Rozpocznij darmowy okres próbny
Popularne Nowości Gatunki Autorzy
EnglishEnglish
EspañolSpanish
简体中文Chinese
繁體中文Chinese (Traditional)
FrançaisFrench
DeutschGerman
日本語Japanese
PortuguêsPortuguese
ItalianoItalian
한국어Korean
РусскийRussian
NederlandsDutch
العربيةArabic
PolskiPolish
हिन्दीHindi
Tiếng ViệtVietnamese
SvenskaSwedish
ΕλληνικάGreek
TürkçeTurkish
ไทยThai
ČeštinaCzech
RomânăRomanian
MagyarHungarian
УкраїнськаUkrainian
IndonesiaIndonesian
DanskDanish
SuomiFinnish
БългарскиBulgarian
עבריתHebrew
NorskNorwegian
HrvatskiCroatian
CatalàCatalan
SlovenčinaSlovak
LietuviųLithuanian
SlovenščinaSlovenian
СрпскиSerbian
EestiEstonian
LatviešuLatvian
فارسیPersian
മലയാളംMalayalam
தமிழ்Tamil
اردوUrdu
Wyszukiwanie...
SoBrief
Jak naprawdę działa świat

Jak naprawdę działa świat

Tytuł oryginalny: How the World Really Works
Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości
Współczesne życie opiera się na energii z paliw kopalnych i materiałach masowych — czego tak naprawdę wymagałoby ich zastąpienie?
autor: Vaclav Smil 2022 336 stron
3.94
14 000+ ocen
Słuchaj
Immersyjne
V2.3
Amazon Kindle Audible
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Odblokuj słuchanie i więcej!
Kontynuuj

Kluczowe wnioski

Zrozum energię, zanim uwierzysz w twierdzenia o tym, jak szybko może zmienić się społeczeństwo

Cywilizacja opiera się na przemianach. Życie i przemysł zależą od przekształcania energii z jednej postaci w inną: światła słonecznego w plony, paliwa w ciepło, a ciepła w elektryczność. Smil opisuje dramatyczne przejście od siły ludzkich i zwierzęcych mięśni do maszyn napędzanych głównie paliwami kopalnymi. W 2020 roku przeciętna osoba miała do dyspozycji niemal 700 razy więcej energii użytecznej niż ktoś żyjący w 1800 roku, choć dostęp do niej nadal jest bardzo nierówny.

Nie każdą energię można wymieniać na inną. Moc to tempo zużywania lub wytwarzania energii, a energia to ilość zużyta w danym czasie. Paliwa ciekłe zawierają znacznie więcej energii w przeliczeniu na tę samą masę niż akumulatory, co ma kluczowe znaczenie dla samolotów i statków. Elektryczność jest uniwersalna i czysta w miejscu użytkowania, ale jej magazynowanie i przesyłanie na dużą skalę wciąż nastręcza trudności.

Analiza

Warto spojrzeć na energię jak na infrastrukturę niezbędną niemal do realizacji wszystkich ludzkich aspiracji, a nie jak na kolejny sektor rynku. Takie podejście pokazuje, dlaczego porównania na poziomie pojedynczych urządzeń mogą wprowadzać w błąd: telefony mogą szybko się zmieniać, ale elektrowni, sieci, paliw i procesów przemysłowych, które podtrzymują współczesne życie, nie da się wymienić po jednym gadżecie naraz. Łączne wartości zużycia energii ukrywają też nierówny dostęp. Średnia globalna może rosnąć, podczas gdy miliardom ludzi nadal brakuje energii potrzebnej do podstawowego komfortu i produktywnej pracy. Ten sposób myślenia najlepiej sprawdza się jako test wykonalności, a nie dowód, że obecne technologie czy systemy energetyczne muszą pozostać niezmienione.

Zapewnij wyżywienie dużej liczbie ludzi, mierząc się z zależnością rolnictwa od paliw kopalnych

Współczesne zbiory wymagają ogromnych nakładów energii. Fotosynteza wciąż napędzana jest energią słoneczną, ale maszyny, nawadnianie, transport, pestycydy i nawozy potrzebują paliw kopalnych oraz elektryczności. Według porównania autora, w amerykańskiej uprawie pszenicy wyprodukowanie kilograma ziarna wymagało około 10 minut pracy człowieka w 1801 roku, a w 2021 roku — mniej niż dwóch sekund. W tym samym czasie rolnictwo przeszło od wołów i ręcznych narzędzi do traktorów, kombajnów i nawozów syntetycznych.

Kluczowe znaczenie ma azot. Proces Habera-Boscha pozwala wytwarzać amoniak z azotu atmosferycznego i wodoru, zwykle z wykorzystaniem gazu ziemnego. Obecnie nawozy azotowe syntetyczne dostarczają nieco ponad połowę azotu stosowanego w uprawach. Smil wiąże tę transformację rolnictwa ze spadkiem odsetka osób niedożywionych na świecie z około 65 procent w 1950 roku do 8,9 procent w 2019 roku.

Analiza

Ten opis uwidacznia zależność systemu żywnościowego, śledząc nakłady, które znikają z pola widzenia między gospodarstwem a talerzem. Pokazuje też, dlaczego zastąpienie jednego nakładu nie jest tym samym co zastąpienie całego systemu: nawozy, maszyny rolnicze, magazynowanie i transport współdziałają, stabilizując plony i ograniczając zapotrzebowanie na pracę. Wybór nie sprowadza się po prostu do energii z paliw kopalnych albo czystszej alternatywy. Straty nawozów zanieczyszczają wodę, a marnowanie żywności i nadmierne spożycie mięsa zwiększają popyt, który można ograniczyć. Smil przekonująco opisuje, dlaczego nagły powrót do rolnictwa o niskich nakładach jest nierealny, pozostawiając zarazem miejsce na lepsze zarządzanie składnikami odżywczymi i ograniczenie marnotrawstwa.

