Rozpocznij darmowy okres próbny
Popularne Nowości Gatunki Autorzy
EnglishEnglish
EspañolSpanish
简体中文Chinese
繁體中文Chinese (Traditional)
FrançaisFrench
DeutschGerman
日本語Japanese
PortuguêsPortuguese
ItalianoItalian
한국어Korean
РусскийRussian
NederlandsDutch
العربيةArabic
PolskiPolish
हिन्दीHindi
Tiếng ViệtVietnamese
SvenskaSwedish
ΕλληνικάGreek
TürkçeTurkish
ไทยThai
ČeštinaCzech
RomânăRomanian
MagyarHungarian
УкраїнськаUkrainian
IndonesiaIndonesian
DanskDanish
SuomiFinnish
БългарскиBulgarian
עבריתHebrew
NorskNorwegian
HrvatskiCroatian
CatalàCatalan
SlovenčinaSlovak
LietuviųLithuanian
SlovenščinaSlovenian
СрпскиSerbian
EestiEstonian
LatviešuLatvian
فارسیPersian
മലയാളംMalayalam
தமிழ்Tamil
اردوUrdu
Wyszukiwanie...
SoBrief
Szóste wymieranie

Szóste wymieranie

Tytuł oryginalny: The Sixth Extinction
Historia nienaturalna
Panamska żaba przeżywa w niewoli, ale grzyb obecny w jej lesie uniemożliwia wypuszczenie jej na wolność.
autor: Elizabeth Kolbert 2014 336 stron
4.15
80 000+ ocen
Słuchaj
Immersyjne
V2.3
Amazon Kindle Audible
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Odblokuj słuchanie i więcej!
Kontynuuj

Kluczowe wnioski

Traktuj zanikające gatunki jako dowód masowego wymierania wywołanego przez człowieka

Lokalny sygnał ostrzegawczy. W okolicach El Valle w Panamie złota żaba, niegdyś pospolita wzdłuż strumieni, zniknęła ze środowiska naturalnego. Biolodzy przenieśli ocalałe osobniki do szczelnie zamkniętego ośrodka ochrony, ale grzyb, który je zabija, może przetrwać w lesie, przez co wypuszczenie żab na wolność nie jest bezpieczne. Patogen, zwany Bd, uszkadza zdolność płazów do regulowania przez skórę poziomu niezbędnych soli. Jego rozprzestrzenienie na świecie prawdopodobnie zależało od ludzi przewożących zakażone żaby. Zbiorniki w ośrodku pozwalają zachować przy życiu poszczególne osobniki, ale na razie nie są w stanie przywrócić im dawnego siedliska.

Globalny wzorzec. Masowe wymieranie to szybka, ogólnoświatowa utrata znacznej części życia. Książka opisuje płazy jako grupę szczególnie zagrożoną, której szacowane tempo wymierania sięga nawet 45 000 razy poziomu tła wymierania. Poważne straty dotykają również inne grupy. Nie chodzi o to, że zniknie każdy gatunek, lecz o to, że działalność człowieka powoduje straty o skali i tempie niespotykanych w historii złożonego życia.

Analiza

Historia żaby sprawia, że abstrakcyjny trend planetarny staje się widoczny w skali strumienia, zbiornika i nieudanej próby powrotu do domu. Pokazuje też trudne rozróżnienie w ochronie przyrody: utrzymywanie zwierząt przy życiu to nie to samo co odtworzenie warunków ekologicznych, których potrzebują. Argument jest najmocniejszy wtedy, gdy zbiegają się różne oznaki, między innymi znikające populacje, patogeny przekraczające granice kontynentów i zmiany siedlisk. Każdy szacunek liczby wymierań obarczony jest niepewnością, zwłaszcza gdy gatunki są słabo udokumentowane, ale niepewność co do dokładnej liczby nie zaciera obserwowanego wzorca.

Czytaj naukę o wymieraniu jako historię zmieniających się koncepcji, a nie utrwalonych pierwszych przypuszczeń

Ząb zmienił obraz sytuacji. Przez stulecia wielu przyrodników zakładało, że każdy gatunek nadal gdzieś istnieje. Dziwne, guzowate zęby trzonowe znalezione wraz z kośćmi mastodontów pomogły Georges’owi Cuvierowi wykazać, że niektóre zwierzęta całkowicie zniknęły. Skamieniałości ujawniły następnie kolejne światy życia. Charles Lyell sprzeciwiał się nagłym zmianom i opowiadał się za powolnymi procesami, podczas gdy Darwin wyjaśniał powstawanie i zanik gatunków przez ewolucję i dobór naturalny.

Dowody zmieniły reguły. W latach 70. XX wieku Walter i Luis Alvarez badali cienką warstwę iłu na granicy okresów kredowego i paleogenu. Jej niezwykle wysoka zawartość irydu, potwierdzona później innymi dowodami, skłoniła ich do wysunięcia hipotezy, że uderzenie asteroidy spowodowało masowe wymieranie. Naukowy obraz zmienił się ponownie: powolne przemiany rzeczywiście zachodzą, ale rzadkie katastrofy mogą nagle przeobrazić życie. Ta historia pokazuje, jak dowody potrafią obalić założenia, które niegdyś wydawały się niezbędne dla naukowej rzetelności.

