myśl drapieżne państwo żerujące na mniejszych podmiotach gospodarczych. Dercon stosuje go zwłaszcza w odniesieniu do DRC oraz, z zastrzeżeniami, Nigerii, gdzie dostęp do władzy publicznej może umożliwiać systematyczne przejmowanie rent.

Państwo rozwojowe

Państwo ukierunkowane na rozwój gospodarczy

Państwo, które stawia rozwój gospodarczy w centrum swoich celów i realizuje go za pomocą planowania, regulacji oraz inwestycji publicznych. Dercon odróżnia mocne warianty tego modelu od szerszego wymogu dotyczącego rozwoju: państwo powinno działać w sposób zgodny z jego rzeczywistymi możliwościami. Ethiopia realizowała ambitne podejście państwa rozwojowego, podczas gdy inne kraje osiągały sukces przy bardziej ograniczonej interwencji państwa.

Inwestowanie w rozwój z nastawieniem na wartość (value investing in development)

Cierpliwa pomoc uwzględniająca uwarunkowania polityczne

Podejście Dercona do pomocy, inspirowane długoterminowym inwestowaniem, a nie wydatkowaniem środków wyłącznie w zależności od potrzeb. Finansujący oceniają, kto będzie zarządzać zasobami, czy lokalne podmioty są zaangażowane w realizację celu oraz czy wsparcie może przynieść trwałe korzyści rozwojowe. Podejście to wymaga również uwzględnienia tego, jak pomoc zmienia bodźce polityczne i systemy, a nie tylko bezpośrednich rezultatów projektu.

FAQ

O czym jest Gambling on Development Stefana Dercona?

  • Główny temat: Książka analizuje, dlaczego niektóre kraje osiągają rozwój gospodarczy i ograniczają ubóstwo, podczas gdy inne pozostają w stagnacji. Podkreśla rolę układów elit politycznych i gospodarczych.
  • Rozwój jako ryzyko: Dercon twierdzi, że rozwój nie jest receptą, lecz ryzykiem podejmowanym przez rządzących, zależnym od ich gotowości do zaangażowania się na rzecz wzrostu i reform.
  • Analiza porównawcza: Opierając się na studiach przypadków z Azji i Afryki, książka krytykuje dominujące teorie rozwoju i praktyki pomocowe, oferując wnikliwe spojrzenie z perspektywy ekonomii politycznej.

Dlaczego warto przeczytać Gambling on Development Stefana Dercona?

  • Łączy teorię z praktyką: Książka zestawia akademickie teorie rozwoju z rzeczywistymi złożonościami politycznymi i gospodarczymi w krajach rozwijających się.
  • Unikalne spojrzenie od wewnątrz: Doświadczenie Dercona zarówno jako naukowca z Oxfordu, jak i ekonomisty pracującego w administracji rządowej daje mu perspektywę z pierwszej ręki na to, jak polityka elit wpływa na rozwój.
  • Praktyczne znaczenie: Książka podważa uproszczone rozwiązania problemów rozwojowych i proponuje ramy pozwalające zrozumieć, jak pomoc międzynarodowa i polityka mogą skuteczniej wspierać rzeczywiste działania na rzecz rozwoju.

Jakie są najważniejsze wnioski z Gambling on Development Stefana Dercona?

  • Układy elit mają kluczowe znaczenie: Trwały rozwój zależy od wiarygodnego, długofalowego zaangażowania elit politycznych i gospodarczych na rzecz wzrostu i reform.
  • Nie ma uniwersalnej recepty: Nie istnieje jeden wzorzec polityki; kraje osiągające sukces dostosowują strategie do własnych uwarunkowań, opierając je na porozumieniu elit.
  • Pomoc wymaga rozeznania politycznego: Pomoc międzynarodowa jest skuteczna tylko wtedy, gdy jest zgodna z własnym układem na rzecz rozwoju danego kraju i go wspiera, zamiast narzucać rozwiązania z zewnątrz.

Czym jest koncepcja „układu na rzecz rozwoju” w Gambling on Development i dlaczego jest ważna?