Zajrzyj pod cyfrowe produkty, by dostrzec materiały, dzięki którym cywilizacja funkcjonuje

Cztery materiały mają nieproporcjonalnie duże znaczenie. Smil nazywa amoniak, tworzywa sztuczne, stal i cement czterema filarami współczesnej cywilizacji. W 2019 roku światowa produkcja wyniosła około 150 milionów ton amoniaku, 370 milionów ton tworzyw sztucznych, 1,8 miliarda ton stali i 4,5 miliarda ton cementu. Materiały te służą do nawożenia pól, budowy budynków i dróg oraz produkcji wszystkiego — od rur po sprzęt medyczny. Układy krzemowe mogą być przełomowe z technologicznego punktu widzenia, ale nie zastępują tych podstawowych materiałów produkowanych na wielką skalę.

Ich wytwarzanie wiąże się z dużymi emisjami dwutlenku węgla. Produkcja tych materiałów pochłania około 17 procent światowej energii pierwotnej i odpowiada za około jedną czwartą emisji CO2 ze spalania paliw kopalnych. Wytwarzanie stali w dużej mierze opiera się na węglu, piece cementowe wymagają bardzo wysokich temperatur, a gaz ziemny dostarcza zarówno surowca, jak i energii do produkcji amoniaku. Istnieją alternatywy, ale na razie są to propozycje lub rozwiązania eksperymentalne; zastąpienie ugruntowanych gałęzi przemysłu przy takiej skali produkcji to długotrwałe przedsięwzięcie.

Analiza

Rozróżnienie między widocznością cyfrową a znaczeniem materialnym stanowi cenną przeciwwagę dla poglądu, że gospodarka informacyjna unosi się swobodnie ponad fizycznymi ograniczeniami. Rozmowa wideo nadal zależy od budynków, kabli, energii, metali i łańcuchów dostaw chemikaliów. Uwzględnienie materiałów wyostrza też debatę o zielonych technologiach: turbiny wiatrowe i pojazdy elektryczne wymagają znacznych ilości stali, cementu, tworzyw sztucznych i wydobywanych surowców. Uznanie tych czterech materiałów za filary nie powinno jednak sprawiać, że obecne metody ich produkcji wydadzą się nieuniknione. Pytanie analityczne brzmi: które procesy można zmienić, jak szybko i kto poniesie koszty — a nie czy społeczeństwo może po prostu przestać korzystać z materiałów.

Traktuj dekarbonizację jak przebudowę systemów, a nie naciśnięcie przełącznika

Elektryczność to tylko część zadania. Pokrywa ona około 18 procent końcowego zużycia energii na świecie, podczas gdy transport, przemysł, budynki i rolnictwo korzystają też bezpośrednio z paliw. Energię elektryczną można wytwarzać w coraz większym stopniu z wiatru i słońca, ale jej produkcja zależy od pogody, a ograniczeniami pozostają magazynowanie na dużą skalę i nowe linie przesyłowe. W 2020 roku paliwa kopalne nadal dostarczały około 84 procent światowej energii pierwotnej.

Niektóre zastosowania szczególnie trudno zastąpić. Smil porównuje paliwo lotnicze, którego gęstość energii wynosi około 12 000 watogodzin na kilogram, z ówczesnymi akumulatorami litowo-jonowymi, osiągającymi mniej niż 300 watogodzin na kilogram. Bardziej wydajne silniki elektryczne zmniejszają różnicę w praktyce, ale nie na tyle, by długodystansowe loty samolotami zasilanymi akumulatorami stały się proste. Nie chodzi o to, że dekarbonizacja jest niemożliwa. Chodzi o to, że sieci energetyczne, fabryki, pojazdy i paliwa trzeba przekształcić na olbrzymią skalę, dlatego stopniowe zastępowanie jest bardziej prawdopodobne niż natychmiastowe porzucenie.

Analiza

Ujęcie systemowe jest cenne, bo pozwala odróżnić wytwarzanie czystej energii elektrycznej od dekarbonizacji całej gospodarki. Magazynowanie, przesył, ciepło przemysłowe i surowce do produkcji paliw nie są kwestiami drugorzędnymi — należą do problemu inżynieryjnego. Takie podejście chroni też przed uznawaniem zainstalowanej mocy odnawialnej za odpowiednik niezawodnych dostaw energii. Wykonalność nie jest jednak niezmienna. Polityka, inwestycje, innowacje i zmiany popytu mogą wpływać na koszty oraz możliwości, dlatego dzisiejszych ograniczeń technicznych nie należy mylić z trwałymi barierami. W praktyce postęp należy mierzyć w całym systemie energetycznym, uwzględniając efektywność i końcowe zastosowania energii, zamiast świętować jeden nagłówkowy wskaźnik.

