Kluczowe wnioski
Traktuj wzrost ceny jako dowód popytu, a nie wartości
Szczęśliwy traf przerodził się w teorię. W styczniu 2021 roku przyjaciel Fauxa, Jay, kupił Dogecoin, bo się nudził. Żartobliwa kryptowaluta zyskała na wartości, Jay zarobił tysiące dolarów i uznał ten sukces za dowód, że rozumie rynki. Faux widział, jak podobna pewność siebie szerzy się wśród inwestorów z czasów pandemii, z których wielu korzystało z nowo popularnych aplikacji inwestycyjnych i dzieliło się sukcesami w mediach społecznościowych. Więcej kupujących windowało ceny, a rosnące ceny przyciągały kolejnych kupujących. Ta spirala sprawiała, że spekulacja przypominała odkrywanie czegoś nowego.
Do listopada 2021 roku łączna wartość rynkowa wszystkich kryptowalut przekroczyła 3 biliony dolarów. W późniejszym krachu zniknęło około 2 bilionów. Główna obietnica boomu opierała się na błędnym kole: ludzie spodziewali się wzrostu cen, bo ceny już wcześniej rosły.
Uderza to, jak szybko wynik przeradza się w opowieść o umiejętnościach. Udana transakcja może wydawać się dowodem przenikliwości, nawet jeśli znaczną część wyniku tłumaczą szczęście i rosnący rynek. Platformy społecznościowe wzmacniają to złudzenie, bo łatwiej na nich znaleźć widocznych zwycięzców niż ciche porażki. Nie znaczy to, że każdy kupujący postępował nieracjonalnie: niektórzy naprawdę osiągnęli wczesne zyski, a zachowanie tłumu może wpływać na cenę aktywów. Ostrzeżenie jest węższe i bardziej użyteczne: dynamika cen mówi, co robią inni kupujący, a nie czy dane aktywo wytwarza wartość lub jest w stanie utrzymać swoją cenę.
Blockchain zmienia to, kto prowadzi rejestr, a nie wartość zapisanych w nim pozycji
Mechanizm jest prostszy, niż sugeruje jego aura tajemniczości. Faux wyjaśnia, że blockchain to wspólny rejestr transakcji. Kryptowaluta jest reprezentowana przez wpisy w tym rejestrze, a sieć aktualizuje go, gdy monety przemieszczają się między rachunkami. Osoby wydobywające bitcoiny rywalizują o zatwierdzanie paczek transakcji i dodawanie ich do rejestru, co utrudnia ponowne wydanie tych samych monet bez centralnego banku prowadzącego ewidencję.
Taka konstrukcja nie nadaje zapisanym liczbom samoistnej wartości. Cena bitcoina zależy od tego, czy ludzie zgadzają się go kupować i trzymać. Bezpieczeństwo systemu ma też swoją cenę: konkurs obliczeniowego zgadywania pochłania ogromne ilości energii elektrycznej. Książka przytacza szacunki, według których wydobywanie bitcoinów zużywało tyle energii co Argentyna, a około 85 procent tej energii pochodziło z elektrowni węglowych i gazowych.
Rozróżnienie między wiarygodnym rejestrem a wartościowym aktywem ma kluczowe znaczenie. Baza danych może niezawodnie ustalać, kto kontroluje token, nie wyjaśniając jednak, dlaczego ktokolwiek miałby za niego płacić. To dobrze znana luka w technologii: lepsza infrastruktura może ułatwiać jakąś działalność, nie czyniąc jej przez to użyteczną społecznie. Książka zwraca też uwagę na istotną kwestię rachunkową, podkreślając koszty ponoszone poza samą transakcją, zwłaszcza zużycie energii elektrycznej. Rzetelna ocena każdego systemu cyfrowego musi uwzględniać zarówno to, co jego konstrukcja usprawnia, jak i to, co pochłania.
Gdy stablecoin staje się kasą kryptowalut, ukryte rezerwy stwarzają ryzyko systemowe
Tether stał się kasą całej branży. Stablecoin to kryptowaluta zaprojektowana tak, by utrzymywać stabilną cenę, zwykle dzięki obietnicy, że każdy token można wymienić na dolara. Traderzy używali Tethera do przesyłania środków między giełdami, które często miały trudności z dostępem do tradycyjnych usług bankowych. Pełnił on funkcję nie tyle nowej waluty codziennego użytku, ile okienka kasowego w sieci kasyn kryptowalutowych.
Obietnica ta zależała od rezerw, których osoby z zewnątrz nie mogły w pełni sprawdzić. Kiedy Bitfinex stracił dostęp do 850 milionów dolarów przechowywanych przez firmę zajmującą się transferem pieniędzy, Crypto Capital, pożyczył środki z rezerw Tethera, by uzupełnić brak. Obie firmy miały tego samego prezesa. Następnie zmieniono warunki Tethera, dopuszczając aktywa inne niż gotówka. Zasięg tej waluty sprawiał, że niepewność miała poważne konsekwencje: masowe wycofywanie środków mogło wymusić sprzedaż aktywów i zachwiać innymi firmami zależnymi od tego samego rynku.