  • Definicja: Układ na rzecz rozwoju to porozumienie elit, by stawiać wzrost i rozwój na pierwszym miejscu, nawet w obliczu różnic politycznych lub ideologicznych.
  • Trzy kluczowe cechy: Wymaga wiarygodnych porozumień elit zapewniających stabilność, państwa zdolnego działać w granicach swoich możliwości oraz mechanizmów wyciągania wniosków z błędów.
  • Ponad podziałami ustrojowymi: Zarówno demokracje, jak i reżimy autorytarne mogą mieć układ na rzecz rozwoju lub go nie mieć — zależnie od zaangażowania elit i zdolności państwa.

Jak Stefan Dercon definiuje i odróżnia „układy elit” od „układów na rzecz rozwoju”?

  • Układy elit: To porozumienia polityczne między rządzącymi, które określają sposób podziału zasobów i rent; często służą utrzymaniu status quo.
  • Układy na rzecz rozwoju: Podzbiór układów elit, w których elity wiarygodnie zobowiązują się do wzrostu i inkluzywnego rozwoju, sprzyjając skutecznemu funkcjonowaniu państwa i reformom.
  • Wpływ na rezultaty: Kraje, w których istnieją układy na rzecz rozwoju, osiągają trwały postęp, podczas gdy kraje z układami elit nastawionymi wyłącznie na pozyskiwanie rent mają tendencję do stagnacji lub regresu.

Jak Gambling on Development wyjaśnia, dlaczego niektóre kraje osiągają sukces rozwojowy, a inne ponoszą porażkę?

  • Znaczenie sprawczości elit: Sukces wynika z wyborów i zaangażowania aktualnych elit politycznych i gospodarczych, a nie tylko z czynników historycznych lub instytucjonalnych.
  • Różnorodne ścieżki polityki gospodarczej: Kraje osiągające sukces prowadziły różnorodną politykę gospodarczą, ale u podstaw każdej z tych ścieżek leżał wiarygodny układ na rzecz rozwoju.
  • Porażki wynikają ze słabych układów: W krajach, którym się nie powiodło, układy elit często koncentrują się na krótkoterminowych korzyściach i pozyskiwaniu rent, co prowadzi do osłabienia państwa i nieskutecznego wdrażania polityki.

Jakie są główne zarzuty wobec istniejących teorii rozwoju i modeli pomocy w Gambling on Development?

  • Nadmierny nacisk na gotowe recepty: Książka podważa wiarę w uniwersalne rozwiązania, pokazując, że kraje osiągające sukces stosują różne podejścia.
  • Ograniczony wpływ pomocy: Dercon twierdzi, że pomoc jest nieskuteczna bez układu na rzecz rozwoju i może nawet utrwalać złe rządy, jeśli jest źle ukierunkowana.
  • Kwestionowanie determinizmu instytucjonalnego: Książka podważa przekonanie, że o rezultatach decydują wyłącznie instytucje historyczne, podkreślając znaczenie sprawczości elit i porozumień politycznych.

Jak Gambling on Development opisuje rolę państwa w rozwoju gospodarczym?

  • Zdolność państwa ma kluczowe znaczenie: Państwo musi być zdolne do działania, ale zarazem realistyczne — powinno koncentrować się na tym, co może skutecznie robić, by wspierać wzrost.
  • Równowaga z rynkami: Udany rozwój wymaga równowagi, w której rynki napędzają wzrost, a państwo zapewnia infrastrukturę, usługi społeczne i regulacje.
  • Uczenie się i adaptacja: Państwo potrzebuje mechanizmów wyciągania wniosków z błędów i korygowania polityki; wymaga to woli politycznej i odpowiedzialności w ramach układu elit.

Jakie najważniejsze metafory i pojęcia — takie jak państwa-hipopotamy, państwa-tygrysoryby i państwa-hieny — pojawiają się w Gambling on Development?