Dostrzegaj w globalizacji wybór oparty na silnikach, infrastrukturze i polityce

Powiązania między odległymi regionami mają długą historię. Żaglowce łączyły odległe części świata, ale handel pozostawał powolny i ograniczony. W XIX wieku parowce, koleje i telegraf sprawiły, że wymiana stała się bardziej niezawodna. Silniki wysokoprężne, samoloty, transport kontenerowy i mikrochipy jeszcze bardziej ją rozwinęły. Kontenerowiec, wprowadzony do użytku komercyjnego w latach pięćdziesiątych XX wieku, umożliwił przewożenie ładunków w standaryzowanych stalowych skrzyniach, które można było przenosić między statkami, pociągami i ciężarówkami przy znacznie mniejszej liczbie przeładunków.

Technologia nie czyniła integracji nieuniknioną. W latach 1913–1945 handel światowy gwałtownie się skurczył wskutek wojen i wstrząsów politycznych. Jego późniejszy rozwój zależał nie tylko od transportu i łączności, lecz także od zmian politycznych, w tym otwarcia gospodarczego Chin i rozpadu Związku Radzieckiego. Globalne łańcuchy dostaw mogą obniżać koszty i poszerzać dostęp, ale uzależnienie od niewielkiej liczby producentów może stać się niebezpieczne, gdy zakłócone zostaną dostawy niezbędnych towarów.

Analiza

Globalizację łatwiej zrozumieć, gdy postrzega się ją jako system fizyczny i polityczny, a nie abstrakcyjną siłę nieuchronnie kierującą historię w jednym kierunku. Opis łączy szybsze silniki i standaryzowane ładunki ze sposobem organizacji produkcji, a następnie pokazuje, jak rządy i zmiany geopolityczne wpływają na to, czy te możliwości wykorzystuje się ponad granicami. Uwaga poświęcona skoncentrowanym łańcuchom dostaw artykułów medycznych ukazuje zasadnicze napięcie między efektywnością a odpornością. Większa nadmiarowość może kosztować więcej, ale najtańsza sieć dostaw może narazić nas na ogromne straty, gdy zawiedzie. Trudne pytanie dla polityki nie brzmi, czy handel jest dobry czy zły, lecz od jakich zależności jesteśmy gotowi uzależnić dostawy i za jaką rezerwę mocy warto zapłacić.

Oceniaj ryzyko na podstawie ekspozycji i prawdopodobieństwa, a nie tego, jak bardzo przeraża

Ryzyko trzeba odnosić do odpowiedniego mianownika. Sama liczba zgonów nie pozwala uczciwie porównywać różnych aktywności, ponieważ ludzie spędzają różną ilość czasu narażeni na poszczególne zagrożenia. Smil porównuje ryzyko, szacując liczbę zgonów na osobę i godzinę ekspozycji. Według omawianych przez niego danych z USA ryzyko śmierci podczas jazdy samochodem wynosiło około 5 na 10 milionów godzin, a podczas regularnych lotów komercyjnych — około 2,8 na 100 milionów godzin. Skoki BASE były znacznie bardziej ryzykowne w trakcie samego skoku, choć uprawia je bardzo niewiele osób.

Oswojenie z zagrożeniem zniekształca osąd. Ludzie często akceptują dobrowolne, rutynowe ryzyko, takie jak jazda samochodem, a obawiają się nieznanych zagrożeń, takich jak energia jądrowa czy terroryzm. Ujęcie ilościowe może skorygować niewłaściwie rozłożone akcenty, ale nie zniweluje lęku, nierównej ekspozycji ani skutków rzadkiej katastrofy.

Analiza

Porównywanie ryzyka z uwzględnieniem czasu ekspozycji jest przydatnym sposobem przeciwdziałania heurystyce dostępności — skłonności do uznawania dramatycznych lub niedawnych wydarzeń za bardziej prawdopodobne, niż są w rzeczywistości. Może skierować uwagę na powtarzające się zagrożenia, które nie trafiają na pierwsze strony gazet. Jedno prawdopodobieństwo nie wystarczy jednak do pełnej oceny moralnej ani decyzji politycznej. Znaczenie ma również to, kto jest narażony, czy wyraża na to zgodę, jak poważne mogą być skutki i czy można je ograniczyć dzięki zabezpieczeniom. Porównania średnich wskaźników śmiertelności powinny pomagać w podejmowaniu decyzji, a nie rozstrzygać je za nas. Rzadkie zdarzenie o katastrofalnych konsekwencjach może wymagać przygotowań, nawet jeśli jego prawdopodobieństwo w skali roku jest niewielkie.

Chroń zasoby wodne i obieg składników odżywczych, nie wymyślając kryzysu tlenowego

Problemy środowiskowe różnią się skalą. W atmosferze jest tak dużo tlenu, że nawet spalenie całej roślinności lądowej zużyłoby zaledwie około 0,1 procent jego zasobów. Pożary lasów mogą dewastować ekosystemy, ale nie sprawią, że ludzie się uduszą. Pilniejszym problemem w zarządzaniu jest woda: jej dostępność różni się w zależności od regionu, a gospodarstwa domowe, przemysł i — przede wszystkim — rolnictwo konkurują o jej zasoby.

Składniki odżywcze mogą szkodzić wodom, którym miały służyć. Spływ azotu i fosforu może wywoływać nadmierny rozwój glonów. Gdy glony się rozkładają, zużywają tlen w wodzie, tworząc martwe strefy, w których organizmy wodne z trudem przeżywają. Zmiany klimatu mogą nasilać zaburzenia obiegu wody, ale znaczenie mają też popyt i sposób zarządzania. Smil wskazuje na Stany Zjednoczone, gdzie całkowite zużycie wody wzrosło tylko nieznacznie w latach 1965–2015 mimo znacznego wzrostu liczby ludności i gospodarki, jako dowód na to, że poprawa efektywności może ograniczać presję.