Analiza

To nie tylko pochód sławnych naukowców. Historia pokazuje, jak dobry model wyjaśniający może stać się filtrem, przez który niewygodne obserwacje wydają się niemożliwe. Nacisk, jaki Lyell kładł na procesy widoczne współcześnie, pomógł nadać geologii naukową dyscyplinę, ale skłonił też niektórych naukowców do odrzucania nagłych zmian potwierdzanych przez dowody. Nie należy z tego wyciągać wniosku, że trzeba nie ufać modelom, lecz że należy stale konfrontować je z nowymi dowodami. Hipoteza Alvarezów zyskała znaczenie dlatego, że przybywało niezależnych przesłanek, a nie dlatego, że dramatyczna opowieść sama w sobie była bardziej przekonująca.

Zakładaj, że przyczyny wymierania są różne, ale zwracaj uwagę na tempo zmian

Różne katastrofy, podobny skutek. Wymieranie pod koniec kredy nastąpiło po uderzeniu asteroidy około 66 milionów lat temu i doprowadziło do zagłady mniej więcej trzech czwartych gatunków. Zdarzenie u schyłku ordowiku, około 444 milionów lat temu, wiąże się z zlodowaceniem i obniżeniem poziomu mórz. Znacznie większemu wymieraniu pod koniec permu towarzyszyło intensywne ocieplenie i radykalna zmiana chemizmu oceanów. Wydarzenia te nie miały jednej wspólnej przyczyny, a dokładne mechanizmy wciąż są przedmiotem sporów.

Adaptacja ma swoje granice. Gatunki ewoluują w odpowiedzi na warunki, z jakimi miały już do czynienia. Nagła zmiana może sprawić, że cechy niegdyś użyteczne staną się nieistotne lub szkodliwe. Amonity na przykład przetrwały setki milionów lat, a jednak ich małe, unoszące się w wodzie młode mogły być szczególnie narażone po uderzeniu asteroidy. Ich zniknięcie nie dowodzi, że były źle przystosowane do zwykłych warunków. Pokazuje, że znane miary dostosowania mogą zawodzić, gdy środowisko zmienia się w sposób, z jakim gatunek nigdy wcześniej się nie zetknął.

Analiza

Porównanie dawnych wymierań przestrzega przed szukaniem jednego nadrzędnego wyjaśnienia. Wyjaśnia też, dlaczego tempo zmian ma znaczenie: adaptacja zachodząca przez kolejne pokolenia nie jest w stanie niezawodnie nadążyć za przemianą środowiska, która następuje w krótkim czasie. Zapis kopalny nie zawsze zachowuje jednak rozstrzygający mechanizm, a badacze nie potrafią odtworzyć wszystkich zależności ekologicznych. Ta niepewność powinna ograniczać twierdzenia o dokładnych przyczynach, a nie przesłaniać ogólną lekcję, że gwałtowne zmiany środowiska mogą rozbić dobrze funkcjonujące systemy.

Węgiel z oceanu rozpuszcza fundamenty ekosystemów raf koralowych

Zmienia się chemizm. Ocean pochłania dwutlenek węgla z atmosfery. Rozpuszczony w wodzie węgiel zmienia jej chemizm i zmniejsza ilość jonów węglanowych, których wiele organizmów potrzebuje do budowy muszli lub szkieletów. Od początku epoki przemysłowej średnie pH powierzchniowych wód oceanicznych spadło z około 8,2 do 8,1. Ponieważ skala pH jest logarytmiczna, ta niewielka zmiana liczbowa oznacza wzrost kwasowości o mniej więcej 30 procent.

Rafa traci organizmy, które ją budują. Przy wulkanicznych wyziewach w pobliżu Castello Aragonese we Włoszech badacze odkryli, że w bardziej kwaśnych wodach żyło mniej gatunków. W strefie o pH wynoszącym około 7,8 nie występowała mniej więcej jedna trzecia gatunków stwierdzonych w wodach o normalnym odczynie, w tym wiele organizmów budujących muszle. Korale mają szczególne znaczenie, ponieważ ich struktury zapewniają schronienie i wsparcie wielu innym gatunkom. Zakwaszenie nie jest jedynym zagrożeniem dla raf; dodatkową presję wywierają ocieplenie, choroby, zanieczyszczenia i przełowienie. Eksperymenty oraz naturalne wyziewy dwutlenku węgla wskazują jednak na poważne ryzyko dla rozwoju raf.

Analiza

Wulkaniczne wyziewy pozwalają rzadko spotykany sposób obserwować reakcje społeczności morskich wzdłuż naturalnego gradientu kwasowości, a badania laboratoryjne sprawdzają konkretne mechanizmy. Razem te podejścia tworzą mocniejsze argumenty, niż każde z nich mogłoby przedstawić osobno. Wulkaniczny wyziew nie jest jednak idealną miniaturą oceanu przyszłości: różnią się ekspozycja, lokalna ekologia i oddziaływanie wielu czynników stresowych. Główna obawa pozostaje uzasadniona, ponieważ organizmy budujące rafy muszą nieustannie odbudowywać je w obliczu erozji. Rafa może nadal istnieć, choć jej zdolność do samodzielnego utrzymania się już słabnie.

Chroń gatunki tropikalne, umożliwiając im migrację wywołaną zmianą klimatu

Tropiki obfitują w niezwykłą różnorodność. Na położonych w regionie Manú w Peru poletkach badawczych, rozciągających się na górskim stoku, rośnie ponad 1000 gatunków drzew. Gatunki tropikalne często zajmują wąski zakres temperatur, więc nawet umiarkowane ocieplenie może przesuwać odpowiednie dla nich warunki w górę stoków lub w stronę biegunów. Na poletkach rodzaje drzew przesuwały się już w górę stoków w średnim tempie około ośmiu stóp rocznie, choć niektóre przemieszczały się znacznie szybciej, a inne prawie wcale.