Obietnica wymiany tokena na pieniądze jest tylko tak mocna, jak aktywa, ład korporacyjny i dostęp do płynności, które za nią stoją. To klasyczny problem niedopasowania terminów zapadalności i płynności: klienci oczekują szybkiego zwrotu pieniędzy, podczas gdy instytucja może posiadać aktywa, które trudniej sprzedać. Rola Tethera pokazuje też, jak wąski pośrednik może stać się infrastrukturą całego rynku. Porównanie do banku jest użyteczne, ale niepełne: książka opisuje system z mniejszą liczbą publicznych zabezpieczeń i mniej przejrzystym nadzorem, a nie zwykły, ubezpieczony depozyt bankowy.
Zanim zaufasz obietnicom tokena, domagaj się działającego produktu
Token może najpierw sprzedać marzenie. W ramach pierwszej oferty tokenów (ICO) projekt sprzedaje cyfrowe tokeny, by zebrać pieniądze, często zanim obiecana usługa w ogóle powstanie. W 2017 roku start-upy kryptowalutowe zebrały w ten sposób 6,5 miliarda dolarów. Według jednego z przytoczonych w książce szacunków 80 procent ICO było oszustwami. Znany schemat pompowania i zrzutu nabrał tempa: osoby z wewnątrz otrzymywały tokeny, szum przyciągał kupujących, a rosnąca cena stawała się reklamą.
Późniejsze schematy przybierały nowe formy, ale napędzał je ten sam mechanizm spekulacyjny. Zdecentralizowane finanse wykorzystywały programy zwane inteligentnymi kontraktami do handlu lub udzielania pożyczek bez tradycyjnego pośrednika, lecz nagrody w tokenach mogły zachęcać użytkowników do dalszego inwestowania w niesprawdzone systemy. NFT oferowały zapis własności w blockchainie, często jednak dotyczył on odnośnika do kreskówki, a nie samego obrazu. Faux kupił Mutant Ape za ponad 20 tysięcy dolarów i odkrył, że zakup wiąże się z niejasną procedurą i wysokimi opłatami.
Obiecywany przypadek użycia i działający przypadek użycia to nie to samo. Pierwszy jest prognozą; drugi można sprawdzić, analizując rzeczywistych użytkowników, koszty i dostępne alternatywy. Przykłady z książki pokazują również, dlaczego nowość techniczna może przesłaniać dobrze znane pytanie o finansowanie: skąd biorą się zyski? Niektóre narzędzia oparte na blockchainie mogą mieć rzeczywiste zastosowania, ale wzrost ceny tokena wynikający z oczekiwania kolejnych kupujących, że cena będzie rosnąć, nie dowodzi, że stojąca za nim usługa działa. Testowanie produktu i przejrzyste przychody powinny ważyć więcej niż zawiły język techniczny.
Dobre intencje nie zastąpią kontroli nad cudzymi pieniędzmi
Wizerunek dobroczyńcy to nie ład korporacyjny. Sam Bankman-Fried mówił, że chce zarabiać pieniądze, by je rozdawać, kierując się efektywnym altruizmem — ruchem, który wykorzystuje dowody i kalkulacje do wskazywania sposobów przynoszenia jak największego dobra. Jego skromny wygląd i publiczny nacisk na filantropię sprawiały, że wydawał się wyjątkowo godny zaufania. Faux, mimo że był reporterem śledczym, początkowo przeoczył sygnały ostrzegawcze, gdy przygotowywał jego sylwetkę.
FTX i Alameda Research miały wspólne kierownictwo i były ze sobą ściśle powiązane finansowo. Po upadku FTX osoby z kierownictwa stwierdziły, że Alameda otrzymała miliardy dolarów ze środków klientów i miała na giełdzie szczególne uprawnienia do zaciągania pożyczek. Przyznały się do winy w sprawach dotyczących oszustw; Bankman-Fried zaprzeczył bezprawnemu działaniu i określił upadek jako katastrofalny błąd w ocenie sytuacji. Niezależnie od jego motywów środki klientów narażono na ryzyko, na które nie wyrazili zgody.
Głębsza lekcja dotyczy instytucji, nie psychologii. Ktoś może szczerze popierać moralny cel, a mimo to racjonalizować działania, które mu służą — zwłaszcza jeśli kontroluje pieniądze, informacje i zasady. Obowiązki powiernicze istnieją między innymi dlatego, że dobrych intencji nie da się niezależnie zweryfikować, a podejmowanie decyzji na własną korzyść przychodzi łatwo. Filozofia dobroczynności Bankman-Frieda sama w sobie nie była przyczyną porażki. Zawiodło to, że pewność siebie decydenta i jego prywatne kalkulacje zastąpiły rozdział obowiązków, niezależny nadzór i jasne ograniczenia dotyczące aktywów klientów.