Analiza

Oddzielenie mitu o braku tlenu od rzeczywistych zagrożeń środowiskowych pokazuje, dlaczego edukacja naukowa wymaga zarówno korygowania błędów, jak i ustalania priorytetów. Fałszywe twierdzenie może odwracać uwagę od szkód mniej spektakularnych, lecz łatwiejszych do ograniczenia, takich jak wyczerpywanie wód gruntowych czy zanieczyszczenie składnikami odżywczymi. Przykład wody podważa też proste opowieści o niedoborze: o tym, kto ma do niej dostęp, decydują popyt, infrastruktura, handel i lokalna geografia. Krajowy spadek zużycia wody nie gwarantuje jednak zrównoważonego gospodarowania wszędzie, zwłaszcza gdy warstwy wodonośne odnawiają się powoli albo dostęp do wody staje się przedmiotem sporu politycznego. Rozsądne decyzje środowiskowe wymagają lokalnych pomiarów i uwzględnienia ekosystemów, a nie tylko uspokajających średnich globalnych.

Ograniczaj emisje praktycznymi zmianami, a nie obietnicami natychmiastowej transformacji

Mechanizm ocieplenia jest od dawna znany nauce. Już w XIX wieku naukowcy powiązali gazy atmosferyczne z zatrzymywaniem ciepła, a pomiary na Mauna Loa rozpoczęły się w 1958 roku. Smil twierdzi, że podstawowy mechanizm fizyczny jest dobrze poznany, choć wiele prognoz dotyczących konkretnych skutków społecznych i gospodarczych pozostaje niepewnych. Światowe emisje CO2 wzrosły o około 65 procent w latach 1989–2019.

Praktyczne rozwiązania już istnieją. Lepsza izolacja i systemy ogrzewania mogą przez dziesięciolecia ograniczać zużycie energii. Smil wskazuje też na SUV-y, marnowanie żywności i nadmierne stosowanie nawozów jako możliwe do uniknięcia źródła emisji i presji na środowisko. Krytykuje plany zakładające szybkie usuwanie węgla z atmosfery na skalę globalną albo natychmiastowe zastąpienie paliw kopalnych, jeśli pomijają potrzeby infrastrukturalne i materiałowe. Opowiada się za stopniowym ograniczaniem emisji i poprawą efektywności, a nie za terminami wyznaczanymi ze względu na ich polityczną atrakcyjność.

Analiza

Najważniejszy wkład polega na podkreśleniu, że polityka klimatyczna musi uwzględniać konkretne systemy: budynki, pojazdy, gospodarstwa rolne, sieci energetyczne i przemysł. Takie podejście pozwala wyznaczyć przydatne priorytety na najbliższe lata, nawet jeśli dokładne skutki zmian klimatu pozostają niepewne. Odrzucenie nierealistycznych planów nie powinno jednak prowadzić do bagatelizowania kosztów opóźnień ani do porzucenia ambitnych celów. Cele mogą koordynować inwestycje i podnosić oczekiwania, nawet jeśli nie są prognozami. Kluczowe pytanie brzmi, czy propozycja ma wiarygodną ścieżkę realizacji, odpowiednie zasoby i mechanizmy rozliczania, a nie czy jej harmonogram brzmi odważnie czy zachowawczo.

Korzystaj z prognoz, by poznawać możliwe scenariusze, a nie ogłaszać, że przyszłość jest przesądzona

Przyszłość łatwiej przewidzieć w niektórych obszarach niż w innych. Liczbę ludności danego kraju w następnej dekadzie można często oszacować w dość wąskim przedziale, ponieważ liczby urodzeń i zgonów wynikają z mierzalnych prawidłowości. Upowszechnianie energii, wzrost gospodarczy i skutki klimatyczne zależą od większej liczby powiązanych czynników, w tym decyzji politycznych, zmian technicznych i nieoczekiwanych wydarzeń. Smil dzieli prognozy na stosunkowo wiarygodne projekcje, niepewne szacunki oraz pełne liczb scenariusze oparte na założeniach, które mogą się nie sprawdzić.

Historia karze za pewność siebie. Prognozy niekontrolowanego wzrostu liczby ludności nie uwzględniły późniejszego spadku tempa wzrostu. Twierdzenia, że wydobycie ropy wkrótce się załamie, straciły aktualność wobec jego wzrostu. Pandemia z 2020 roku ujawniła też, jak słabo przygotowanych było wiele rządów na zagrożenie, które eksperci od dawna uważali za możliwe. Modele mogą wyjaśniać warunkowe skutki, ale ich wyników nie należy mylić z gwarancjami.

Analiza

To mocny argument za odróżnianiem wewnętrznej precyzji modelu od jego wiarygodności w rzeczywistym świecie. Scenariusz może dokładnie obliczać konsekwencje, a jednocześnie opierać się na niepewnych założeniach dotyczących zachowań, polityki lub technologii. To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialnego myślenia o sprawach publicznych: modele są mapami zależności warunkowych, a nie fotografiami przyszłości. Niepewność działa jednak w obie strony. Błędy wcześniejszych prognoz nie dowodzą, że obecne ostrzeżenie jest fałszywe, zwłaszcza gdy dotyczy dobrze poznanego mechanizmu, ale jego skali nie da się precyzyjnie określić. Lepiej pytać, które elementy projekcji pozostają stabilne przy różnych założeniach, a które są na nie wrażliwe.