Migracja może nie nadążyć za zmianami. Książka zestawia obecne ocieplenie z wolniejszymi zmianami temperatury, które towarzyszyły końcowi dawnych epok lodowcowych. Twierdzi, że współczesne ocieplenie przebiega co najmniej dziesięć razy szybciej, zwiększając ryzyko, że gatunki nie zdołają migrować ani przystosować się dostatecznie szybko. Badanie z 2004 roku oszacowało znaczne ryzyko wymierania związanego ze zmianą klimatu, choć jego metody i prognozy spotkały się z krytyką, a późniejsze szacunki są zróżnicowane. Obszary chronione mogą zabezpieczać siedliska, ale ich stałe granice mogą okazać się nieskuteczne, gdy przesuwają się strefy klimatyczne i żyjące w nich gatunki.

Analiza

Ten opis przenosi uwagę z obszarów podbiegunowych, dominujących w popularnych wyobrażeniach o zmianie klimatu, na tropiki, gdzie koncentruje się różnorodność biologiczna i gdzie wiele gatunków ma ograniczony zasięg. Pokazuje też, że ochrona przyrody jest problemem przestrzennym: zabezpieczenie danego obszaru działa mniej skutecznie, jeśli organizmy nie mogą dotrzeć do odpowiedniego siedliska poza jego granicami. Korytarze migracyjne nie rozwiązują wszystkiego, ponieważ gatunki różnią się zdolnością do przemieszczania się i potrzebami ekologicznymi. Znaczenie poletek badawczych polega na tym, że zamiast ogólnej prognozy dostarczają pomiarów rzeczywistych, nierównomiernych przemieszczeń organizmów.

Zachowuj łączność między siedliskami, zanim izolowane populacje zaciągną dług wymierania

Las może stać się wyspą. Projekt Badania Dynamiki Biologicznej Fragmentów Lasu (Biological Dynamics of Forest Fragments Project) w Brazylii zajmuje się płatami lasu deszczowego otoczonymi wykarczowanymi terenami. W jednym z fragmentów o powierzchni 25 akrów badacze początkowo łapali więcej ptaków, ponieważ zwierzęta uciekały przed wyrębem w okolicy. Z czasem jednak zmniejszyła się zarówno liczebność ptaków, jak i ich różnorodność. Małe populacje są bardziej narażone na przypadkowe zdarzenia, a gatunki, które znikają, mogą nie być w stanie przedostać się przez drogi lub otwarte tereny, by ponownie zasiedlić fragment.

Utrata może nastąpić z opóźnieniem. Dług wymierania to przyszła utrata gatunków, której prawdopodobieństwo wzrosło już wskutek zmniejszenia lub fragmentacji siedlisk, choć gatunki te wciąż jeszcze istnieją. Zależność liczby gatunków od powierzchni opisuje ogólną prawidłowość: większe obszary zwykle są siedliskiem większej liczby gatunków. Nie pozwala jednak przewidzieć, kiedy dokładnie zniknie dany gatunek. Projekt pokazuje, dlaczego fragment może przez lata sprawiać wrażenie zdrowego, podczas gdy więzi ekologiczne i populacje po cichu słabną.

Analiza

Badanie fragmentów jest cenne, ponieważ śledzi zmiany w czasie, zamiast traktować wykarczowany krajobraz jako zdarzenie z natychmiastowym podziałem na „przed” i „po”. Wyniki pokazują też, że łączność między siedliskami to coś więcej niż ozdobny postulat ochrony przyrody: ponowne zasiedlanie może łagodzić lokalne straty. Fragmenty różnią się jednak wielkością, kształtem i sposobem użytkowania otaczających je terenów, więc jednego rezerwatu nie można uznać za reprezentatywny dla każdego ekosystemu. Praktyczny wniosek jest taki, by brać pod uwagę zarówno zachowane siedlisko, jak i trasy, których organizmy potrzebują, by się między jego częściami przemieszczać.

Traktuj każdą przesyłkę jako możliwe źródło inwazji biologicznej, a nie niewinny handel

Podróże przenoszą organizmy przez naturalne bariery. Migracje ludzi, transport morski i handel przenosiły rośliny, zwierzęta i patogeny między regionami oddzielonymi od siebie przez miliony lat. Grzyb powiązany z zespołem białego nosa rozprzestrzenił się na przykład wśród populacji nietoperzy w Ameryce Północnej, powodując poważne straty. Książka szacuje, że zadomawia się tylko mniejszość wprowadzonych gatunków, a jeszcze mniej z nich rozprzestrzenia się na dużą skalę, ale te, którym się to udaje, mogą przeobrazić ekosystemy.

Nowi sąsiedzi mogą być niebezpieczni. Gatunki przeniesione poza zasięg swoich drapieżników lub konkurentów mogą zacząć się bujnie rozwijać. Wprowadzony na Guam wąż nadrzewny z gatunku Boiga irregularis zdziesiątkował rodzime ptaki i nietoperze. Na Hawajach ślimak sprowadzony w celu zwalczania innego inwazyjnego ślimaka zaczął polować na rodzime gatunki ślimaków. Takie mieszanie się organizmów na świecie określa się mianem Nowej Pangei: napędzanej przez człowieka zmiany w rozmieszczeniu życia, która osłabia bariery geograficzne. Lokalna liczba gatunków może wzrosnąć, nawet gdy znikają unikatowe gatunki rodzime, a globalna różnorodność biologiczna maleje.