Traktuj nadzwyczajnie wysokie zyski jako ostrzeżenie przed ukrytymi zakładami
Zyski muszą mieć źródło. Celsius przyciągał depozyty, obiecując oprocentowanie sięgające 18 procent — znacznie wyższe niż w tradycyjnych rachunkach oszczędnościowych. Założyciel firmy twierdził, że pożycza ona kryptowaluty innym podmiotom, a zarobki przekazuje klientom. W praktyce Celsius lokował środki klientów w ryzykownych inwestycjach DeFi, udzielał pożyczek i nie miał jasnego obrazu swoich aktywów i zobowiązań w czasie rzeczywistym. Zdarzało się, że traderzy obracali ogromnymi sumami bez odpowiedniego nadzoru.
TerraUSD oferowała inną wersję tej samej obietnicy: stablecoin zabezpieczony drugim tokenem, Luną, oraz depozyty oprocentowane na 20 procent za pośrednictwem powiązanej usługi. Gdy zaufanie się załamało, cena Luny runęła, osłabiając zabezpieczenie właśnie wtedy, gdy potrzebne było go więcej. Celsius, Three Arrows Capital i inni pożyczkodawcy byli powiązani pożyczkami i wspólnymi zakładami. Upadek jednego pociągał za sobą kolejne, a Celsius wstrzymał wypłaty.
Podana stopa zwrotu nie wyjaśnia modelu biznesowego. To twierdzenie dotyczące przyszłych przepływów pieniężnych, a najważniejsze pytanie brzmi: jaka działalność je generuje? Gdy zyski zależą od rosnących cen tokenów, nowych depozytów lub zabezpieczeń tracących na wartości podczas paniki, system może wyglądać na stabilny aż do chwili, gdy wszyscy uczestnicy zechcą się wycofać. Opisany w książce łańcuch upadków pokazuje też ryzyko wzajemnych powiązań: odrębne firmy mogą korzystać z tych samych aktywów i pożyczkodawców oraz opierać się na tych samych założeniach. Wysokie zyski nie muszą oznaczać oszustwa, ale wymagają wyjątkowo jasnych wyjaśnień.
Pytaj, kto zapłaci, gdy załamie się obietnica zarabiania na grze
Gra stała się obietnicą zarobku. Axie Infinity wymagało od graczy kupowania drużyn kreskówkowych stworzeń, walki nimi i zarabiania tokenów Smooth Love Potion. Podczas pandemicznych lockdownów bezrobotni Filipińczycy dostrzegli w tym sposób na zarobek. Arthur Lapina zaczął grać, a następnie zwerbował lokalnych graczy do korzystania z należących do niego drużyn, dzieląc się z nimi wygranymi. Do października 2021 roku popularność gry wzrosła do około dwóch milionów aktywnych graczy dziennie.
W szczytowym okresie drużyna kosztująca około 91 dolarów mogła zarabiać dziennie tokeny warte mniej więcej 7,25 dolara — była to stopa zwrotu nie do utrzymania. Podaż tokenów mogła rosnąć bez ograniczeń, a ich wartość zależała od tego, czy kupujący i gracze nadal będą napływać do systemu. Gdy cena spadła, Lapina zwolnił swoich graczy i stracił dochód, który pomógł mu zbudować dom. Inne rodziny zadłużyły się, by kupić drużyny, i zostały z długami oraz tokenami wartymi znacznie mniej.
Społeczna atrakcyjność tej gry była realna: ludzie znajdowali pracę, wspólnotę i nadzieję w grze dostępnej na telefonie. Korzyści te nie dowodzą jednak, że model ekonomiczny może przetrwać. Jeśli nagrody wypłaca się w tokenie, którego wartość zależy od popytu ze strony późniejszych uczestników, wzrost może maskować brak trwałych przychodów. Znaczenie ma również rozkład ryzyka. Inwestorzy venture capital i promotorzy mogą wycofać się wcześniej, podczas gdy gospodarstwa domowe dysponujące mniejszymi oszczędnościami zostają ze stratą. Wiarygodna opowieść o włączeniu finansowym musi wyjaśniać, kto finansuje obiecany dochód.
Śledź anonimowe transfery, docierając do osób zmuszanych do przeprowadzania oszustw
Ślad pieniędzy prowadził dalej niż do inwestorów. W oszustwie inwestycyjnym metodą „tuczenia i uboju” (pig butchering) oszust nawiązuje relację z wybraną osobą, pokazuje jej sfałszowane zyski z handlu, a w końcu przekonuje ją do przesłania pieniędzy na fałszywą platformę inwestycyjną. Faux zetknął się z tym procederem za pośrednictwem nieznajomej podającej się za kobietę o imieniu Vicky. Wysłał niewielką kwotę w Tetherze na jej fałszywą giełdę i prześledził płatność do portfela, który otrzymał miliony Tetherów od innych ofiar.