Inwestuj w odporność niezbędnych systemów, zanim nastąpi kolejne przewidywalne zakłócenie

Kryzysy ujawniają zaniedbanie podstawowych potrzeb. COVID-19 pokazał, że w bogatych krajach może zabraknąć sprzętu ochronnego, jeśli jego produkcja skupia się w niewielu miejscach. Książka wiąże tę podatność z szerszym uzależnieniem od niezawodnych dostaw energii, żywności, materiałów i transportu. Opisuje też, jak silna burza słoneczna mogłaby zakłócić działanie sieci elektrycznych i łączności — systemów, od których współczesne miasta są stale zależne.

Przygotowanie nie jest przepowiadaniem przyszłości. Pandemie powracają, ale trudno przewidzieć, kiedy nastąpią i jak będą poważne. Rozsądna reakcja nie polega na twierdzeniu, że wiemy, jaki będzie następny kryzys, lecz na utrzymywaniu zapasów, zabezpieczeń i planów, które ograniczą szkody. W przyszłości opisywanej przez Smila nie ma ani nieuchronnej apokalipsy, ani technologicznej utopii. Czeka nas niepewna mieszanina osiągnięć, porażek i wyborów, kształtowana przez ograniczenia fizyczne i przez to, czy społeczeństwa wykorzystają wiedzę, którą już mają.

Analiza

Odporność często wydaje się nieefektywna, zanim nastąpi zakłócenie: zapasowe moce, wielu dostawców i rezerwy awaryjne generują widoczne koszty, a ich korzyści ujawniają się dopiero wtedy, gdy zwykłe systemy zawodzą. Dlatego budowanie odporności jest wyzwaniem nie tylko technicznym, lecz także politycznym i organizacyjnym. Przykład pandemii pokazuje, jak łańcuchy dostaw zoptymalizowane wyłącznie pod kątem kosztów mogą przerzucać ryzyko na szpitale i pacjentów. Przygotowanie nie może jednak oznaczać gromadzenia wszystkiego ani zabezpieczania każdego systemu przed każdym wyobrażalnym zagrożeniem. Priorytety powinny uwzględniać prawdopodobieństwo, skalę konsekwencji i znaczenie utrzymania niezbędnych usług.

Analiza

Głównym argumentem Smila jest to, że współczesne życie nie opiera się przede wszystkim na systemie informacyjnym. To system fizyczny, którego codzienne udogodnienia zależą od przemian energii, produkcji żywności, transportu i ogromnych przepływów materiałów. Książka przekonująco uzasadnia tę tezę, wielokrotnie wychodząc od znanych efektów — takich jak chleb, elektryczność czy kontener z towarami — i cofając się do maszyn oraz procesów przemysłowych, które je umożliwiają. Najsilniejszą metodą autora są porównania skali: ilość energii przypadającej na osobę na przestrzeni stuleci, nakład pracy potrzebny do wyprodukowania kilograma pszenicy oraz roczna masa wytwarzanych materiałów. Dzięki tym porównaniom abstrakcyjna zależność staje się namacalna.

Szeroki zakres książki jest zarazem jej największym wyzwaniem. Siedem obszernych tematów wymaga różnych rodzajów dowodów, a nacisk Smila na wykonalność techniczną sprawia niekiedy, że ugruntowane systemy zdają się mieć większą wiarygodność niż dopiero rozwijające się alternatywy. Ograniczenia techniczne są realne, ale ich granice mogą się zmieniać pod wpływem inwestycji, instytucji, projektowania i wyborów społecznych. Podobnie nieufność autora zarówno wobec katastrofizmu, jak i technologicznego optymizmu jest użyteczną dyscypliną myślenia, lecz sceptycyzm nie powinien przeradzać się w odruchowe uznawanie każdej ambitnej propozycji za fantazję. Dowody przytaczane przez samego autora pokazują, że społeczeństwa potrafią przechodzić dramatyczne zmiany, gdy rozwój technologii i instytucji idą w parze.

Kolejną zaletą książki jest zwrócenie uwagi na nierówny podział. Średnie zużycie energii, dostępność żywności czy ryzyko mogą ukrywać ludzi pozbawionych podstawowych dóbr, a odejścia od paliw kopalnych nie da się oceniać tak, jakby wszystkie kraje zaczynały od tego samego poziomu życia. Dzięki temu sprawiedliwość staje się częścią wykonalności: strategia, którą można zrealizować jedynie przez odmówienie uboższym społecznościom dostępu do infrastruktury, nie jest trwałą strategią globalną. Praktyczne dziedzictwo tej książki nie sprowadza się więc do jednej prognozy ani gotowego przepisu na politykę. Polega na nawyku zadawania pytań o to, jakich nakładów energii, materiałów, czasu, infrastruktury i współpracy politycznej wymaga dana propozycja, a także kto odniesie z niej korzyści i kto poniesie koszty. Taki nawyk pozwala odróżnić przekonujące hasło od planu możliwego do zrealizowania.

Podsumowanie w 30 sekund
Współczesne życie zależy od przemian energii, paliw kopalnych i systemów wymagających dużych ilości materiałów. W 2020 roku paliwa kopalne dostarczały około 84 procent światowej energii pierwotnej; cztery podstawowe materiały zużywały około 17 procent tej energii i odpowiadały za mniej więcej jedną czwartą emisji CO2 ze spalania paliw kopalnych. Syntetyczne nawozy azotowe dostarczają nieco ponad połowę azotu wykorzystywanego przez uprawy. Proponowane zmiany należy oceniać pod kątem zapotrzebowania na energię i materiały, infrastruktury, kosztów oraz czasu, traktując prognozy jako warunkowe i przygotowując się na zakłócenia.
Zawiera spoilery

Ostatnia aktualizacja:

Zgłoś problem

Podsumowanie recenzji

3.94 z 5
Średnia z 14 000+ ocen z Goodreads i Amazon.

Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości zbiera mieszane recenzje. Wielu czytelników chwali oparte na danych podejście Smila i jego wnioski dotyczące energii, produkcji żywności i materiałów. Krytycy zwracają uwagę na lekceważący ton i brak rozwiązań. Książka jest postrzegana jako otrzeźwiające spojrzenie na wyzwania związane z dekarbonizacją, podkreślające uzależnienie od paliw kopalnych. Niektórzy uważają ją za suchą i nadmiernie techniczną, inni doceniają jej pragmatyczne podejście. Smil jest chwalony za obalanie skrajnych scenariuszy klimatycznych, ale krytykowany za pomijanie czynników społecznych. Ogólnie czytelnicy cenią faktograficzne podstawy książki, choć spierają się o jej wnioski i przystępność.

Twoja ocena:
4.43
317 ocen
Chcesz przeczytać całą książkę?

Słowniczek

Cztery filary współczesnej cywilizacji

Podstawowe materiały masowe

Określenie Smila na amoniak, tworzywa sztuczne, stal i cement — cztery materiały produkowane w ogromnych ilościach i wykorzystywane w rolnictwie, budownictwie, transporcie, ochronie zdrowia i przemyśle. Ich wielka skala produkcji i niewielka liczba substytutów dostępnych w najbliższej przyszłości sprawiają, że mają kluczowe znaczenie dla współczesnego życia. Ich produkcja pochłania również znaczne ilości energii i w dużym stopniu zależy od paliw kopalnych.

proces Habera-Boscha

Przemysłowa synteza amoniaku

Przemysłowa metoda łączenia azotu atmosferycznego z wodorem w celu uzyskania amoniaku. Opracowana dzięki pracom Fritza Habera i Carla Boscha, umożliwiła masową produkcję nawozów azotowych. Ponieważ rośliny potrzebują przyswajalnego azotu, by rosnąć, proces ten znacznie zwiększył ilość żywności, jaką mogło wytwarzać rolnictwo, powodując zarazem uzależnienie od energii i surowców, najczęściej gazu ziemnego.

Energia użyteczna

Energia dostępna do wykonania pracy

Sposób ujmowania energii stosowany przez Smila, uwzględniający energię pozostającą do dyspozycji, by przekształcać ją w użyteczne formy po odjęciu strat podczas przetwarzania, rafinacji i przesyłu oraz energii zużytej na cele nieenergetyczne. Pozwala odróżnić energię, którą można wykorzystać do ogrzewania, napędzania lub wytwarzania elektryczności, od jej całkowitej podaży, która zawyża ilość energii faktycznie dostępnej użytkownikom.

Gęstość energii

Energia przypadająca na masę lub objętość

Ilość energii zgromadzonej w danej masie lub objętości paliwa albo nośnika energii. Wpływa na praktyczną przydatność danego źródła energii w takich zastosowaniach jak lotnictwo, żegluga i transport drogowy. Paliwa ciekłe mają wysoką gęstość energii w porównaniu z wieloma alternatywami, podczas gdy akumulatory magazynują mniej energii w przeliczeniu na masę, co wyznacza techniczne ograniczenia elektryfikacji.

Współczynnik wykorzystania mocy

Rzeczywista produkcja w porównaniu z maksymalną

Udział maksymalnej możliwej produkcji energii elektrycznej, jaki instalacja wytwórcza osiąga w danym okresie. Elektrownia pracująca nieprzerwanie z pełną mocą znamionową ma współczynnik wykorzystania mocy wynoszący 100 procent. Ponieważ produkcja energii wiatrowej i słonecznej zależy od pogody i nasłonecznienia, ich współczynniki wykorzystania mocy są na ogół niższe niż w przypadku niezawodnie działających elektrowni jądrowych.

Rzędy wielkości

Potęgi dziesięciu

Sposób porównywania wielkości według ich skali, zwykle w krotnościach dziesięciu. Zmiana z 1 000 na 10 000 oznacza wzrost o jeden rząd wielkości; zmiana z 1 000 na 1 000 000 — o trzy rzędy. Smil stosuje to podejście, by ułatwić porównywanie bardzo dużych lub bardzo małych wielkości bez polegania na pozornej precyzji.

FAQ

O czym jest Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Podstawowe realia: Książka omawia kluczowe procesy, od których zależą przetrwanie i dobrobyt, skupiając się na energii, produkcji żywności, materiałach, globalizacji, zagrożeniach i środowisku.
  • Podejście interdyscyplinarne: Vaclav Smil łączy wiedzę z fizyki, chemii, biologii i historii, by przedstawić całościowy obraz współczesnej cywilizacji.
  • Kwestie egzystencjalne: Poruszane tematy mają zasadnicze znaczenie dla zrozumienia wyzwań, przed którymi ludzkość stoi w XXI wieku.

Dlaczego warto przeczytać Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Luki w rozumieniu: Smil stara się ograniczyć nieporozumienia dotyczące funkcjonowania współczesnego świata, przedstawiając temat w przystępny sposób osobom spoza grona specjalistów.
  • Świadome podejmowanie decyzji: Książka pomaga czytelnikom uczestniczyć w dyskusjach o energii, żywności i polityce środowiskowej, sprzyjając świadomej debacie publicznej.
  • Realistyczna perspektywa: Smil przedstawia ugruntowaną analizę obecnych systemów i zachęca do krytycznego myślenia, unikając sensacyjnych prognoz.