Analiza

Przykłady inwazji nie pasują do prostej opowieści o czarnych charakterach i ofiarach. Wąż ani grzyb nie działają ze złośliwości; szkody ekologiczne wynikają z umieszczenia organizmów w układach zależności, w których lokalne gatunki nie mają obrony. To rozróżnienie wskazuje na znaczenie zapobiegania, starannej kontroli handlu i ostrożności przy wprowadzaniu rzekomych rozwiązań biologicznych. Komplikuje też proste miary różnorodności biologicznej. Krajobraz, w którym występuje więcej rodzajów organizmów, może być zarazem mniej odrębny, mniej odporny i uboższy w gatunki niewystępujące nigdzie indziej.

Ludzie zmieniali przebieg wymierania na długo przed pojawieniem się silników i kominów fabrycznych

Presja zaczęła się wcześnie. W miarę jak ludzie rozprzestrzeniali się po świecie, znikało wiele dużych zwierząt rozmnażających się powoli. W Australii czas wymierania megafauny w ogólnym zarysie pokrywa się z przybyciem ludzi, a dowody z dawnych osadów wskazują, że straty wśród zwierząt poprzedziły poważne zmiany roślinności. Mowy nowozelandzkie zniknęły w ciągu kilku dekad od osiedlenia się ludzi, pozostawiając po sobie liczne szczątki upolowanych ptaków. Rola klimatu nadal jest przedmiotem sporów, ale w przypadku kilku regionalnych wymierań mocno udokumentowano udział polowań prowadzonych przez ludzi.

Alka olbrzymia pokazuje ten sam wzorzec. Ten nielotny ptak, gromadzący się w miejscach lęgowych, był zabijany dla mięsa, piór, przynęty i paliwa. Ostatnią znaną parę zabito na Islandii w 1844 roku. Takie zwierzęta mogą być narażone na wyginięcie, ponieważ rozmnażają się powoli lub gromadzą się w przewidywalnych miejscach. Nie chodzi o to, że każde dawne wymieranie miało jedną przyczynę związaną z człowiekiem, lecz o to, że ludzie zmieniali ekosystemy na długo przed tym, jak technologia przemysłowa nadała tej działalności zasięg globalny i uczyniła jej skutki widocznymi.

Analiza

Tak szeroka perspektywa historyczna podważa pocieszające przekonanie, że ludzkość żyła w harmonii z naturą, dopóki nie nadeszła nowoczesna epoka przemysłowa. Przestrzega też przed uznawaniem stopniowego zaniku za coś nieszkodliwego: spadek liczebności może postępować przez pokolenia, nie wydając się katastrofalny ludziom, którzy go powodują. Dowody na prehistoryczne nadmierne polowania są mocne w niektórych regionach, a w innych bardziej sporne, dlatego warto odróżniać powtarzający się wzorzec od wyjaśnienia, które miałoby pasować wszędzie. Wpływ człowieka ma długą historię, choć dokładny przebieg lokalnych wydarzeń wciąż bywa przedmiotem dyskusji.

Dostrzegaj w ludzkiej pomysłowości zarówno siłę napędzającą wymieranie, jak i narzędzie ochrony przyrody

Te same zdolności działają w obie strony. Ludzie potrafią współpracować, porozumiewać się i przekształcać środowisko na skalę niedostępną innym gatunkom. Książka łączy te zdolności z wymarciem neandertalczyków i innych krewnych człowieka, a także z nieustannym zasięgiem ludzkiej działalności na całej planecie. Ludzie potrafią jednak również organizować się, by chronić zagrożone gatunki. Przyrodnicy hodowali kondory kalifornijskie, uczyli odchowane w niewoli żurawie krzykliwe wędrówek migracyjnych i prowadzili w ogrodach zoologicznych prace nad rozmnażaniem nosorożców sumatrzańskich.

Ratunek to nie odtworzenie. Złote żaby panamskie przetrzymywane w zbiornikach nie mogą bezpiecznie wrócić do lasów, w których przetrwał Bd. Program hodowli w niewoli może zapobiec całkowitemu zniknięciu gatunku, ale sam nie odtworzy siedliska ani nie odwróci przyczyn jego zaniku. Ostatnie ostrzeżenie zawarte w książce dotyczy możliwości ewolucji: ludzkie decyzje wpływają na to, które linie ewolucyjne przetrwają, a które znikną, i mogą mieć konsekwencje trwalsze niż ludzkie pomniki i zapisy.

Analiza

To nie jest prosty osąd, że ludzie są albo niszczycielami, albo opiekunami przyrody. Zdolność do zorganizowania długofalowej akcji ratunkowej jest realna, ale towarzyszą jej systemy gospodarcze i kulturowe, które nadal przekształcają siedliska. Programy hodowlane w niewoli najlepiej traktować jako działania ratunkowe, a nie zamiennik sprawnych ekosystemów. Głębsze wyzwanie etyczne polega na tym, by łączyć troskę o poszczególne zwierzęta z uwagą poświęcaną warunkom, które podtrzymują całe społeczności. Nadzieja ma znaczenie wtedy, gdy zmienia te warunki, a nie wtedy, gdy jedynie zachowuje kilka symboli straty.

Analiza

Główna teza Kolbert głosi, że ludzkość stała się siłą geologiczną, a jej wpływ widać nie tylko w emisji dwutlenku węgla, lecz także w zmianach rozmieszczenia gatunków i siedlisk oraz w przekształcaniu zależności ekologicznych. Najmocniejszą stroną jej metody jest łączenie skal, które zwykle omawia się osobno: zbiornika z żabą w Panamie, ptaka zabitego w Islandii w XIX wieku, cienkiej warstwy irydu i rafy reagującej na zmieniony chemizm wody morskiej. Narracja podróżnicza sprawia, że mechanizmy stają się namacalne, nie tracąc przy tym perspektywy głębokiego czasu, która nadaje im znaczenie.