Dziennikarskie śledztwo zaprowadziło go do Kambodży, gdzie ofiary handlu ludźmi opowiadały, że przetrzymywano je w pilnowanych kompleksach i zmuszano do wysyłania wiadomości oszukańczych. Były pracownik powiedział, że szefowie woleli Tether, bo można go było szybko przesyłać bez zwykłych kontroli tożsamości. Książka opisuje relacje o pobiciach, uwięzieniu i żądaniach okupu. Zapisy w blockchainie ujawniały część transferów, ale samo prześledzenie adresów nie wskazywało osób, które nimi zarządzały.
To dobitne przypomnienie, że anonimowość nie rozkłada się równomiernie. Ofiara może być rozpoznawalna dla osoby, która ją wykorzystuje, podczas gdy instytucjom obsługującym przepływ pieniędzy może być trudno ustalić ostatecznego odbiorcę. Publiczne rejestry transakcji mogą pomagać śledczym, ale przejrzystość transakcji nie jest tym samym co odpowiedzialność ich uczestników. Relacja z książki pokazuje również, dlaczego trzeba odróżniać organizatorów oszustw od pracowników zmuszanych do ich przeprowadzania. Technologia może ułatwiać legalne transfery, ale też przestępcze; decyzje projektowe przesądzają o tym, kto może interweniować.
Sprawdzaj wykorzystanie technologii tam, gdzie żyją zwykli ludzie, a nie na pokazach konferencyjnych
Ogólnokrajowe ogłoszenie nie doprowadziło do codziennego korzystania z bitcoina. Salwador uznał bitcoina za prawny środek płatniczy, przekazał obywatelom niewielkie saldo w bitcoinach, zainstalował bankomaty i nakazał firmom przyjmowanie tej waluty. Zwolennicy kryptowalut przedstawiali kraj jako dowód, że bitcoin może zwiększyć dostęp do usług finansowych. Faux odwiedził El Zonte — nadmorskie miasteczko przedstawiane jako miejsce narodzin eksperymentu — oraz San Salvador, by sprawdzić, jak polityka ta wyglądała w codziennym życiu.
Wiele firm odmawiało przyjmowania bitcoinów lub natychmiast wymieniało je na dolary. Sklepikarz nazwał je bezwartościowymi, a kod płatniczy u sprzedawcy nie zadziałał, gdy Faux próbował go użyć. Zapowiadane Bitcoin City pozostało planem, a kraj mierzył się z poważną presją finansową i polityczną. Eksperyment nie dowiódł, że samo ogłoszenie nowej polityki może przezwyciężyć ograniczone zaufanie społeczne, zmienność cen i niedogodności związane z korzystaniem z systemu.
O wykorzystaniu technologii nie świadczy jej oficjalne uznanie, pokaz ani kilku entuzjastycznych sprzedawców. Miarą jest powtarzające się użycie, gdy ludzie mają do dyspozycji praktyczne alternatywy. To przydatny test każdej technologii: należy porównać nowe narzędzie z istniejącym pod względem niezawodności, kosztów, szybkości i ochrony użytkowników. Przypadek Salwadoru nie jest kontrolowanym eksperymentem, a książka nie dowodzi, że każda możliwa forma wykorzystania bitcoina musi zawieść. Pokazuje jednak, że promocja polityczna nie zastąpi produktu, który zwykli ludzie wybierają, bo działa lepiej.
To, że stablecoin przetrwał wypłaty, nie dowodzi, że każdy token ma pełne pokrycie
Odporność to dowód, ale nie pełny audyt. Podczas paniki na rynku kryptowalut w 2022 roku cena Tethera na krótko spadła poniżej dolara, gdy klienci zażądali wypłat. Firma wypłaciła tokeny o wartości około 16 miliardów dolarów i przywróciła powiązanie z dolarem. Pokazało to, że była w stanie sprostać tym żądaniom, ale nie dowiodło, że każdy pozostały token miał odpowiadający mu, łatwo dostępny składnik aktywów.
Do 2023 roku Tether twierdził, że większość jego zasobów stanowią amerykańskie obligacje skarbowe, i informował o dużych zyskach w związku ze wzrostem stóp procentowych. Według książki firma wciąż nie przedstawiła obiecanego pełnego, niezależnego audytu. Śledztwo Fauxa nie wykazało, że brakowało całej rezerwy; przetrwanie firmy nie rozstrzygnęło też wszystkich pytań o jej aktywa ani ład korporacyjny. Nierozstrzygnięta pozostaje różnica między deklaracją, częściowym sprawdzeniem a weryfikowalną rachunkowością.