Jakie są najważniejsze wnioski z książki Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Uzależnienie od paliw kopalnych: Współczesna cywilizacja w dużym stopniu opiera się na paliwach kopalnych, co stwarza poważne wyzwania dla zrównoważonego rozwoju.
  • Materialne filary: Cement, stal, tworzywa sztuczne i amoniak to niezbędne materiały, na których opiera się współczesne społeczeństwo, a ich produkcja jest energochłonna.
  • Ewolucja globalizacji: Postęp technologiczny ukształtował współzależność gospodarczą oraz przepływ towarów, usług i informacji.

Jakie są najlepsze cytaty z książki Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości i co oznaczają?

  • Fotosynteza i żywność: „Jemy... produkty fotosyntezy” — te słowa podkreślają związek między produkcją żywności a paliwami kopalnymi.
  • Postęp i zagrożenia: „Współczesnym społeczeństwom udało się... wyeliminować lub ograniczyć wiele zagrożeń, które wcześniej często prowadziły do śmierci lub kalectwa” — to stwierdzenie uznaje postępy w ochronie zdrowia publicznego, a zarazem zwraca uwagę na nowe zagrożenia.
  • Transformacje energetyczne: „Przyrost energii był znacznie większy...” — te słowa odzwierciedlają wpływ transformacji energetycznych na cywilizację i podkreślają wagę rozumienia dynamiki energii.

Jak Vaclav Smil omawia energię w książce Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Energia jako waluta: Energia ma fundamentalne znaczenie dla życia i cywilizacji, stanowiąc podstawę systemów gospodarczych i rozwoju.
  • Złożone transformacje: Przejście od paliw kopalnych do odnawialnych źródeł energii potrwa dłużej, niż się spodziewano, i wiąże się ze znacznymi wyzwaniami.
  • Wiedza o energii: Smil opowiada się za upowszechnianiem wiedzy o pojęciach związanych z energią i przestrzega przed utożsamianiem energii z mocą.

Jak książka Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości omawia produkcję żywności?

  • Zależność od paliw kopalnych: Współczesna produkcja żywności opiera się na paliwach kopalnych, niezbędnych do napędzania maszyn, wytwarzania nawozów i transportu, przez co jest niezrównoważona.
  • Ewolucja rolnictwa: Mechanizacja i nawozy syntetyczne zwiększyły plony i ograniczyły nakład pracy, przekształcając rolnictwo.
  • Wyzwania związane z bezpieczeństwem żywnościowym: Wzrost liczby ludności i ograniczenia środowiskowe sprawiają, że trzeba rozumieć nakłady energetyczne związane z produkcją żywności.

Jakie są cztery filary współczesnej cywilizacji według Vaclava Smila?

  • Cement: Niezbędny w budownictwie i infrastrukturze; umożliwia rozwój miast i współczesny styl życia.
  • Stal: Ma kluczowe znaczenie dla transportu i budownictwa, a przy wytwarzaniu pojazdów i budowie drapaczy chmur trudno ją zastąpić.
  • Tworzywa sztuczne: Są nieodłączną częścią niezliczonych produktów, a ich wszechstronność wiąże się z wyzwaniami środowiskowymi.
  • Amoniak: Ma kluczowe znaczenie dla produkcji nawozów i jest niezbędny dla globalnego bezpieczeństwa żywnościowego.

Jak globalizacja wpływa na nasze rozumienie współczesnego świata w książce Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Perspektywa historyczna: Globalizacja to proces o głębokich korzeniach historycznych, na który wpływał postęp technologiczny.
  • Współzależność gospodarcza: Rosnąca współzależność oddziałuje na handel, inwestycje i wymianę kulturową.
  • Wyzwania i krytyka: Obawy dotyczące utraty miejsc pracy i nierówności wskazują na potrzebę zrównoważonej współpracy międzynarodowej.

O jakich zagrożeniach pisze Vaclav Smil w książce Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Zagrożenia naturalne i spowodowane przez człowieka: Książka omawia pandemie, katastrofy środowiskowe i awarie technologiczne, podkreślając znaczenie świadomej oceny ryzyka.
  • Postrzeganie zagrożeń: Społeczne wyobrażenia o zagrożeniach mogą być zniekształcone, prowadząc do irracjonalnych obaw i błędnych ocen.
  • Strategie zarządzania ryzykiem: Autor opowiada się za racjonalnym zarządzaniem ryzykiem, uwzględniającym prawdopodobieństwo i konsekwencje.

Jak książka Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości omawia problemy środowiskowe?

  • Granice biosfery: Podkreśla ograniczony charakter biosfery i potrzebę zrównoważonych praktyk.
  • Wpływ człowieka: Uprzemysłowienie i wydobycie zasobów wywierają presję na środowisko i prowadzą do jego degradacji.
  • Przyszłe wyzwania: Przeciwdziałanie zmianie klimatu wymaga istotnych zmian w zużyciu energii i materiałów.

Jaką wizję przyszłości przedstawia książka Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Złożone scenariusze rozwoju: Przyszłość zależy od wyborów dotyczących energii, żywności i polityki środowiskowej.
  • Postęp technologiczny: Innowacje mogą pomóc sprostać wyzwaniom, ale nie należy nadmiernie na nich polegać.
  • Świadoma debata: Zrozumienie zagadnień i publiczna dyskusja mają kluczowe znaczenie dla radzenia sobie z przyszłymi wyzwaniami.