Książka przedstawia również historię naukowych korekt. Cuvier dostrzegł wymieranie, ale błędnie odczytał jego przyczyny; Lyell i Darwin wyjaśniali procesy stopniowe, a zarazem opierali się uznaniu katastrof; dowody z granicy kredy zmusiły geologię do uwzględnienia nagłych zaburzeń o globalnym zasięgu. Ten ciąg zdarzeń przestrzega przed dwiema skrajnościami: uznawaniem każdej zmiany za stopniową oraz zakładaniem, że jedna dramatyczna przyczyna wyjaśnia każde wymieranie. Zapis kopalny jest niepełny, szacunki obecnych strat opierają się na trudnych pomiarach, a niektóre spory dotyczące przyczyn pozostają nierozstrzygnięte. Argumentacja Kolbert nie wymaga pozornej precyzji. Opiera się na zbieżności niezależnych presji i obserwacji.

Przez całą książkę przewija się konstruktywne napięcie. Ludzi przedstawia się jako istoty wyjątkowe, zdolne do symbolicznego ujmowania świata, współpracy na dużą skalę i przekraczania barier, które niegdyś ograniczały inne gatunki. Te same cechy nie stawiają jednak ludzkości poza naturą. Sprawiają, że działania ludzi mają niezwykle dalekosiężne skutki, a zarazem pozostają oni zależni od systemów biologicznych i geochemicznych, które zmieniają. Projekty ochrony przyrody świadczą o trosce etycznej i pomysłowości technicznej, ale mogą też tworzyć złudzenie, że zagrożone życie da się ocalić samą pomocą ratunkową. Wyzwanie stawiane przez książkę polega więc nie tylko na tym, by bardziej się przejmować, lecz także na zrozumieniu, że troska musi prowadzić do zmiany przyczyn strat. Najtrwalsza myśl jest taka, że przyszłość gatunków może zostać ograniczona, zanim ich zagłada stanie się widoczna. Planeta może nadal tętnić życiem, a zarazem oferować coraz mniej możliwych scenariuszy przyszłości.

Podsumowanie w 30 sekund
Działalność człowieka powoduje wymieranie gatunków w tempie i na skalę kojarzone z masowymi wymieraniami. Wymierania w przeszłości miały różne przyczyny — od uderzenia asteroidy po zmiany klimatu — a nagłe zmiany środowiska mogą przerosnąć możliwości adaptacyjne. Od początku epoki przemysłowej pH powierzchni oceanów spadło z około 8,2 do 8,1, co oznacza wzrost kwasowości o około 30 procent. Ocieplenie przesuwa zasięgi siedlisk, fragmentacja izoluje populacje, a introdukowane gatunki mogą zaburzać ekosystemy. Hodowla w niewoli pozwala ocalić niektóre zwierzęta, ale nie naprawi zniszczonych siedlisk ani nie usunie zagrożeń.
Zawiera spoilery

Ostatnia aktualizacja:

Zgłoś problem

Podsumowanie recenzji

4.15 z 5
Średnia z 80 000+ ocen z Goodreads i Amazon.

Szóste wymieranie. Historia nienaturalna jest powszechnie chwalone jako wciągająca i pouczająca opowieść o masowych wymieraniach, skupiająca się na obecnym kryzysie wywołanym przez człowieka. Styl Kolbert, łączący badania naukowe z osobistymi doświadczeniami, sprawia, że złożone tematy stają się przystępne. Książka omawia wymierania w przeszłości, obecne zagrożenia dla bioróżnorodności oraz wpływ człowieka na środowisko. Wielu czytelników uznaje ją za otwierającą oczy i przygnębiającą, a zarazem podkreślającą pilną potrzebę ochrony środowiska. Niektórzy krytycy zwracają uwagę na znajome treści lub momentami suchy styl, jednak większość uważa ją za lekturę niezbędną do zrozumienia wyzwań ekologicznych, przed którymi stoi nasza planeta.

Twoja ocena:
4.55
196 ocen
Chcesz przeczytać całą książkę?

Słowniczek

szóste wymieranie

Masowe wymieranie wywołane przez człowieka

Trwające, postulowane masowe wymieranie, spowodowane przede wszystkim działalnością człowieka. Termin ten zestawia obecne straty bioróżnorodności z pięcioma wielkimi wymieraniami uznawanymi w dziejach Ziemi. Książka wskazuje, że działania człowieka zwiększają tempo wymierania poprzez niszczenie siedlisk, zmianę klimatu, zakwaszanie oceanów i przemieszczanie gatunków, zaznaczając zarazem, że ostateczna skala tego wymierania nie jest jeszcze znana.

antropocen

Okres geologiczny zdominowany przez człowieka

Proponowana nazwa okresu geologicznego, w którym działalność człowieka stała się jedną z głównych sił kształtujących klimat, krajobrazy, oceany i żywe społeczności Ziemi. Książka opisuje dowody wskazujące, że działania człowieka mogą pozostawić charakterystyczny ślad w przyszłych warstwach skalnych. Przedstawia ten termin jako propozycję naukową będącą przedmiotem rozważań, a nie formalnie ustaloną jednostkę geologiczną.

tło wymierania

Zwykłe tempo wymierania

Tempo, w jakim gatunki zanikają w stosunkowo stabilnych okresach geologicznych, poza masowymi wymieraniami. Różni się ono w zależności od grupy i jest szacowane na podstawie skamieniałości. W przykładzie przytoczonym w książce tło wymierania ssaków oznacza, że bardzo z grubsza jeden gatunek spośród ssaków żyjących obecnie wymierałby co około 700 lat.