To zakończenie nie pozwala na dwa łatwe wnioski: że brak przejrzystości dowodzi oszustwa albo że przetrwanie dowodzi bezpieczeństwa. Udany okres wypłat stanowi istotny dowód zdolności operacyjnej, ale nie potwierdza jakości ani kompletności wszystkich pozostałych rezerw. Z drugiej strony niepełne ujawnianie informacji jest powodem do ostrożności, a nie matematycznym dowodem niewypłacalności. To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla rzetelnego dziennikarstwa finansowego i decyzji inwestycyjnych. Być może najtrwalszym wkładem książki jest nacisk na to, by poziom zaufania odpowiadał dostępnym dowodom, a nie wielkości firmy, przekonaniu jej fanów czy szybkości jej powrotu do formy.
Analiza
Number Go Up to zarazem opowieść oparta na światowym reportażu i analiza tego, jak rynki spekulacyjne wytwarzają wiarygodność. Jej główny schemat nie sprowadza się do tego, że niektórzy prezesi kłamali. Chodzi o to, że wzrost ceny mógł uchodzić za dowód: tokeny drożały, inwestorzy uznawali ten wzrost za potwierdzenie ich wartości, a powstały w ten sposób majątek zapewniał poparcie znanych osób, uwagę mediów, dostęp do polityków i dalsze inwestycje. W takich warunkach granicę między obietnicą technologiczną a promocją finansową wyjątkowo trudno było dostrzec.
Najbardziej wymowny kontrast instytucjonalny w książce zachodzi między widocznym kodem a ukrytą kontrolą. Blockchainy zachowują publiczną historię transakcji, ale kluczowe punkty wymagające zaufania często pozostają scentralizowane: giełdy przechowują aktywa klientów, emitenci stablecoinów zarządzają rezerwami, a garstka prezesów kontroluje dostęp do jednych i drugich. Decentralizacja na poziomie rejestru nie gwarantuje więc decentralizacji władzy. Publiczny rejestr nie zapewnia też automatycznie rozliczalności, jeśli adresów portfeli nie da się powiązać z konkretnymi osobami bez pomocy pośredników.
Opisane tu kryzysy lepiej rozumieć jako sieć zadłużenia i wspólnych przekonań niż jako działalność jednej oszukańczej firmy. Celsius, Three Arrows, Terra i FTX były od siebie zależne poprzez depozyty, pożyczki, tokeny i zabezpieczenia. Gdy zaufanie osłabło, aktywa, których wartość zależała od utrzymującego się popytu, trudniej było sprzedać dokładnie w chwili, gdy potrzebna była gotówka. Porównanie z tradycyjnymi kryzysami finansowymi jest pouczające, ale brak szeroko użytecznych produktów i zwykłych zabezpieczeń konsumenckich nadaje boomowi kryptowalutowemu odrębny charakter.
Reportaż Fauxa zyskuje siłę także dzięki pokazaniu przepaści między abstrakcją a jej konsekwencjami. Gospodarka tokenowa, która wygląda jak gra, może pochłonąć oszczędności gospodarstw domowych; bezproblemowy transfer może pomóc zarówno ofiarom oszustw dokonywanych pod przymusem, jak i wykorzystującym je sieciom handlu ludźmi. Opowieść nie dowodzi, że każda kryptowaluta jest oszukańcza lub bezużyteczna. Stawia trudniejsze wymaganie: każdą deklarację należy oceniać pod kątem rzeczywistej użyteczności, dowodów potwierdzających rezerwy, tego, kto ponosi straty, oraz tego, kto może zostać pociągnięty do odpowiedzialności, gdy system zawiedzie.
Podsumowanie recenzji
Number Go Up zbiera przeważnie pozytywne recenzje za wciągającą opowieść o świecie kryptowalut. Czytelnicy chwalą dziennikarstwo śledcze Fauxa, jego poczucie humoru i umiejętność przystępnego wyjaśniania złożonych zagadnień. Wielu docenia zawarte w książce spostrzeżenia na temat oszustw kryptowalutowych, upadku FTX i mroczniejszych stron branży. Niektórzy zarzucają jej stronniczość przeciw kryptowalutom, inni uważają ją za otwierającą oczy. Książkę często porównuje się na jej korzyść z tekstami Michaela Lewisa na ten sam temat. Ogólnie uznaje się ją za wciągającą i pouczającą opowieść o gwałtownym wzroście i upadku kryptowalut.