  • Państwa-hipopotamy: Duże, ociężałe i klientelistyczne państwa, charakteryzujące się patronażem i oporem wobec zmian.
  • Państwa-tygrysoryby: Drapieżne państwa, które utrzymują się, wykorzystując mniejsze podmioty, często za pośrednictwem korupcji i pozyskiwania rent.
  • Państwa-hieny: Państwa-„padlinożercy” w warunkach konfliktu lub rozpadu, w których rządy są słabe, a elity koncentrują się na przetrwaniu zamiast na rozwoju.
  • Cel metafor: Pojęcia te pomagają zilustrować różnorodność typów państw i układów elit w poszczególnych krajach.

Jak Gambling on Development analizuje rolę etniczności i klientelizmu w afrykańskiej polityce i rozwoju?

  • Etniczność jako narzędzie polityczne: Tożsamości etniczne są często wykorzystywane przez polityków do zdobycia lub utrzymania władzy, zwłaszcza podczas wyborów.
  • Klientelizm hamuje wzrost: Podział zasobów według kryteriów etnicznych sprzyja polityce o sumie zerowej i przejmowaniu rent, utrudniając ekspansję gospodarczą.
  • Studia przypadków: Przykłady z Kenii i Malawi pokazują, jak polityka etniczna może prowadzić do przemocy i słabych wyników, ale także jak reformy mogą ograniczać te skutki.

Co Gambling on Development mówi o skuteczności pomocy międzynarodowej i różnicach między chińskim a zachodnim finansowaniem rozwoju?

  • Skuteczność pomocy zależy od układów: Pomoc przynosi najlepsze efekty, gdy wspiera wiarygodny układ na rzecz rozwoju; w przeciwnym razie grozi jej zmarnowanie lub przyniesienie skutków odwrotnych do zamierzonych.
  • Model chiński: Koncentruje się na dużych, często udzielanych na warunkach niepreferencyjnych pożyczkach na infrastrukturę, przy minimalnej ingerencji, ale wiąże się z ryzykiem zadłużenia i korupcji.
  • Model zachodni: Oferuje pożyczki preferencyjne obwarowane warunkami dotyczącymi polityki, ale często napotyka trudności tam, gdzie brakuje zaangażowania politycznego.
  • Strategiczne wykorzystanie pomocy: Darczyńcy powinni inwestować tam, gdzie istnieje potencjał wywarcia wpływu, wspierając zdolności państwa i układy na rzecz rozwoju.

Jakie są najbardziej pamiętne cytaty z Gambling on Development Stefana Dercona i co oznaczają?

  • „Rozwój to nie tylko program polityczny na jedną kadencję”. Podkreśla potrzebę trwałego zaangażowania elit, wykraczającego poza cykle wyborcze, by osiągnąć rzeczywisty postęp.
  • „Pomoc rozwojowa jest w najlepszym razie przedsięwzięciem pełnym trudności”. Zwraca uwagę na złożoność i warunkowość skuteczności pomocy, która zależy od lokalnej woli politycznej.
  • „Oceniaj doradztwo i pomoc przez pryzmat tego, jak wpłyną na gospodarkę i politykę dziś i w przyszłości”. Podkreśla znaczenie uwzględniania wpływu interwencji rozwojowych na ekonomię polityczną, a nie tylko ich technicznych zalet.

O autorze

Stefan Dercon jest cenionym ekonomistą i ekspertem ds. rozwoju, mającym rozległe doświadczenie w środowisku akademickim i administracji publicznej. Pełnił funkcję głównego ekonomisty w brytyjskim Departamencie Rozwoju Międzynarodowego (DFID) i pracował przy projektach rozwojowych w różnych krajach. Jego badania koncentrują się na ubóstwie, rolnictwie i ekonomii politycznej krajów rozwijających się. Pracował naukowo na University of Oxford i University of Leuven. Łącząc wiedzę teoretyczną z praktycznymi spostrzeżeniami, Dercon podkreśla znaczenie rozumienia lokalnych uwarunkowań i dynamiki politycznej dla kształtowania rezultatów rozwoju. Jego podejście do ekonomii rozwoju cechuje wnikliwe rozumienie złożoności związanej ze wspieraniem wzrostu gospodarczego i ograniczaniem ubóstwa.