efekt Signora–Lipsa

Skamieniałości zacierają moment wymierania

Skłonność do tego, by nagłe wymieranie sprawiało w zapisie kopalnym wrażenie procesu stopniowego. Gatunki, których szczątki mają niewielką szansę zachowania się, rzadziej występują w ostatnich warstwach przed ich zniknięciem, dlatego ich ostatnie skamieniałości mogą pochodzić z okresu znacznie wcześniejszego niż samo wymieranie. W efekcie jednoczesne wymieranie sprawia wrażenie rozłożonego w czasie geologicznym.

efekt lilipuci

Mniejsi ocaleni po wymieraniu

Zaobserwowana tendencja do tego, że organizmy, które przetrwały masowe wymieranie, są w niektórych grupach wyjątkowo małe. Książka podaje jako przykład maleńkie otwornice znalezione powyżej warstwy granicznej kredy. Termin opisuje zjawisko występujące po wymieraniu, choć jego konkretne przyczyny i znaczenie mogą się różnić w zależności od wymierania i organizmów.

dług wymierania (extinction debt)

Opóźnione wymieranie gatunków

Przyszłe zniknięcie gatunków, którego prawdopodobieństwo wzrosło wskutek wcześniejszej zmiany środowiska, mimo że przez pewien czas nadal występują. Niszczenie lub fragmentacja siedlisk mogą sprawić, że populacje będą zbyt małe albo zbyt odizolowane, by przetrwać, ale wymieranie może nastąpić z opóźnieniem. Oznacza to, że obecna liczba gatunków może zaniżać ostateczne skutki wcześniejszej utraty siedlisk.

Nowa Pangea

Mieszanie gatunków spowodowane przez człowieka

Termin określający globalne przemieszczanie roślin, zwierząt i patogenów wskutek podróży i handlu. Organizmy przekraczają bariery, które niegdyś sprawiały, że kontynenty i wyspy różniły się pod względem biologicznym. Mieszanie może zwiększyć liczbę gatunków w danym miejscu, a zarazem doprowadzić do zaniku unikalnych gatunków rodzimych i zmniejszenia różnic między ekosystemami na całym świecie.

zależność liczby gatunków od powierzchni

Powierzchnia przewiduje bogactwo gatunkowe

Ogólna zależność ekologiczna, zgodnie z którą większe obszary zazwyczaj obejmują więcej gatunków niż mniejsze. Często przedstawia się ją jako krzywą matematyczną łączącą powierzchnię z liczbą gatunków. Zależność ta pomaga badaczom szacować wpływ utraty siedlisk na bioróżnorodność, ale nie wskazuje dokładnie, które gatunki znikną ani kiedy.

uwolnienie od wrogów (enemy release)

Ucieczka przed znanymi drapieżnikami

Korzyść, jaką może zyskać gatunek introdukowany, gdy trafia do nowego regionu bez drapieżników, pasożytów lub konkurentów, którzy ograniczali go na jego pierwotnym obszarze występowania. Może to ułatwić niektórym introdukowanym organizmom zadomowienie się i rozprzestrzenianie. To jedno z możliwych wyjaśnień sukcesu gatunków inwazyjnych, a nie gwarancja, że każdy przeniesiony gatunek będzie się dobrze rozwijał.

Projekt Badania Dynamiki Biologicznej Fragmentów Lasu (Biological Dynamics of Forest Fragments Project)

Długoterminowe badanie fragmentów lasu deszczowego

Projekt badawczy w brazylijskiej Amazonii, w ramach którego analizuje się fragmenty lasu deszczowego otoczone wykarczowanymi terenami. Badacze porównują te fragmenty z ciągłym kompleksem leśnym i monitorują zmiany wśród ptaków, roślin i innych organizmów. W projekcie udokumentowano, że izolacja siedlisk może powodować dalszy spadek liczebności i różnorodności z upływem czasu, a nie natychmiastowe przejście do stabilnej, mniej zróżnicowanej społeczności.

FAQ

O czym jest Szóste wymieranie. Historia nienaturalna?

  • Wymierania: Książka analizuje obecne masowe wymieranie, znane jako szóste wymieranie, wywoływane przede wszystkim przez działalność człowieka. Porównuje je z pięcioma wielkimi wymieraniami w dziejach Ziemi.
  • Wpływ człowieka: Elizabeth Kolbert pokazuje, jak działania człowieka, takie jak niszczenie siedlisk i zmiana klimatu, przyspieszają wymieranie i zmieniają ekosystemy na całym świecie.
  • Wzajemne powiązania w przyrodzie: Narracja zgłębia złożone relacje w ekosystemach i pokazuje, jak zniknięcie jednego gatunku może wpłynąć na inne. Ilustrują to między innymi studia przypadków dotyczące panamskiej złotej żaby.

Dlaczego warto przeczytać Szóste wymieranie. Historia nienaturalna?

  • Aktualność i znaczenie: Książka porusza pilne problemy środowiskowe, dlatego jest ważną lekturą dla osób zaniepokojonych stanem bioróżnorodności i zmianą klimatu.
  • Wciągająca narracja: Kolbert łączy badania naukowe z osobistą opowieścią, dzięki czemu złożone tematy stają się przystępne i interesujące.
  • Ważne spostrzeżenia: Książka pokazuje konsekwencje działań człowieka dla środowiska i zachęca do refleksji oraz działania na rzecz ochrony przyrody.