Inni czytali również
Słowniczek
blockchain — łańcuch bloków
Wspólny rejestr transakcjiCyfrowy rejestr transakcji utrzymywany w sieci komputerów, a nie przez jednego centralnego księgowego. Uczestnicy korzystają z oprogramowania, aby sprawdzać proponowane transfery i aktualizować rejestr. W przystępnym wyjaśnieniu zawartym w książce salda kryptowalut są wpisami w tym rejestrze. Rejestr może pokazać, które adresy portfeli wysłały lub otrzymały tokeny, ale nie identyfikuje automatycznie osób, które za nimi stoją.
stablecoin — stablecoin
Token powiązany z walutąKryptowaluta zaprojektowana tak, by zachowywać względnie stałą wartość, najczęściej jednego dolara amerykańskiego. Emitenci zazwyczaj wspierają docelową cenę, obiecując możliwość wymiany tokenów i utrzymując aktywa mające pokryć ich podaż. Sam termin nie gwarantuje, że rezerwy są kompletne, płynne ani niezależnie zweryfikowane. Głównym przykładem w książce jest Tether, powszechnie używany do przesyłania środków między giełdami kryptowalut.
mining — wydobywanie
Zatwierdzanie transakcji za pomocą obliczeńW Bitcoinie mining to proces, w którym komputery rywalizują o rozwiązanie trudnej łamigłówki obliczeniowej i uzyskanie prawa do dodania zweryfikowanego pakietu transakcji do łańcucha bloków. Proces ten pomaga zapobiegać podwójnemu wydawaniu bez polegania na centralnym organie. Konkurencyjna konstrukcja wymaga znacznych ilości energii elektrycznej, a zwycięski górnik otrzymuje w nagrodę nowo utworzone bitcoiny.
initial coin offering — pierwsza oferta tokenów (ICO)
Sprzedaż tokenów w celu sfinansowania projektuMetoda pozyskiwania funduszy, w której projekt sprzedaje nowo utworzone tokeny kryptowalutowe, często zanim obiecany produkt lub usługa zostaną ukończone. Kupujących może przyciągać perspektywa, że tokeny staną się użyteczne lub zyskają na wartości. Książka porównuje wiele ICO do schematów „pump and dump”, zaznaczając jednocześnie, że ta forma umożliwiała wyjątkowo łatwe pozyskiwanie pieniędzy przy niewielkim zakresie typowych dla tradycyjnego rynku ujawnień.
decentralized finance (DeFi) — zdecentralizowane finanse (DeFi)
Usługi finansowe obsługiwane przez kodZbiór usług opartych na łańcuchu bloków, które wykorzystują programy komputerowe, często nazywane inteligentnymi kontraktami, do umożliwiania takich działań jak handel, pożyczanie i wymiana tokenów bez udziału tradycyjnego pośrednika finansowego. DeFi może zapewniać rzeczywiście programowalne funkcje, ale książka opisuje projekty spekulacyjne, w których nagrody i ceny tokenów zachęcały użytkowników do dalszego lokowania środków mimo niewielu dowodów na trwałą wartość ekonomiczną.
yield farming — farming dochodów (yield farming)
Poszukiwanie zysków opartych na tokenachStrategia DeFi, w ramach której użytkownicy wpłacają kryptowaluty lub przenoszą je między protokołami, by uzyskać odsetki, nagrody albo nowo emitowane tokeny. Zyski mogą wydawać się wyjątkowo wysokie, zwłaszcza gdy cena tokenów przyznawanych w nagrodę rośnie. Przykłady z książki pokazują, że takie zyski mogą zależeć od nieustającego popytu, ryzykownych inwestycji lub zachęt w postaci tokenów, a nie od wiarygodnych przychodów z działalności produkcyjnej.
non-fungible token (NFT) — token niewymienialny (NFT)
Unikatowy zapis własności w łańcuchu blokówToken zapisany w łańcuchu bloków w celu wyróżnienia własności określonego przedmiotu cyfrowego lub identyfikatora. NFT zazwyczaj nie zawiera samego obrazu ani pliku multimedialnego; odnotowuje własność i często wskazuje treść przechowywaną gdzie indziej. Skopiowanie obrazu może być łatwe, a zapis w łańcuchu bloków wskazuje uznanego właściciela tokena. Przykłady w książce obejmują kolekcjonerskie rysunki małp.
pig butchering — oszustwo inwestycyjne metodą „tuczenia i uboju” (pig butchering)
Oszustwo inwestycyjne oparte na budowaniu relacjiDługotrwałe oszustwo, w którym oszust buduje zaufanie ofiary, często przez sfabrykowaną relację osobistą lub romantyczną, a następnie pokazuje fałszywe zyski z inwestycji i kieruje ofiarę na oszukańczą platformę handlową. Ofiara jest zachęcana do inwestowania coraz większych kwot, zanim sprawca zniknie lub zablokuje jej dostęp do środków. W relacji Fauxa ofiary często otrzymywały polecenie, by wysłać Tether.