Pobierz PDF

Aby zachować streszczenie „Gambling on Development” na później, pobierz bezpłatny plik PDF. Możesz je wydrukować lub przeczytać offline w dogodnym dla siebie momencie.
Download PDF

Pobierz EPUB

Aby przeczytać streszczenie „Gambling on Development” na czytniku lub w aplikacji, pobierz bezpłatny plik EPUB. Cyfrowy format książki .epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.
Download EPUB
Chcesz przeczytać całą książkę?
Obserwuj
Słuchaj
Główna
Swipe
Biblioteka
Aplikacja
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Słuchaj, dodawaj zakładki i więcej
Porównaj funkcje Darmowy Pro
📖 Czytaj streszczenia
Czytaj nieograniczoną liczbę streszczeń. Darmowi użytkownicy otrzymują 3 miesięcznie
🎧 Słuchaj streszczeń
Słuchaj nieograniczonej liczby streszczeń w 40 językach
—
❤️ Nieograniczone zakładki
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📜 Nieograniczona historia
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📥 Nieograniczone pobieranie
Darmowi użytkownicy mają limit 1
—
Harmonogram bez ryzyka
Dziś: Uzyskaj natychmiastowy dostęp
Słuchaj pełnych streszczeń ponad 26 000 książek. To ponad 12 000 godzin audio!
Dzień 2: Przypomnienie o okresie próbnym
Wyślemy Ci powiadomienie, że okres próbny wkrótce się kończy.
Dzień 3: Rozpoczęcie subskrypcji
Opłata zostanie pobrana 25 lis,
anuluj w dowolnym momencie wcześniej.
Consume 2.8× More Books
2.8× więcej książek Słuchanie Czytanie
Nasi użytkownicy nas kochają
1M+ czytelników
Trustpilot Rating
TrustPilot
4.6 Doskonały
Ta strona to prawdziwa rewolucja. Czytam streszczenia książek szybciej niż kiedykolwiek. Bardzo, bardzo polecam.
— Dave G
Warte mojego czasu i pieniędzy, naprawdę dobrze zrobione. Nigdy nie widziałem tak dobrych streszczeń na innych stronach. Bardzo pomocne!
— Em
Gorąco polecam!! Fantastyczna usługa. Idealna dla tych, którzy chcą czegoś więcej niż zajawka, ale nie potrzebują wszystkich szczegółów pełnego audiobooka.
— Greg M
Oszczędź 62%
Roczny
$119.88 $44.99/rok/rok
$3.75/mies.
Miesięczny
$9.99/mies.
Rozpocznij 3-dniowy darmowy okres próbny
3 dni za darmo, potem $44.99/rok. Anuluj w dowolnym momencie.
Unlock a world of fiction & nonfiction books
Ponad 26 000 książek w cenie 2 książek
Przeczytaj dowolną książkę w 10 minut
Odkrywaj nowe książki jak na Tinderze
Zamów dowolną książkę, jeśli nie ma jeszcze streszczenia
Czytaj więcej książek niż ktokolwiek, kogo znasz
Aplikacja nr 1 dla miłośników książek
Lifelike & immersive summaries
30-dniowa gwarancja zwrotu pieniędzy
Pobieraj streszczenia w formatach EPUB i PDF
Anuluj w każdej chwili kilkoma kliknięciami

Dlaczego tylko jedno streszczenie?

Skaner
Znajdź kod kreskowy do zeskanowania

⭐
⭐
⭐
Mamy dla Ciebie specjalny prezent
Otwórz
Rabat 38%
RABAT DLA CIEBIE
⭐
⭐
⭐
$79.99
$49.99/rok
Tylko $4.16 miesięcznie
Kontynuuj
Wystarczą 2 kliknięcia, by zacząć. Rezygnacja jest bardzo prosta
Ustawienia
Ogólne
Widget
Ładowanie...