Jakie są najważniejsze wnioski z Szóstego wymierania. Historii nienaturalnej?

  • Masowe wymieranie trwa: Książka wskazuje, że działalność człowieka powoduje masowe wymieranie, a tempo zanikania gatunków jest znacznie wyższe niż w przeszłości.
  • Kontekst historyczny: Kolbert przedstawia historię wcześniejszych wymierań, pomagając czytelnikom zrozumieć powagę obecnego kryzysu.
  • Nadzieja na zmianę: Mimo ponurych perspektyw książka zwraca uwagę na działania ochronne oraz znaczenie świadomości i zaangażowania.

Jakie są najlepsze cytaty z Szóstego wymierania. Historii nienaturalnej i co oznaczają?

  • „Tracimy te wszystkie płazy, zanim w ogóle dowiemy się, że istnieją.”: Podkreśla pilność problemu utraty bioróżnorodności i potrzebę ochrony przyrody.
  • „Historia życia składa się z długich okresów nudy, od czasu do czasu przerywanych paniką.”: Odzwierciedla cykliczny charakter wymierania i ewolucji.
  • „Pozostawiliśmy już zapis, którego nie da się teraz zatrzeć.”: Podkreśla trwały wpływ działań człowieka na historię geologiczną.

Jakie znaczenie ma termin „antropocen” w Szóstym wymieraniu. Historii nienaturalnej?

  • Epoka zdominowana przez człowieka: Antropocen to proponowana epoka, w której znaczący wpływ człowieka odciska się na geologii Ziemi i jej ekosystemach.
  • Zapis geologiczny: Kolbert wyjaśnia, że antropocen pozostawi wyraźny ślad, podobnie jak wcześniejsze masowe wymierania.
  • Wezwanie do działania: Termin zachęca czytelników, by dostrzegli swoją rolę w kształtowaniu przyszłości planety i potrzebę troski o środowisko.

Jak Szóste wymieranie. Historia nienaturalna przedstawia tempo wymierania?

  • Obecne tempo wymierania: Kolbert przytacza alarmujące dane wskazujące, że obecne tempo wymierania jest znacznie wyższe niż w przeszłości.
  • Czynniki powodujące wymieranie: Książka szczegółowo opisuje takie przyczyny obecnego kryzysu, jak niszczenie siedlisk i zmiana klimatu.
  • Skutki dla bioróżnorodności: Rosnące tempo wymierania zaburza ekosystemy, prowadząc do dalszego zaniku gatunków i pogłębiania się degradacji ekologicznej.

Jak Szóste wymieranie. Historia nienaturalna łączy wymierania z przeszłości i teraźniejszości?

  • Wzorce historyczne: Kolbert wskazuje podobieństwa między dawnymi wydarzeniami, takimi jak wymieranie pod koniec kredy, a obecnym kryzysem.
  • Wnioski z przeszłości: Zrozumienie wcześniejszych wymierań może pomóc w kształtowaniu obecnych działań i strategii ochrony przyrody.
  • Cykliczność wymierania: Życie odradzało się po wcześniejszych wymieraniach, ale obecne tempo wymierania stanowi wyjątkowe zagrożenie.

Jaką rolę, zdaniem Szóstego wymierania. Historii nienaturalnej, odgrywają naukowcy w przeciwdziałaniu wymieraniu?

  • Badania i ochrona: Naukowcy starają się zrozumieć skutki wymierania i ograniczać je, dostarczając wiedzy potrzebnej do opracowania strategii ochrony przyrody.
  • Świadomość społeczna: Skuteczne przekazywanie wyników badań naukowych ma kluczowe znaczenie dla mobilizowania działań i poparcia dla ochrony przyrody.
  • Współpraca i innowacje: Współpraca naukowców, decydentów i społeczeństwa jest niezbędna, by chronić zagrożone gatunki.

Jak Szóste wymieranie. Historia nienaturalna ukazuje wzajemne powiązania między gatunkami?

  • Dynamika ekosystemów: Zniknięcie jednego gatunku może wywołać kaskadowe skutki w całym ekosystemie, zaburzając sieci pokarmowe i zależności między organizmami.
  • Studia przypadków: Przykłady takie jak spadek liczebności płazów pokazują, jak silnie gatunki są ze sobą powiązane i jakie skutki niesie ich zanik.
  • Wpływ człowieka: Działalność człowieka zaburza te zależności i prowadzi do szybkiego spadku bioróżnorodności.

Jak Szóste wymieranie. Historia nienaturalna podejmuje temat zmiany klimatu?

  • Zmiana klimatu jako przyczyna: Kolbert wskazuje zmianę klimatu jako jeden z głównych czynników obecnego kryzysu wymierania.
  • Przykłady z ekosystemów: Rosnące temperatury i zakwaszanie oceanów zagrażają siedliskom i przetrwaniu gatunków.
  • Wezwanie do działania: Aby przeciwdziałać zmianie klimatu i chronić bioróżnorodność, trzeba działać natychmiast.

Jaką rolę odgrywają gatunki inwazyjne w wymieraniu według Szóstego wymierania. Historii nienaturalnej?

  • Zagrożenie dla gatunków rodzimych: Gatunki inwazyjne konkurują z rodzimymi o zasoby, co prowadzi do spadku bioróżnorodności.
  • Przykłady gatunków inwazyjnych: Gatunki takie jak brązowy wąż drzewny pokazują konsekwencje działań człowieka dla ekosystemów.
  • Trudności w zarządzaniu: Zapobieganie inwazjom i ich kontrola mają kluczowe znaczenie dla ochrony rodzimej bioróżnorodności.