Ponzinomics — ponzinomika (Ponzinomics)
Nagrody w tokenach finansowane wzrostemOkreślenie używane w książce wobec projektów kryptowalutowych, których pozorne zyski i ceny aktywów w dużym stopniu zależą od nieustannego napływu uczestników i zakupów. Tokeny mogą być emitowane jako nagrody, przez co system wygląda na dochodowy, a jednocześnie przyciąga kolejne wpłaty i transakcje. Termin oddaje samonapędzającą się strukturę ekonomiczną, ale sam w sobie nie dowodzi, że każdy projekt stosujący zachęty jest prawnie oszukańczą piramidą Ponziego.
effective altruism — efektywny altruizm
Oparte na dowodach ustalanie priorytetów filantropijnychRuch, który wykorzystuje dowody i rozumowanie ilościowe, by zdecydować, jak użyć pieniędzy i czasu w celu osiągnięcia jak największego pozytywnego wpływu. Jedną z powiązanych idei jest „zarabianie, by dawać”: wybór dobrze płatnej kariery i przekazywanie znacznej części dochodów na cele dobroczynne. Książka analizuje, jak Sam Bankman-Fried wykorzystywał te założenia, by uzasadnić dążenie do zdobycia ogromnego majątku, a zarazem stawia pytanie, czy dobre intencje mogą usprawiedliwiać ryzykowne lub niewłaściwe postępowanie z cudzymi pieniędzmi.
expected value — wartość oczekiwana
Średni wynik ważony prawdopodobieństwemMiara wspierająca podejmowanie decyzji, która łączy możliwe wyniki z ich prawdopodobieństwem, by oszacować średni rezultat. Wysoka potencjalna nagroda może sprawić, że ryzykowny wybór wyda się opłacalny, nawet gdy porażka jest bardziej prawdopodobna niż sukces. Bankman-Fried wielokrotnie posługiwał się takim rozumowaniem, by uzasadniać śmiałe zakłady. Książka pokazuje, jak te obliczenia mogą wprowadzać w błąd, gdy prawdopodobieństwa, potencjalne straty lub skutki dla innych ludzi są słabo rozpoznane.
the Big Store — „wielki sklep” (the Big Store)
Scenografia przygotowana na potrzeby długotrwałego oszustwaOszustwo polegające na tym, że sprawcy tworzą wiarygodnie wyglądającą, tymczasową firmę, na przykład zakład bukmacherski lub biuro maklerskie, obsadzają ją aktorami i sprawiają, by ofiara uwierzyła, że zyskowne transakcje są prawdziwe. Po tym, jak drobne pozorne wygrane zbudują zaufanie, ofiara zostaje nakłoniona do zaryzykowania dużej kwoty, którą przejmują oszuści. Faux przywołuje ten historyczny schemat, by wyjaśnić inscenizowaną platformę handlową wykorzystywaną w oszustwach metodą pig butchering.
FAQ
O czym jest Number Go Up?
- Odkrywanie świata kryptowalut: Książka opisuje wzrost i upadek kryptowalut, koncentrując się na Tetherze i jego roli na rynku. Śledzi drogę kryptowalut od niszowego zainteresowania do branży wartej biliony dolarów.
- Dziennikarstwo śledcze: Autor Zeke Faux, reporter śledczy, dzieli się własnymi doświadczeniami i rozmowami z ważnymi postaciami świata kryptowalut, takimi jak Sam Bankman-Fried i Giancarlo Devasini.
- Przestroga: Książka ostrzega przed potencjalnymi pułapkami inwestowania w kryptowaluty, zwracając uwagę na brak regulacji i powszechność oszustw.
Dlaczego warto przeczytać Number Go Up?
- Wnikliwa i wciągająca: Książka została opisana jako „porywająca, przerażająca, zabawna i niewiarygodna”, dzięki czemu zainteresuje zarówno entuzjastów kryptowalut, jak i sceptyków.
- Zrozumienie historii finansów: Ukazuje ważny moment w historii finansów, dostarczając kontekstu dla zjawiska kryptowalut, które wpływa na gospodarki całego świata.
- Skutki w rzeczywistym świecie: Omawia szersze konsekwencje kryptowalut dla społeczeństwa, w tym oszustwa, regulacje i nierówności ekonomiczne.
Jakie są najważniejsze wnioski z Number Go Up?
- Sceptycyzm wobec kryptowalut: Podkreśla znaczenie sceptycyzmu, zwracając uwagę na liczne oszustwa i nieuczciwe praktyki na rynku kryptowalut.
- Rola Tethera: Pokazuje, jak Tether stanowi podporę rynku kryptowalut i budzi pytania o rezerwy oraz pokrycie tokenów.
- Ludzkie historie: Odsłania ludzką stronę boomu kryptowalutowego, ukazując motywacje, marzenia i porażki jego uczestników.
Jakie są najlepsze cytaty z Number Go Up i co oznaczają?
- „Największa piramida Ponziego na świecie”: Oddaje absurdalność rynku kryptowalut i gotowość jego uczestników do ignorowania sygnałów ostrzegawczych w pogoni za zyskiem.