Jak Vaclav Smil definiuje zrównoważony rozwój w książce Jak naprawdę działa świat. Przewodnik po naszej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

  • Możliwość długotrwałego zamieszkiwania Ziemi: Zrównoważony rozwój polega na utrzymaniu granic biosfery z myślą o przyszłych pokoleniach.
  • Współzależne systemy: Uwzględnia środowiskowe, gospodarcze i społeczne wymiary zrównoważonego rozwoju.
  • Środki ostrożności: Autor opowiada się za proaktywnymi działaniami, które zapobiegną szkodom środowiskowym i zapewnią dostępność zasobów.

O autorze

Vaclav Smil jest cenionym naukowcem i akademikiem, specjalizującym się w energetyce, naukach o środowisku i badaniach interdyscyplinarnych. Uzyskał doktorat z geografii na Pennsylvania State University oraz dyplom na Charles University w Pradze. Smil jest emerytowanym profesorem honorowym University of Manitoba i członkiem Royal Society of Canada. W 2010 roku jego praca przyniosła mu wyróżnienie w zestawieniu 100 czołowych myślicieli globalnych magazynu Foreign Policy. Smil jest znany z opartego na danych podejścia do analizy złożonych problemów globalnych, zwłaszcza w dziedzinie energetyki i ochrony środowiska. Liczne publikacje zapewniły mu pozycję cenionego głosu w dyskusjach o technologii, zasobach i zrównoważonym rozwoju.

Pobierz PDF

Aby zachować streszczenie „Jak naprawdę działa świat” na później, pobierz bezpłatny plik PDF. Możesz je wydrukować lub przeczytać offline w dogodnym dla siebie momencie.
Download PDF

Pobierz EPUB

Aby przeczytać streszczenie „Jak naprawdę działa świat” na czytniku lub w aplikacji, pobierz bezpłatny plik EPUB. Cyfrowy format książki .epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.
Download EPUB
Chcesz przeczytać całą książkę?
Obserwuj
Słuchaj
Główna
Swipe
Biblioteka
Aplikacja
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Słuchaj, dodawaj zakładki i więcej
Porównaj funkcje Darmowy Pro
📖 Czytaj streszczenia
Czytaj nieograniczoną liczbę streszczeń. Darmowi użytkownicy otrzymują 3 miesięcznie
🎧 Słuchaj streszczeń
Słuchaj nieograniczonej liczby streszczeń w 40 językach
—
❤️ Nieograniczone zakładki
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📜 Nieograniczona historia
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📥 Nieograniczone pobieranie
Darmowi użytkownicy mają limit 1
—
Harmonogram bez ryzyka
Dziś: Uzyskaj natychmiastowy dostęp
Słuchaj pełnych streszczeń ponad 26 000 książek. To ponad 12 000 godzin audio!
Dzień 2: Przypomnienie o okresie próbnym
Wyślemy Ci powiadomienie, że okres próbny wkrótce się kończy.
Dzień 3: Rozpoczęcie subskrypcji
Opłata zostanie pobrana 25 lis,
anuluj w dowolnym momencie wcześniej.
Consume 2.8× More Books
2.8× więcej książek Słuchanie Czytanie
Nasi użytkownicy nas kochają
1M+ czytelników
Trustpilot Rating
TrustPilot
4.6 Doskonały
Ta strona to prawdziwa rewolucja. Czytam streszczenia książek szybciej niż kiedykolwiek. Bardzo, bardzo polecam.
— Dave G
Warte mojego czasu i pieniędzy, naprawdę dobrze zrobione. Nigdy nie widziałem tak dobrych streszczeń na innych stronach. Bardzo pomocne!
— Em
Gorąco polecam!! Fantastyczna usługa. Idealna dla tych, którzy chcą czegoś więcej niż zajawka, ale nie potrzebują wszystkich szczegółów pełnego audiobooka.
— Greg M
Oszczędź 62%
Roczny
$119.88 $44.99/rok/rok
$3.75/mies.
Miesięczny
$9.99/mies.
Rozpocznij 3-dniowy darmowy okres próbny
3 dni za darmo, potem $44.99/rok. Anuluj w dowolnym momencie.
Unlock a world of fiction & nonfiction books
Ponad 26 000 książek w cenie 2 książek
Przeczytaj dowolną książkę w 10 minut
Odkrywaj nowe książki jak na Tinderze
Zamów dowolną książkę, jeśli nie ma jeszcze streszczenia
Czytaj więcej książek niż ktokolwiek, kogo znasz
Aplikacja nr 1 dla miłośników książek
Lifelike & immersive summaries
30-dniowa gwarancja zwrotu pieniędzy
Pobieraj streszczenia w formatach EPUB i PDF
Anuluj w każdej chwili kilkoma kliknięciami

Dlaczego tylko jedno streszczenie?

Skaner
Znajdź kod kreskowy do zeskanowania

⭐
⭐
⭐
Mamy dla Ciebie specjalny prezent
Otwórz
Rabat 38%
RABAT DLA CIEBIE
⭐
⭐
⭐
$79.99
$49.99/rok
Tylko $4.16 miesięcznie
Kontynuuj
Wystarczą 2 kliknięcia, by zacząć. Rezygnacja jest bardzo prosta
Ustawienia
Ogólne
Widget
Ładowanie...