Jak Szóste wymieranie. Historia nienaturalna przedstawia pojęcie ubożenia bioty?

  • Definicja ubożenia bioty: Oznacza stopniową utratę gatunków wskutek zmian środowiskowych i działalności człowieka.
  • Skumulowane skutki: Niewielkie zmiany mogą doprowadzić do znacznego spadku bioróżnorodności, często pomijanego w dyskusjach o wymieraniu.
  • Długofalowe konsekwencje: Ubożenie bioty przekształca ekosystemy i kierunki ewolucji, podkreślając potrzebę przeciwdziałania utracie bioróżnorodności.

O autorze

Elizabeth Kolbert jest cenioną dziennikarką i autorką, znaną z tekstów poświęconych zagadnieniom środowiskowym. Jako autorka tekstów dla „The New Yorker” pisała o szerokim zakresie tematów naukowych i ekologicznych. Jej książki, w tym „Field Notes from a Catastrophe” oraz „Szóste wymieranie. Historia nienaturalna”, zdobyły uznanie krytyków i nagrody; ta druga otrzymała Nagrodę Pulitzera. Styl Kolbert łączy rzetelne badania z wciągającą narracją, dzięki czemu złożone zagadnienia naukowe stają się przystępne dla szerokiego grona czytelników. Kolbert mieszka w Williamstown w stanie Massachusetts i łączy karierę z życiem rodzinnym. Jej twórczość w znacznym stopniu przyczyniła się do lepszego rozumienia przez opinię publiczną zmiany klimatu i utraty bioróżnorodności.

Pobierz PDF

Aby zachować streszczenie „Szóste wymieranie” na później, pobierz bezpłatny plik PDF. Możesz je wydrukować lub przeczytać offline w dogodnym dla siebie momencie.
Download PDF

Pobierz EPUB

Aby przeczytać streszczenie „Szóste wymieranie” na czytniku lub w aplikacji, pobierz bezpłatny plik EPUB. Cyfrowy format książki .epub idealnie nadaje się do czytania e-booków na telefonach, tabletach i czytnikach.
Download EPUB
Chcesz przeczytać całą książkę?
Obserwuj
Słuchaj
Główna
Swipe
Biblioteka
Aplikacja
Wypróbuj pełny dostęp przez 3 dni
Słuchaj, dodawaj zakładki i więcej
Porównaj funkcje Darmowy Pro
📖 Czytaj streszczenia
Czytaj nieograniczoną liczbę streszczeń. Darmowi użytkownicy otrzymują 3 miesięcznie
🎧 Słuchaj streszczeń
Słuchaj nieograniczonej liczby streszczeń w 40 językach
—
❤️ Nieograniczone zakładki
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📜 Nieograniczona historia
Darmowi użytkownicy mają limit 4
—
📥 Nieograniczone pobieranie
Darmowi użytkownicy mają limit 1
—
Harmonogram bez ryzyka
Dziś: Uzyskaj natychmiastowy dostęp
Słuchaj pełnych streszczeń ponad 26 000 książek. To ponad 12 000 godzin audio!
Dzień 2: Przypomnienie o okresie próbnym
Wyślemy Ci powiadomienie, że okres próbny wkrótce się kończy.
Dzień 3: Rozpoczęcie subskrypcji
Opłata zostanie pobrana 24 lis,
anuluj w dowolnym momencie wcześniej.
Consume 2.8× More Books
2.8× więcej książek Słuchanie Czytanie
Nasi użytkownicy nas kochają
1M+ czytelników
Trustpilot Rating
TrustPilot
4.6 Doskonały
Ta strona to prawdziwa rewolucja. Czytam streszczenia książek szybciej niż kiedykolwiek. Bardzo, bardzo polecam.
— Dave G
Warte mojego czasu i pieniędzy, naprawdę dobrze zrobione. Nigdy nie widziałem tak dobrych streszczeń na innych stronach. Bardzo pomocne!
— Em
Gorąco polecam!! Fantastyczna usługa. Idealna dla tych, którzy chcą czegoś więcej niż zajawka, ale nie potrzebują wszystkich szczegółów pełnego audiobooka.
— Greg M
Oszczędź 62%
Roczny
$119.88 $44.99/rok/rok
$3.75/mies.
Miesięczny
$9.99/mies.
Rozpocznij 3-dniowy darmowy okres próbny
3 dni za darmo, potem $44.99/rok. Anuluj w dowolnym momencie.
Unlock a world of fiction & nonfiction books
Ponad 26 000 książek w cenie 2 książek
Przeczytaj dowolną książkę w 10 minut
Odkrywaj nowe książki jak na Tinderze
Zamów dowolną książkę, jeśli nie ma jeszcze streszczenia
Czytaj więcej książek niż ktokolwiek, kogo znasz
Aplikacja nr 1 dla miłośników książek
Lifelike & immersive summaries
30-dniowa gwarancja zwrotu pieniędzy
Pobieraj streszczenia w formatach EPUB i PDF
Anuluj w każdej chwili kilkoma kliknięciami

Dlaczego tylko jedno streszczenie?

Skaner
Znajdź kod kreskowy do zeskanowania

⭐
⭐
⭐
Mamy dla Ciebie specjalny prezent
Otwórz
Rabat 38%
RABAT DLA CIEBIE
⭐
⭐
⭐
$79.99
$49.99/rok
Tylko $4.16 miesięcznie
Kontynuuj
Wystarczą 2 kliknięcia, by zacząć. Rezygnacja jest bardzo prosta
Ustawienia
Ogólne
Widget
Ładowanie...