- „Technologia polegająca na tym, że liczby rosną”: Podkreśla uproszczone rozumowanie wielu inwestorów kryptowalutowych i krytykuje brak analizy podstaw.
- „Nie jesteśmy bankiem”: Ilustruje sposób myślenia przedsiębiorców kryptowalutowych opierających się regulacjom i uwypukla napięcie między innowacją a nadzorem.
Kim są główne postacie w Number Go Up?
- Zeke Faux: Autor i dziennikarz śledczy, którego doświadczenia i spostrzeżenia stanowią podstawę narracji.
- Sam Bankman-Fried: Założyciel FTX, przedstawiony jako genialny młodzieniec, którego wzlot i upadek są przestrogą.
- Giancarlo Devasini: Dyrektor generalny Tethera, którego tajemnicza przeszłość budzi obawy o stabilność rynku kryptowalut.
Czym jest Tether i dlaczego ma znaczenie w Number Go Up?
- Wyjaśnienie pojęcia stablecoina: Tether to stablecoin zaprojektowany tak, by utrzymywać wartość jednego dolara amerykańskiego, łączący tradycyjne finanse ze światem kryptowalut.
- Wpływ na rynek: Tether ułatwia handel i zapewnia płynność, umożliwiając rozwój ekosystemu kryptowalut.
- Pytania o rezerwy: Książka stawia pytanie, czy Tether rzeczywiście ma wystarczające rezerwy na pokrycie tokenów, co wpływa na stabilność rynku.
Jak Number Go Up porusza kwestię regulacji kryptowalut?
- Brak nadzoru: Omawia brak ram regulacyjnych, który umożliwia szerzenie się oszustw i nadużyć na rynku kryptowalut.
- Apele o regulacje: Różne zainteresowane strony domagają się jaśniejszych przepisów, które zapewnią bezpieczeństwo i uczciwość rynku.
- Wpływ na inwestorów: Podkreśla potrzebę większej przejrzystości i odpowiedzialności, by chronić konsumentów.
Jakie znaczenie ma zjawisko Axie Infinity opisane w Number Go Up?
- Model „graj, by zarabiać”: Axie Infinity spopularyzowało zarabianie prawdziwych pieniędzy za granie, przyciągając osoby z krajów rozwijających się.
- Nieopłacalny model ekonomiczny: Zwraca uwagę na brak trwałości gospodarki Axie Infinity i ostrzega przed ryzykiem związanym ze spekulacyjnymi grami.
- Wpływ kulturowy: Pokazuje, jak Axie Infinity stało się zjawiskiem kulturowym, stawiając pytania o długoterminową żywotność takich modeli.
Jak Number Go Up ukazuje zagrożenia związane z kulturą kryptowalut?
- Skłonność do ryzyka: Przedstawia kulturę skrajnej skłonności do ryzyka, w której szybkie wzbogacenie się przysłania rozsądne praktyki finansowe.
- Oszustwa i nadużycia: Opisuje liczne oszustwa, zwracając uwagę na brak odpowiedzialności i nadzoru w świecie kryptowalut.
- Dynamika społeczności: Analizuje dynamikę społeczną, w której presja rówieśnicza i pragnienie przynależności prowadzą do złych decyzji finansowych.
Jakie znaczenie ma określenie „pig butchering” w Number Go Up?
- Definicja oszustwa: Odnosi się do oszustw, w których sprawcy budują fałszywe relacje romantyczne, by wykorzystać ofiary finansowo.
- Związek z kryptowalutami: W tych oszustwach często wykorzystuje się kryptowaluty, co uwypukla brak regulacji na rynku.
- Wpływ na ofiary: Książka przytacza historie ofiar, podkreślając emocjonalne i finansowe koszty tych oszustw.
Jaką rolę odgrywa Tether w ekosystemie kryptowalut według Number Go Up?
- Funkcja stablecoina: Tether ma utrzymywać parytet jeden do jednego z dolarem amerykańskim, zapewniając wiarygodny środek wymiany.
- Ułatwianie transakcji: Jest wykorzystywany w różnych transakcjach, w tym w oszustwach, co podkreśla, jak ważne jest rozumienie stablecoinów.
- Kontrowersje i krytyka: Książka omawia kontrowersje wokół rezerw Tethera, budzące wątpliwości co do jego przejrzystości i wiarygodności.
Jakie są konsekwencje upadku FTX omówione w Number Go Up?
- Wpływ na rynek kryptowalut: Upadek zachwiał fundamentami rynku i doprowadził do utraty zaufania wśród inwestorów.
- Konsekwencje prawne i regulacyjne: Książka omawia możliwe konsekwencje prawne i potrzebę pociągania branży do odpowiedzialności.
- Zmiana kulturowa: Sugeruje, że po upadku może dojść do ponownej oceny wartości i praktyk w społeczności kryptowalutowej.
Pobierz PDF
Pobierz EPUB
.epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.